Πώς το “Made in Israel” μονοπωλεί την ευρωπαϊκή ασφάλεια με απευθείας αναθέσεις

Εκτενές ρεπορτάζ στην αμυντική συμφωνία Ελλάδας και Ισραήλ αφιερώνει το POLITICO. Όπως αναφέρει, στα τέλη του Αυγούστου, αντιπροσωπεία Ελλήνων στρατιωτικών με επικεφαλής τον Υποστράτηγο Ιωάννη Μπούρα έφτασε στο Τελ Αβίβ για να υπογράψει μία από τις μεγαλύτερες αμυντικές συμφωνίες στην ιστορία των δύο χωρών. Η συμφωνία, γνωστή ως “Ασπίδα του Αχιλλέα” αξίας 3 δισεκατομμυρίων ευρώ, θα εξοπλίσει την Ελλάδα με ισραηλινά συστήματα προστασίας έναντι πυραύλων, αεροσκαφών και drones.

Όπως επισημαίνει το ίδιο ρεπορτάζ, η εν λόγω συμφωνία είναι το πιο πρόσφατο κεφάλαιο μιας διαρκώς εντεινόμενης σχέσης μεταξύ ευρωπαϊκών κυβερνήσεων και του ισραηλινού αμυντικού τομέα. Δεν είναι κρυφό πως η ΕΕ εντείνει τον αμυντικό εξοπλισμό της και για την ώρα στηρίζεται κατά κύριο λόγο στις Ηνωμένες Πολιτείες για όπλα, άρματα μάχης και αεροσκάφη.

Ωστόσο, για τις “υψηλές τεχνολογίες” μη “ορατών συστημάτων”, τα κράτη – μέλη στρέφονται όλο και περισσότερο στο Ισραήλ.

Η εμβάθυνση αυτή στην εξοπλιστική σχέση δεν έχει αποθαρρυνθεί λόγω των διπλωματικών “εντάσεων” ανάμεσα στην Ευρώπη και την κυβέρνηση Νετανιάχου λόγω των συγκρούσεων σε Γάζα και Λίβανο.

“Κοιτάζοντας τις σχέσεις μας με την ΕΕ αυτή τη στιγμή, ναι, υπάρχουν προκλήσεις”, παραδέχτηκε ο Avi Nir-Feldklein,πρέσβης του Ισραήλ στο μπλοκ. “Αλλά όταν κοιτάζει κανείς τι συμβαίνει σε διμερές επίπεδο με τα κράτη-μέλη, η εποικοδομητική, πρακτική συνεργασία είναι έντονη και ανθίζει”, είπε χαρακτηριστικά, δίνοντας τον τόνο.

Το συγκριτικό πλεονέκτημα του Ισραήλ είναι πως οι τρεις κορυφαίες αμυντικές εταιρείες του, οι Israel Aerospace Industries, Rafael Advanced Defense Systems και Elbit Systems είναι είτε κρατικές είτε διατηρούν βαθιούς δεσμούς με το αμυντικό κατεστημένο, με ανώτερες στρατιωτικές προσωπικότητες ενσωματωμένες στις δομές τους.

“Το Ισραήλ είναι εξαιρετικό παράδειγμα του πώς οι αμυντικές και ιδιωτικές εταιρείες είναι τόσο καλά δικτυωμένες μεταξύ τους”, δήλωσε στο POLITICO ο Kaupo Rosin, επικεφαλής της υπηρεσίας εξωτερικών πληροφοριών της Εσθονίας. “Και αυτό τις κάνει εξαιρετικά ικανές”.

Ο ευρύτερος τομέας ασφάλειας του Ισραήλ έχει εξελιχθεί σε πόλο έλξης επενδύσεων.

Σύμφωνα με την Έκθεση Υψηλής Τεχνολογίας 2025 της Αρχής Καινοτομίας του Ισραήλ, οι ισραηλινές εταιρείες προσελκύουν σχεδόν το ένα τέταρτο των παγκόσμιων επενδύσεων στον κυβερνοχώρο. Η εξαγορά της ισραηλινής start-up Wiz από την Google έναντι 32 δισεκατομμυρίων δολαρίων φέτος αναδεικνύει χαρακτηριστικά την ελκυστικότητα του τομέα.

Μιλώντας στο POLITICO, η Hiba Tareef, εκπρόσωπος της Αποστολής του Ισραήλ στην ΕΕ και το ΝΑΤΟ, απέδωσε αυτή την απήχηση στη στενή διασύνδεση κυβέρνησης, ακαδημαϊκής κοινότητας και ιδιωτικού τομέα, καθώς και στην τεχνολογία που διαμορφώνεται από επιχειρησιακές συνθήκες σε πραγματικό χρόνο. Κάτι που φυσικά, έχει επιπτώσεις στα πεδία μαχών.

Το POLITICO συμπληρώνει πως η πλήρης εικόνα του ρόλου του Ισραήλ στην ευρωπαϊκή άμυνα είναι δύσκολο να αποτυπωθεί.

