Τι ισχύει για τη συμφωνία Τραμπ με Δανία για τη Γροιλανδία – Ποιος κερδίζει

Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε την Παρασκευή (18/9) ότι κατέληξε σε συμφωνία με τη Δανία για την ενίσχυση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στη Γροιλανδία, έπειτα από μήνες κατά τους οποίους απειλούσε να καταλάβει το νησί διά της βίας από τον σύμμαχο των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ — μια συμφωνία που παράλληλα διατηρεί την αρκτική περιοχή υπό τον έλεγχο της Δανίας.

Ο Τραμπ, σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με την οποία ανακοίνωσε τη συμφωνία, δήλωσε ότι η υπό διαμόρφωση συμφωνία «δίνει στις Ηνωμένες Πολιτείες μόνιμο έλεγχο επί της ασφάλειας και όλων των άλλων αναγκών στη Γροιλανδία, αντιμετωπίζοντας πλήρως ΟΛΕΣ τις πολλές ανησυχίες των ΗΠΑ».

Πρόσθεσε ότι, βάσει της συμφωνίας, η κυβέρνησή του θα ξεκινήσει «αμέσως» τη διαδικασία ανάπτυξης μεγαλύτερης στρατιωτικής παρουσίας στο πλούσιο σε ορυκτά δανικό έδαφος.

Η συμφωνία, όπως τονίζει το Associated Press, ήρθε έπειτα από πολύμηνες διαπραγματεύσεις που διεξήγαγαν αθόρυβα, παρασκηνιακά, αξιωματούχοι των ΗΠΑ, της Γροιλανδίας και της Δανίας, αναζητώντας λύσεις για να αντιμετωπιστούν ορισμένες από τις ανησυχίες του Τραμπ για την ασφάλεια μιας περιοχής με περίπου 56.000 κατοίκους.

Για τον Τραμπ, το ζήτημα της Γροιλανδίας είχε σε μεγάλο βαθμό περάσει σε δεύτερο πλάνο, αφού εξαπέλυσε στρατιωτική επιχείρηση για την απομάκρυνση του πρώην προέδρου της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο από την εξουσία και ενώθηκε με το Ισραήλ για να ξεκινήσει πόλεμο κατά του Ιράν.

Με την ανακοίνωση της συμφωνίας, ο Τραμπ μπορεί πλέον να προβάλει μια επιτυχία στην εξωτερική πολιτική ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών. Ο πόλεμος στο Ιράν, που διαρκεί έξι μήνες, έχει αναδιαμορφώσει την εκλογική αναμέτρηση, υπονομεύοντας την προεκλογική δέσμευση του Τραμπ να μείνει μακριά από πολέμους στο εξωτερικό και δυσκολεύοντας τους Ρεπουμπλικανούς, οι οποίοι διατηρούν οριακές πλειοψηφίες στο Κογκρέσο.

Τι περιλαμβάνει η συμφωνία

Ένας αξιωματούχος του Υπουργείου Εξωτερικών δήλωσε στο Reuters ότι η συμφωνία απαγορεύει σε χώρες εκτός ΝΑΤΟ να κατασκευάσουν βάση στη Γροιλανδία.

Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, μόνο οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους θα μπορούν να κάνουν «ευαίσθητες επενδύσεις» – αν και η φύση αυτών των επενδύσεων είναι προς το παρόν ασαφής.

Στις ΗΠΑ θα παραχωρηθούν επίσης μόνιμα δικαιώματα πρόσβασης, βάσης και πτήσης, πρόσθεσε ο αξιωματούχος.

Σύμφωνα με πληροφορίες, όλες αυτές οι προϋποθέσεις θα συνεχίσουν να ισχύουν ακόμη και αν η Γροιλανδία γίνει ανεξάρτητη.

Οι αναρτήσεις Τραμπ δεν περιείχαν συγκεκριμένες πληροφορίες και πολλά παραμένουν ασαφή, συμπεριλαμβανομένου του εάν ενδέχεται να κατασκευαστούν νέες αμερικανικές βάσεις ως αποτέλεσμα της συμφωνίας.

Ο Ιμράν Μπαγιούμι, πρώην αξιωματούχος του Πενταγώνου που εργάζεται τώρα στο think tank Atlantic Council, δήλωσε στο Sky News ότι η Ουάσινγκτον «θα μπορούσε να είχε επιτύχει πολλούς από αυτούς τους στόχους μέσω της διπλωματίας και του διαλόγου χωρίς να επιβαρύνει την ευρύτερη σχέση ΗΠΑ-ΝΑΤΟ».

