Το μικρό νησί που θα μπορούσε να κρίνει την παγκόσμια τροφοδοσία πετρελαίου

Υπάρχει ένα συγκεκριμένο νησί, μικρό σε μέγεθος, που η όψη του πολύ γρήγορα μπορεί να λειτουργήσει σαν “χρονοκάψουλα”. Ένα ταξίδι στο παρελθόν.

Το νησί Πέριμ της Υεμένης, με το άγονο, σεληνιακό τοπίο από άμμο και βράχια, μοιάζει με μια γη που ο χρόνος λησμόνησε. Η γεωγραφική του θέση, ωστόσο, το έχει τοποθετήσει στην καρδιά μιας άκρως σύγχρονης σύγκρουσης.

Κι αυτό γιατί το Πέριμ δεσπόζει στο Στενό του Μπαμπ αλ-Μαντέμπ, ένα γεωπολιτικό σημείο ανάσχεσης που απέκτησε τεράστια σημασία αφότου ο πόλεμος του Τραμπ με το Ιράν ουσιαστικά παρέλυσε τη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ.

Για να διατηρηθεί η ροή της παγκόσμιας ενεργειακής τροφοδοσίας και να κρατηθούν οι τιμές σε χαμηλά επίπεδα, η Σαουδική Αραβία διοχέτευσε τις εξαγωγές πετρελαίου της από το Ορμούζ προς την Ερυθρά Θάλασσα.

Όμως τώρα, οι αντάρτες Χούθι της Υεμένης -ο ισχυρότερος περιφερειακός βραχίονας του Ιράν- έχουν εξαπολύσει μια επίθεση που θα μπορούσε να τους αποδώσει τον έλεγχο του Πέριμ. Και μαζί με αυτόν, την ικανότητα να εμποδίζουν τη διέλευση των πλοίων από αυτή τη στενή θαλάσσια πύλη της Ερυθράς Θάλασσας.

Περιφερειακές πηγές ανέφεραν στο CNN ότι οι Χούθι πραγματοποιούν σφοδρή προέλαση για την κατάληψη της πόλης Μόχα, ενός κρίσιμου παράκτιου προπυργίου περίπου 50 μίλια βόρεια του Πέριμ.

Πριν από λίγες ημέρες, υπό τον αμείλικτο ήλιο, ένα τιμητικό άγημα στρατιωτών της Υεμένης περίμενε υπομονετικά, καθώς το ροζιασμένο χέρι ενός ηλικιωμένου αξιωματικού βοηθούσε τους νεοαφιχθέντες να αποβιβαστούν από μια ετοιμόρροπη κανονιοφόρο.

Αυτό το σκηνικό, που αποπνέει την αύρα μιας άλλης εποχής, επαναλαμβάνεται πιθανότατα εδώ και αιώνες. Η θέση του νησιού -στο στενότερο σημείο ενός πορθμού που φέρνει το Κέρας της Αφρικής μόλις 12 μίλια μακριά από την Αραβική Χερσόνησο- το κατέστησε πολύτιμο για αυτοκρατορίες και περιφερειακές δυνάμεις ανά γενιές. Κάποτε ήταν σταθμός ανεφοδιασμού άνθρακα για τα πλοία της Βρετανικής Αυτοκρατορίας που έπλεαν προς την Ινδία. Μέχρι και σήμερα, το αυτοκρατορικό παρελθόν του Πέριμ παραμένει ορατό στα ερείπια που καταρρέουν.

Διασχίζοντας έναν βραχώδη δρόμο προς το υψηλότερο σημείο του νησιού, ο αξιωματικός -με το ένα χέρι στο τιμόνι του παλιού στρατιωτικού φορτηγού- δείχνει απέναντι, στην αφρικανική πλευρά του στενού, την Ερυθραία και το Τζιμπουτί. Παλαίμαχος μιας ταξιαρχίας που παραμένει πιστή στη διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση της Υεμένης, γνωρίζει καλά ότι η αποστολή του, η υπεράσπιση του Πέριμ (γνωστού και ως Μαγιούν), εγκυμονεί πλέον πολύ μεγαλύτερα διακυβεύματα από ποτέ.

“Τώρα έγινε γεωπολιτικό”

Για περισσότερο από μία δεκαετία, ο εμφύλιος πόλεμος της Υεμένης φάνταζε ως μια μακρινή περιφερειακή σύγκρουση. Όμως καθώς οι μάχες φουντώνουν και οι υποστηριζόμενοι από το Ιράν αντάρτες Χούθι εξαπολύουν επιθέσεις προς τις ακτές της Ερυθράς Θάλασσας, αυτή η απόσταση εξανεμίζεται.