Συμβάσεις χωρίς διαγωνισμούς

Πολλές συμβάσεις δεν δημοσιοποιούνται για λόγους εθνικής ασφάλειας, ενώ ορισμένες ισραηλινές εταιρείες δραστηριοποιούνται μέσω ευρωπαϊκών θυγατρικών.

Ωστόσο, δεκάδες καταχωρίσεις στην ευρωπαϊκή βάση διαγωνισμών που εξέτασε το POLITICO δείχνουν ότι ισραηλινές εταιρείες αναδεικνύονται σε βασικούς προμηθευτές στρατιωτικών επικοινωνιών, επιτήρησης και ηλεκτρονικού πολέμου.

Πολλές δημόσιες συμβάσεις, συμπεριλαμβανομένης της ελληνικής συμφωνίας των 3 δισεκατομμυρίων ευρώ, ανατέθηκαν απευθείας σε ισραηλινές εταιρείες, χωρίς ανοιχτό διαγωνισμό, όπως προβλέπει η νομοθεσία της ΕΕ, υπογραμμίζει το δημοσίευμα.

Οι ευρωπαϊκοί κανόνες προμηθειών θεωρούν τον ανταγωνισμό ως κανόνα, ακόμη και στον τομέα άμυνας και ασφάλειας.

Απευθείας αναθέσεις επιτρέπονται μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις, όπως τεχνική αποκλειστικότητα ή για ορισμένα θέματα εθνικής ασφάλειας υπό πολύ αυστηρές προϋποθέσεις.

“Οι διαδρομές χωρίς διαγωνισμό είναι κατ’ εξαίρεση, πρέπει να στηρίζονται σε στοιχεία και να τεκμηριώνονται δεόντως”, επεσήμαναν η Annette Rosenkoetter και η Andrea Pomana, εταίροι στη γερμανική δικηγορική εταιρεία FPS Law, η οποία ειδικεύεται στις δημόσιες συμβάσεις.

Το μοτίβο αυτό έχει πρακτικές συνέπειες: οι απευθείας αναθέσεις μπορούν να εγκλωβίσουν κυβερνήσεις σε εξάρτηση από συγκεκριμένους προμηθευτές.

Τον Ιανουάριο του 2025, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο έκρινε ότι τα εξειδικευμένα συστήματα μπορούν να “δεσμεύσουν” έναν αγοραστή, εφόσον είναι σχεδιασμένα με τρόπο που μόνο ο αρχικός προμηθευτής μπορεί να τα συντηρεί ή να τα αναβαθμίζει.

Η Ολλανδία είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα.

Το 2025, το τμήμα C4I and Cyber της Elbit Systems απέσπασε σύμβαση 25 εκατομμυρίων ευρώ για την προμήθεια συστημάτων διαχείρισης πεδίου μάχης στο ολλανδικό Υπουργείο Άμυνας.

Επρόκειτο για απευθείας ανάθεση χωρίς διαγωνισμό, που δικαιολογήθηκε με το σκεπτικό ότι το υπουργείο χρειαζόταν πρόσθετες υπηρεσίες από τον υφιστάμενο ανάδοχό του. Το ολλανδικό Υπουργείο Άμυνας δεν απάντησε σε αίτημα του POLITICO για σχολιασμό.

Ομοίως, το 2024, το ισπανικό Υπουργείο Άμυνας ανέθεσε στη Rafael Advanced Defense Systems σύμβαση 1,17 εκατομμυρίων ευρώ χωρίς ανοιχτό διαγωνισμό, επικαλούμενο ότι η ισραηλινή εταιρεία ήταν ο μοναδικός ικανός προμηθευτής.

Άλλες απευθείας συμφωνίες περιλαμβάνουν σύμβαση της Elbit Systems Deutschland ύψους 6,5 εκατομμυρίων ευρώ με το Υπουργείο Άμυνας της Δανίας τον Σεπτέμβριο του 2025, για συσκευή επεξεργασίας και ανάλυσης ηλεκτρονικών σημάτων.

Διαιρεμένη (πάλι) η Ευρώπη

Πολλοί προειδοποιούν ότι η Ευρώπη ενδέχεται να δημιουργεί μια νέα – για αυτή – εξάρτηση τη στιγμή που διακηρύσσει μεγαλύτερη αυτονομία, ενώ οι συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή δοκιμάζουν τις σχέσεις της με το Ισραήλ. Η Γαλλία έχει επανειλημμένα περιορίσει τη συμμετοχή της ισραηλινής κυβέρνησης σε μεγάλες εκθέσεις όπλων στη χώρα, ενώ η φινλανδική κυβέρνηση επικρίθηκε τον Μάιο επειδή συνδιοργάνωσε σεμινάριο αμυντικής τεχνολογίας με το ισραηλινό Υπουργείο Άμυνας.

“Εάν ο στόχος είναι η ενίσχυση της ευρωπαϊκής αυτονομίας και κυριαρχίας, δεν μπορείτε να αντικαταστήσετε ένα είδος εξάρτησης με ένα άλλο”, δήλωσε εύστοχα η Li Andersson, αριστερή Φινλανδή ευρωβουλευτής. Επεσήμανε επίσης ότι ορισμένες ισραηλινές εταιρείες ασφαλείας διαφημίζουν τα προϊόντα τους ως δοκιμασμένα σε επιχειρησιακές συνθήκες, σε ορισμένες περιπτώσεις εναντίον Παλαιστινίων υπό ισραηλινή κατοχή.