Θα απαιτηθεί επίσης κοινοβουλευτική δράση από τις κυβερνήσεις της Δανίας και της Γροιλανδίας προτού τεθεί σε ισχύ η συμφωνία.

Πώς αντέδρασαν Δανία και Γροιλανδία

Το γραφείο της πρωθυπουργού της Δανίας, Μέτε Φρεντέρικσεν, ανακοίνωσε ότι η συμφωνία θα υπογραφεί από τις τρεις κυβερνήσεις την επόμενη εβδομάδα, κατά τη διάρκεια της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών, ωστόσο εξακολουθεί να απαιτείται κοινοβουλευτική έγκριση από τις κυβερνήσεις της Δανίας και της Γροιλανδίας προτού τεθεί σε εφαρμογή.

Σε δήλωσή της, ανέφερε ότι «η συμφωνία αναγνωρίζει την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα» της Γροιλανδίας και της Δανίας και διασφαλίζει το δικαίωμα και των δύο λαών «στην αυτοδιάθεση».

Ο πρωθυπουργός της Γροιλανδίας, Γενς-Φρέντερικ Νίλσεν, δήλωσε ότι η υπό διαμόρφωση συμφωνία ωφελεί και τις τρεις κυβερνήσεις και «αναγνωρίζει τα συμφέροντα της Γροιλανδίας».

Τι προηγήθηκε της συμφωνίας για τη Γροιλανδία

Με την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο πέρυσι, ο Τραμπ κάλεσε τη Δανία να πουλήσει το νησί στις Ηνωμένες Πολιτείες, επιμένοντας παράλληλα ότι η Γροιλανδία είναι κρίσιμη για την ασφάλεια των ΗΠΑ. Απέφυγε χαρακτηριστικά να αποκλείσει το ενδεχόμενο κατάληψης του νησιού με στρατιωτική βία, παρότι η Δανία είναι σύμμαχος των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ.

Η Δανία και η Γροιλανδία επανειλημμένα δήλωσαν ότι το νησί δεν πωλείται και καταδίκασαν δημοσιεύματα σύμφωνα με τα οποία οι ΗΠΑ συγκέντρωναν πληροφορίες εκεί. Η αμερικανική επιδίωξη για τη Γροιλανδία προκάλεσε επίσης έντονες αντιδράσεις από τη Ρωσία και μεγάλο μέρος της Ευρώπης.

Ωστόσο, με την ανακοίνωση της Παρασκευής, ο Τραμπ άφησε να εννοηθεί ότι ενδέχεται να έχει επιτευχθεί μια συνεννόηση που θα μπορούσε να βάλει τέλος σε αυτό που στη Δανία θεωρήθηκε υπαρξιακή κρίση.

«Ανυπομονούμε να συνεργαστούμε με τον υπέροχο λαό της Δανίας και της Γροιλανδίας για ένα λαμπρό μέλλον, με σεβασμό προς αυτή τη μεγάλη και εξαιρετικά στρατηγική έκταση γης», ανέφερε ο Τραμπ στην ανάρτησή του. «Θα την προστατεύσουμε πολύ καλά!»

Ο Τραμπ είχε υποστηρίξει ότι οι ΗΠΑ χρειάζονται τη Γροιλανδία για να αποτρέψουν απειλές από τη Ρωσία και την Κίνα και έχει επανειλημμένα διατυπώσει ψευδείς ισχυρισμούς ότι κινεζικές και ρωσικές στρατιωτικές δυνάμεις βρίσκονται στα ανοικτά των ακτών του νησιού.

Η συμφωνία απαγορεύει οποιαδήποτε βάση χώρας που δεν είναι μέλος του ΝΑΤΟ στη Γροιλανδία, περιορίζει τη δυνατότητα αντιπάλων να πραγματοποιούν επενδύσεις στη Γροιλανδία και εγγυάται ότι η Κίνα και η Ρωσία δεν θα μπορούν να διατηρούν βάση στη Γροιλανδία, σύμφωνα με αξιωματούχο του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, ο οποίος δεν είχε εξουσιοδότηση να μιλήσει δημόσια και έκανε τις δηλώσεις υπό τον όρο της ανωνυμίας.

Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο χαιρέτισε τη συμφωνία ως «ιστορική» και ως «τεράστια νίκη» για τις Ηνωμένες Πολιτείες.

«Η Γροιλανδία θα αποτελεί για πάντα μέρος της στρατηγικής αμυντικής ζώνης της Βόρειας Αμερικής και θα αποκλείει κάθε αντίπαλο από αυτήν και από τη γύρω περιοχή», δήλωσε ο Ρούμπιο. «Αυτή η συμφωνία αντιμετωπίζει μόνιμα και πλήρως τις ανησυχίες μας για την εθνική ασφάλεια στη Γροιλανδία».