Η Υεμένη, με το Πέριμ στο επίκεντρο, μετατρέπεται σε ένα ακόμη δυνητικό μέτωπο στην αντιπαράθεση μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης – μια υπενθύμιση ότι οι συνέπειες του πολέμου της δεν σταματούν πλέον στις ακτές της.

Ήδη, οι Χούθι ελέγχουν την πρωτεύουσα της Υεμένης, μεγάλες εκτάσεις στα βορειοδυτικά της χώρας και το μεγαλύτερο μέρος της ακτογραμμής της στην Ερυθρά Θάλασσα, βόρεια του νησιού.

Αν η ιστορία διδάσκει κάτι, το Μπαμπ αλ-Μαντέμπ-το δίδυμο, μικρότερο “αδελφάκι” των Στενών του Ορμούζ που τώρα αποτελεί την κρίσιμη εναλλακτική τους- θα μπορούσε να είναι το μέρος όπου το Ιράν, μέσω του βραχίονά του, θα σφίξει περαιτέρω την οικονομική και πολιτική μέγγενη στον Τραμπ, εκτοξεύοντας τις τιμές του πετρελαίου και πλήττοντας τις προοπτικές των Ρεπουμπλικανών ενόψει των ενδιάμεσων αμερικανικών εκλογών τον Νοέμβριο.

«Λέγαμε στον κόσμο ότι αυτό είναι ένα ιρανικό σχέδιο, αλλά κανείς δεν άκουγε τους Υεμενίτες τότε… Τώρα το ζήτημα έγινε γεωπολιτικό», δήλωσε στο αμερικανικό μέσο ο Ταρίκ Σάλεχ, αντιπρόεδρος της δοκιμαζόμενης, διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης της Υεμένης.

Ο Σάλεχ, ανιψιός του ανατραπέντος προέδρου Αλί Αμπντουλάχ Σάλεχ και πρώην σύμμαχος των Χούθι, αποτελεί σπάνια εξαίρεση στην πολιτική τάξη της Υεμένης: είναι ο μόνος ηγέτης και στρατιωτικός διοικητής που παραμένει εντός της χώρας, την ώρα που πολλοί άλλοι έχουν τραπεί σε φυγή.

Ο ίδιος αναφέρει πως έχει επιζήσει από πολλές απόπειρες δολοφονίας και υποστηρίζει ότι το Ιράν τον θέλει νεκρό. Οι συναντήσεις μαζί του κανονίζονται την τελευταία στιγμή, σε τυχαίες τοποθεσίες, και ολοκληρώνονται αστραπιαία.

Μιλώντας στο CNN μέσα από μια σκηνή σε μια απομονωμένη ακτή της Υεμένης στα τέλη Αυγούστου, ο Σάλεχ δήλωσε ότι δεν λαμβάνει καμία βοήθεια από τις ΠΑ, «παρά μόνο λόγια». Προειδοποίησε ότι εάν οι Χούθι καταλάβουν το νησί Πέριμ και αποκτήσουν τον έλεγχο των Στενών του Μπαμπ αλ-Μαντέμπ, «τότε θα απαιτηθεί μια τεράστια διεθνής δύναμη και τα πολεμικά ναυτικά των κρατών» για να τους εκτοπίσουν.

Ακόμη και η πρόσβαση στο νησί Πέριμ αποτελεί ένα μάθημα για τους κινδύνους αυτού του συχνά ασύμμετρου, υψηλής τεχνολογίας πολέμου.

Ο εμφύλιος πόλεμος της Υεμένης ξέσπασε το 2014, όταν οι αντάρτες Χούθι κατέλαβαν την πρωτεύουσα Σαναά και ανάγκασαν τη διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση σε εξορία. Η Σαουδική Αραβία ηγήθηκε μιας στρατιωτικής εκστρατείας το επόμενο έτος για την ανατροπή των ανταρτών. Το Ιράν προμήθευσε τους Χούθι με όπλα και εκπαίδευση, ασκώντας παράλληλα επιρροή στις αποφάσεις τους.

Το αποτέλεσμα είναι μια κομματιασμένη χώρα, με τους Χούθι να ελέγχουν την πρωτεύουσα και τα βορειοδυτικά, και την κυβέρνηση με τις συμμαχικές της παρατάξεις να κατέχουν μεγάλο μέρος του νότου και της ανατολής. Περίπου 22 εκατομμύρια άνθρωποι, σχεδόν ο μισός πληθυσμός, χρειάζονται ανθρωπιστική βοήθεια μέχρι και σήμερα.