“Πρέπει να είναι σαφές ότι δεν εμπλεκόμαστε σε εμπόριο όπλων με έναν παράγοντα που έχει επανειλημμένα διαπιστωθεί ότι παραβιάζει τους πιο θεμελιώδεις κανόνες του διεθνούς δικαίου”, πρόσθεσε.

Οι πολιτικές αντιδράσεις ελάχιστα έχουν επιβραδύνει τις συμφωνίες.

Τον Ιανουάριο, Γερμανία και Ισραήλ υπέγραψαν μνημόνιο για την ανάπτυξη κυβερνο-θόλου (cyber dome) με ισραηλινή τεχνολογία σε γερμανικό έδαφος. Έναν μήνα αργότερα, Ισραήλ, Ελλάδα και Κύπρος εγκαινίασαν Κέντρο Θαλάσσιας Κυβερνοασφάλειας στη Λευκωσία.

Η Ισπανία παρέχει ένα ακόμη πιο αντιφατικό παράδειγμα.

Παρόλο που η κυβέρνηση του Πρωθυπουργού Pedro Sánchez ακύρωσε αμυντικές συμβάσεις ύψους 1 δισεκατομμυρίου ευρώ με το Ισραήλ στο πλαίσιο αυτού που αποκάλεσε “πλήρες εμπάργκο όπλων λόγω της γενοκτονίας στη Γάζα”, η Περιφερειακή Διοίκηση της Μαδρίτης ζήτησε και έλαβε βοήθεια τον Ιανουάριο από τη Διεύθυνση Κυβερνοχώρου του Ισραήλ για την προστασία κρίσιμων υποδομών.

Ούτε η Περιφερειακή Διοίκηση της Μαδρίτης ούτε οι κυπριακές αρχές απάντησαν σε αιτήματα του POLITICO για σχολιασμό.

Το ισπανικό Υπουργείο Άμυνας δήλωσε ότι δεν διαθέτει “καμία σύμβαση που να σχετίζεται με την κυβερνοασφάλεια με εταιρείες στο Ισραήλ”.

Η Ιταλία, εν τω μεταξύ, έχει επισημοποιήσει την προτεραιότητα που δίνει στην ισραηλινή τεχνολογία.

Το 2024, η εθνική υπηρεσία κυβερνοχώρου εισήγαγε κίνητρο προμηθειών που αντιμετωπίζει το ισραηλινό λογισμικό κυβερνοασφάλειας ισότιμα με τα προϊόντα από την ΕΕ και το ΝΑΤΟ στους δημόσιους διαγωνισμούς.

Για τις μικρές χώρες που συνορεύουν με τη Ρωσία, η επιλογή μπορεί να είναι ιδιαίτερα σκληρή, δήλωσε ο Juha Martelius, διευθυντής της Φινλανδικής Υπηρεσίας Ασφάλειας και Πληροφοριών. “Δίνουμε πάντα έμφαση στην ποιότητα. Αγοράζουμε το καλύτερο, ανεξαρτήτως προέλευσης”.

Η Ελλάδα, από την πλευρά της, επιχείρησε να διασφαλίσει μεγαλύτερη ανεξαρτησία σύμφωνα με το δημοσίευμα. Στη συμφωνία “Αχίλλειος Ασπίδα”, ο ελληνικός στρατός επέμεινε στο να έχει πρόσβαση στον πηγαίο κώδικα (source code) του συστήματος, ώστε να μπορεί να το συντηρεί και να το αναβαθμίζει αυτόνομα.

“Το να γίνουμε “όμηροι”, ακόμα και της πιο φιλικής ξένης χώρας ή συμμάχου, είναι απολύτως αδύνατο”, δήλωσε τον Ιούλιο ο Έλληνας Υπουργός Άμυνας Νίκος Δένδιας.

Ο δε Niclas Herbst, Γερμανός κεντροδεξιός νομοθέτης που συμμετέχει στην Επιτροπή Αντιπροσωπείας για το Ισραήλ στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, υποστήριξε ότι το Ισραήλ προσφέρει αυτό που λείπει από την ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία, ιδίως στους τομείς κυβερνοασφάλειας και αεράμυνας. “Είναι προς όφελος της Ευρώπης να διατηρεί σταθερή και αξιόπιστη σχέση με το Ισραήλ ως προς αυτό”, είπε στο POLITICO.

Στις κριτικές για χρήση τεχνολογίας δοκιμασμένης σε Παλαιστίνιους, απάντησε ότι οι κυβερνήσεις επενδύουν κυρίως σε “εξειδικευμένο λογισμικό και συστήματα αισθητήρων” αμυντικής χρήσης. “Είναι θέμα επιλογής”, είπε. “Θέλουμε να αγοράσουμε καθαρή συνείδηση ή αμυντικά προϊόντα;”.