Η κρισιμότητα του νησιού για την άμυνα της Βόρειας Αμερικής

Η Γροιλανδία, η οποία βρίσκεται βορειοανατολικά του Καναδά, είναι ημιαυτόνομη περιοχή της Δανίας.

Το νησί των μόλις 57.000 κατοίκων προσφέρει ένα μοναδικό γεωπολιτικό πλεονέκτημα το οποίο οι ΗΠΑ εποφθαλμιούν για περισσότερα από 150 χρόνια.

Η μικρότερη απόσταση μεταξύ Ρωσίας και ΗΠΑ είναι πάνω από τη Γροιλανδία, γεγονός που την καθιστά κρίσιμη τοποθεσία για το αμερικανικό σύστημα βαλλιστικής πυραυλικής άμυνας.

Οι ΗΠΑ διατηρούν εδώ και δεκαετίες στρατιωτική παρουσία στη Γροιλανδία, έχοντας αρκετές βάσεις και εγκαταστάσεις κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, προτού περιορίσουν την παρουσία τους.

Οι ΗΠΑ εξακολουθούν να λειτουργούν την απομακρυσμένη Διαστημική Βάση Πιτούφικ στη βορειοδυτική Γροιλανδία, η οποία κατασκευάστηκε αφού οι ΗΠΑ και η Δανία υπέγραψαν τη Συνθήκη για την Άμυνα της Γροιλανδίας το 1951. Η βάση υποστηρίζει επιχειρήσεις προειδοποίησης για πυραυλικές επιθέσεις, αντιπυραυλικής άμυνας και διαστημικής επιτήρησης για τις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ.

Η Γροιλανδία βρίσκεται ανοικτά της βορειοανατολικής ακτής του Καναδά, με περισσότερα από τα δύο τρίτα της επικράτειάς της να βρίσκονται εντός του Αρκτικού Κύκλου. Αυτό την έχει καταστήσει κρίσιμη για την άμυνα της Βόρειας Αμερικής ήδη από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν οι ΗΠΑ κατέλαβαν τη Γροιλανδία για να διασφαλίσουν ότι δεν θα έπεφτε στα χέρια της ναζιστικής Γερμανίας και για να προστατεύσουν ζωτικής σημασίας θαλάσσιες οδούς στον Βόρειο Ατλαντικό.

Επιπλέον, σύμφωνα με τον στρατιωτικό αναλυτή του Sky News, Σον Μπελ, είχε δηλώσει προηγουμένως ότι η υπερθέρμανση του πλανήτη λιώνει το στρώμα πάγου της Γροιλανδίας και ανοίγει νέες εμπορικές οδούς που ιστορικά ήταν παγωμένες και αδιάβατες για το μεγαλύτερο μέρος του έτους.

Συνεπώς, ανοίγονται νέες, φθηνότερες διαδρομές για τη μεταφορά εμπορευμάτων από την Ευρώπη στην Ιαπωνία γύρω από τη Γροιλανδία.

Παρά τις επανειλημμένες επιθετικές δηλώσεις του Τραμπ προς τη Δανία σχετικά με τη Γροιλανδία, Δανοί αξιωματούχοι είχαν επανειλημμένα καταστήσει σαφές ότι ήταν έτοιμοι να συνεργαστούν με τις ΗΠΑ για την επέκταση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας και την ενίσχυση των αμερικανικών εμπορικών συμφερόντων στη Γροιλανδία.

Ωστόσο, οι επανειλημμένες απαιτήσεις του Τραμπ για τη Γροιλανδία και οι απειλές του ότι θα την καταλάβει διά της βίας κλόνισαν τη συμμαχία του ΝΑΤΟ και προκάλεσαν δυσφορία στους Ευρωπαίους συμμάχους, δήλωσε ο Ίμραν Μπαγιούμι, αναπληρωτής διευθυντής στο Κέντρο Σκόουκροφτ για τη Στρατηγική και την Ασφάλεια του Atlantic Council.

«Νομίζω ότι οι Αμερικανοί υποτιμούν πραγματικά πόσο επιζήμιο ήταν αυτό για την εικόνα των Ηνωμένων Πολιτειών στην Ευρώπη», είπε. «Νομίζω ότι οι Γροιλανδοί, οι Δανοί και οι Ευρωπαίοι το είδαν ως πραγματική επίθεση στην κυριαρχία τους και θα χρειαστεί πολλή δουλειά για να αποκατασταθεί».