Μετά την επίθεση της Χαμάς στο Ισραήλ την 7η Οκτωβρίου και τον πόλεμο που ακολούθησε στη Γάζα, οι Χούθι ενεπλάκησαν στη σύγκρουση. Εξαπέλυσαν επιθέσεις κατά του Ισραήλ σε ένδειξη αλληλεγγύης προς τους Παλαιστίνιους της Γάζας και έβαλαν στο στόχαστρο τη ναυσιπλοΐα στην Ερυθρά Θάλασσα. Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ πραγματοποίησαν αεροπορικές επιδρομές κατά της οργάνωσης, καταστρέφοντας κρίσιμες υποδομές. Η κυβέρνηση Τραμπ κατέταξε τους Χούθι στις τρομοκρατικές οργανώσεις το 2025.

Η τελευταία επίθεση των Χούθι εναντίον της κυβέρνησης της Υεμένης ξεκίνησε τον Ιούλιο. Διέρρηξε μια σιωπηρή εκεχειρία τεσσάρων ετών μεταξύ των Χούθι και της Σαουδικής Αραβίας και παρέσυρε τη σύγκρουση της Υεμένης στον ευρύτερο πόλεμο που εμπλέκει το Ιράν.

Σε μια σπάνια εξαίρεση στους περιορισμούς που επιβάλλει στον εναέριο χώρο της Υεμένης από τότε που επενέβη το 2015, η Σαουδική Αραβία επέτρεψε σε ένα ιρανικό επιβατικό αεροσκάφος να προσγειωθεί στη Σαναά. Το αεροσκάφος μετέφερε στη συνέχεια μια αντιπροσωπεία των Χούθι στην κηδεία του Αλί Χαμενεΐ, του πρώην ανώτατου ηγέτη του Ιράν, ο οποίος σκοτώθηκε μαζί με μέλη της οικογένειάς του στα πρώτα αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα της 28ης Φεβρουαρίου.

Όταν όμως το αεροσκάφος επέστρεψε 10 ημέρες αργότερα, η Σαουδική Αραβία του αρνήθηκε την άδεια προσγείωσης στη Σαναά, εν μέσω ανησυχιών ότι μετέφερε στελέχη των Ιρανών Φρουρών της Επανάστασης και στρατιωτικό εξοπλισμό. Σαουδαραβικά αεροσκάφη έπληξαν τον διάδρομο του αεροδρομίου, αναγκάζοντας το αεροπλάνο να εκτραπεί προς τη λιμανιούπολη Χοντέιντα.

Το επεισόδιο αυτό αποτέλεσε σημείο καμπής, διαλύοντας τη διπλωματία που είχε διατηρήσει σε μεγάλο βαθμό την άτυπη εκεχειρία. Με φόντο την κατάρρευση της εκεχειρίας ΗΠΑ-Ιράν, οι Χούθι ανταπέδωσαν κηρύσσοντας ναυτικό αποκλεισμό κατά της Σαουδικής Αραβίας και απειλώντας πλοία που μετέφεραν σαουδαραβικές εξαγωγές μέσω του Μπαμπ αλ-Μαντέμπ. Εξαπέλυσαν επίσης πυραύλους και drones εναντίον των πετρελαϊκών υποδομών, των αεροδρομίων και άλλων πολιτικών στόγων του βασιλείου.

Ο χρόνος της νέας επίθεσης των Χούθι θα μπορούσε να ωφελήσει το Ιράν αυξάνοντας την πίεση στον Τραμπ. Ο Μοχάμεντ Αλ-Μπάσα, αναλυτής κινδύνου με έδρα την Ουάσινγκτον, περιέγραψε τη σχέση μεταξύ Τεχεράνης και Χούθι λέγοντας: «Δεν είναι μια σχέση υποταγής, αλλά είναι στο ίδιο κρεβάτι μαζί».

Παρόλα αυτά, οι παρατηρητές συνιστούν προσοχή στο να μην ερμηνεύεται η πρόσφατη ανάμειξη των Χούθι απλώς ως εκτέλεση της περιφερειακής ατζέντας του Ιράν.

«Οι Χούθι χρειάζονταν έναν πόλεμο για να αποσπάσουν την προσοχή από τα εσωτερικά προβλήματα. Ήθελαν να δείξουν ότι μπορούν να εξαναγκάσουν τη Σαουδική Αραβία σε νέες διαπραγματεύσεις μαζί τους. Και φυσικά, αν αυτό πρόκειται να βοηθήσει έναν παλιό φίλο, όπως το Ιράν, που κάποτε ήταν ο μόνος φίλος που είχαν, τότε γιατί όχι;» δήλωσε ο Φαρέα Αλ-Μουσλίμι, ερευνητής της δεξαμενής σκέψης Chatham House.

Οι επιθέσεις των Χούθι στο Ισραήλ και η εξασθένηση άλλων ιρανικών συμμάχων στην περιοχή, όπως η Χεζμπολάχ στον Λίβανο, καθώς και η πτώση του καθεστώτος Άσαντ στη Συρία, έχουν αναβαθμίσει τη θέση της παράταξης της Υεμένης στον λεγόμενο “άξονα της αντίστασης” και οι Χούθι ήθελαν να κεφαλαιοποιήσουν τη νέα τους αυτή θέση, πρόσθεσε ο ίδιος.

Σε δήλωσή του την Πέμπτη, ο Νασρ αλ-Ντιν Αμέρ, επικεφαλής του κρατικού πρακτορείου ειδήσεων Saba που διοικείται από τους Χούθι, δήλωσε στο CNN ότι ο στόχος της στρατιωτικής εκστρατείας των ανταρτών είναι «να σπάσει η πολιορκία που επιβλήθηκε άδικα από τον σαουδάραβα εχθρό εδώ και 12 χρόνια».

Ο Αμέρ ισχυρίστηκε ότι οι Χούθι κατέχουν τον έλεγχο των Στενών του Μπαμπ αλ-Μαντέμπ και τμημάτων της Ερυθράς Θάλασσας μέσω της ισχύος πυρός τους, σημειώνοντας ότι οι επιχειρήσεις περιορίζονται σε σαουδαραβικά σκάφη.

Πλήγματα στο λιμάνι, στο στόχαστρο οι ψαράδες

Η ροή του πετρελαίου που διέρχεται από το Πέριμ έχει ήδη σημειώσει κατακόρυφη πτώση. Πριν από τρία χρόνια, περίπου το 10% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου διερχόταν από το Μπαμπ αλ-Μαντέμπ. Στοιχεία της Kpler δείχνουν ότι ο όγκος αυτός έχει έκτοτε υποδιπλασιαστεί, και μια παρατεταμένη εκστρατεία των Χούθι θα μπορούσε να προκαλέσει ακόμα μεγαλύτερη ασφυξία στη διαδρομή.

Οι ψαράδες της Υεμένης πέφτουν επίσης θύματα των επιθέσεων με drones των Χούθι. Οι περισσότεροι εξ αυτών καταγγέλλουν ότι ο πόλεμος καταστρέφει τις δουλειές τους.

Σε κανονικές μέρες, δήλωσε ένας έμπορος, «θα υπήρχαν πολλά πλοία εκεί έξω», αλλά «εξαιτίας της επίθεσης των Χούθι δεν υπάρχει κανένα πλοίο αυτή τη στιγμή».

Μικρά παιδιά έπαιζαν στα χλιαρά κύματα της Ερυθράς Θάλασσας. Ανέμελα απέναντι στις ανησυχίες των γονιών τους, συνωστίζονταν για να μπουν στα πλάνα των ξένων δημοσιογράφων.

Όμως η εικόνα που αναδύεται εδώ είναι αυτή μιας χώρας ήδη εξαντλημένης από τον πόλεμο, εύθραυστης και φτωχής, που σπρώχνεται όλο και πιο κοντά στο σημείο θραύσης.

Λίγα μίλια πιο πάνω στην ακτή, τα σημάδια αυτής της κατάρρευσης πληθαίνουν.

Το λιμάνι της Μόχα, η σημαντικότερη πόλη της Ερυθράς Θάλασσας που παραμένει στα χέρια της κυβέρνησης, δέχεται σφοδρά πλήγματα. Πριν από λίγες εβδομάδες, περισσότεροι από 25 πύραυλοι των Χούθι έπεσαν στο αχανές λιμάνι την ώρα που εμπορικά πλοία αποφόρτωναν. Στο νερό, μισοβυθισμένα πλοία κείτονται σε αλλόκοτες γωνίες, ενώ το τσιμέντο στη στεριά είναι σημαδεμένο με βαθιές τρύπες.

Δεκαέξι άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους και 22 τραυματίστηκαν εκείνη την ημέρα, ενώ έξι εμπορικά πλοία βυθίστηκαν. Οι Χούθι, όπως δήλωσε ο διευθυντής του λιμανιού, θέλουν να διαλύσουν την οικονομία.

Μέσα στο τελευταίο έτος, οι Χούθι έχουν επανειλημμένα εκτοξεύσει πυρά εναντίον στόχων ακόμα και στο Ισραήλ. Ισχυρίζονται ότι κατέχουν υπερηχητικούς πυραύλους και αντιπλοϊκούς πυραύλους σχεδιασμένους να διαφεύγουν των ραντάρ, καθώς και πυραύλους επιφανείας-αέρος ικανούς να καταρρίψουν αμερικανικά drones.