Το μυστικό για να ξεπερνάμε τα εμπόδια και να πετυχαίνουμε τους στόχους μας

Όλοι έχουμε βρεθεί αντιμέτωποι με καταστάσεις που ανατρέπουν τα σχέδιά μας. Μια αλλαγή στη δουλειά, μια προσωπική απογοήτευση ή ένα απρόσμενο εμπόδιο μπορούν να μας αποσυντονίσουν, κάνοντάς μας να αισθανόμαστε ότι χάνουμε τον έλεγχο. Ωστόσο, το κλειδί για να ξεπεράσουμε αυτές τις δυσκολίες δεν βρίσκεται απαραίτητα στη θετική σκέψη ή στην αδιάκοπη επιμονή, αλλά στην ικανότητά μας να προσαρμοζόμαστε.

Αυτή η ικανότητα ονομάζεται ψυχολογική ευελιξία και, σύμφωνα με τους επιστήμονες, αποτελεί μια σημαντική δεξιότητα για την ψυχική μας υγεία, τη διαχείριση των συναισθημάτων και την επίτευξη των στόχων μας.

Το σημαντικότερο; Δεν πρόκειται για ένα έμφυτο χαρακτηριστικό που είτε διαθέτουμε είτε όχι, αλλά για μια δεξιότητα που μπορούμε να καλλιεργήσουμε.

Τι είναι η ψυχολογική ευελιξία

«Η ψυχολογική ευελιξία είναι μια δεξιότητα. Όλοι τη διαθέτουμε σε διαφορετικό βαθμό. Κάποιοι την έχουν πιο φυσικά από άλλους, αλλά είναι κάτι που μπορούμε να αναπτύξουμε», εξηγεί στο Guardian η Ρέιτσελ Σκιους, επιστήμονας συμπεριφοράς και σύμβουλος προσωπικής ανάπτυξης.

Σύμφωνα με την ίδια, βασίζεται σε τρία στοιχεία: να γνωρίζουμε τι έχει πραγματική σημασία για εμάς, να παραμένουμε συνδεδεμένοι με το παρόν και να είμαστε ανοιχτοί στις αλλαγές και τις νέες εμπειρίες.

Σε αντίθεση με τη θετική σκέψη, η ψυχολογική ευελιξία δεν απαιτεί να καταπιέζουμε τον θυμό, το άγχος ή τον φόβο. Αντίθετα, μας ενθαρρύνει να αναγνωρίζουμε αυτά τα συναισθήματα και να τα αξιοποιούμε για να αποφασίζουμε πώς θα κινηθούμε.

Επίσης, δεν σημαίνει ότι πρέπει να επιμένουμε πάση θυσία. Μερικές φορές, το να εγκαταλείψουμε μια συγκεκριμένη προσέγγιση και να αναζητήσουμε μια διαφορετική διαδρομή είναι πιο αποτελεσματικό από το να συνεχίσουμε να προσπαθούμε με τον ίδιο τρόπο.

Τα συναισθήματα δεν πρέπει να καθορίζουν τις αποφάσεις μας

Η ψυχολόγος Σούζαν Ντέιβιντ συνδέει την ψυχολογική ευελιξία με αυτό που ονομάζει «συναισθηματική ευελιξία» (emotional agility): την ικανότητα να βιώνουμε όλα τα συναισθήματά μας, ευχάριστα και δυσάρεστα, χωρίς να επιτρέπουμε σε κάποιο από αυτά να καθορίζει τη συμπεριφορά μας.

«Έχει να κάνει με το να ζούμε στον κόσμο όπως πραγματικά είναι και όχι όπως θα θέλαμε να είναι», εξηγεί.

Όπως επισημαίνει, η κοινωνία μάς ενθαρρύνει διαρκώς να είμαστε αισιόδοξοι και ευγνώμονες, αντιμετωπίζοντας ορισμένα συναισθήματα ως «καλά» και άλλα ως «κακά».

Ωστόσο, τα συναισθήματα μπορούν να λειτουργήσουν ως πολύτιμες πληροφορίες για τις ανάγκες μας.

Για παράδειγμα, η μοναξιά μπορεί να αποτελεί ένδειξη ότι χρειαζόμαστε περισσότερη ανθρώπινη επαφή. Αντί να προσπαθούμε να την αγνοήσουμε, μπορούμε να αναγνωρίσουμε αυτή την ανάγκη και να αναλάβουμε δράση.

«Τα συναισθήματα δεν είναι εντολές. Το γεγονός ότι αισθάνομαι κάτι δεν σημαίνει ότι αυτό είναι αλήθεια», τονίζει η Ντέιβιντ.

Το ζητούμενο είναι να κατανοήσουμε ότι τα συναισθήματά μας είναι παροδικά και δεν καθορίζουν την ταυτότητα ή τις επιλογές μας.

Γιατί η θετική σκέψη δεν αρκεί για να πετύχουμε

Η Γκαμπριέλε Έτινγκεν, καθηγήτρια Ψυχολογίας στα πανεπιστήμια της Νέας Υόρκης και του Αμβούργου, μελετά εδώ και περισσότερα από 25 χρόνια την επίτευξη στόχων.

Ένα από τα σημαντικότερα συμπεράσματα των ερευνών της είναι ότι η θετική σκέψη, από μόνη της, δεν οδηγεί απαραίτητα στην επιτυχία.

Αντίθετα, η υπερβολική ενασχόληση με το ιδανικό αποτέλεσμα μπορεί να μειώσει το κίνητρό μας να προσπαθήσουμε πραγματικά.

«Όσο πιο θετικά φαντάζονταν οι άνθρωποι ότι οι επιθυμίες τους είχαν ήδη πραγματοποιηθεί, τόσο μικρότερη επιτυχία είχαν στη συνέχεια», εξηγεί.

Σύμφωνα με την Έτινγκεν, η αποτελεσματικότερη στρατηγική είναι να αναγνωρίζουμε τα πιθανά εμπόδια και να προετοιμαζόμαστε για την αντιμετώπισή τους.

Ιδιαίτερη σημασία έχει να εντοπίζουμε τα εσωτερικά εμπόδια, όπως τις συνήθειες, τους φόβους ή τις πεποιθήσεις μας.

Για παράδειγμα, αντί να θεωρούμε ότι για όλα ευθύνεται ο προϊστάμενός μας, μπορούμε να αναρωτηθούμε αν η δυσαρέσκεια που αισθανόμαστε απέναντί του μάς εμποδίζει να προχωρήσουμε.

Αυτό δεν σημαίνει ότι τα εξωτερικά προβλήματα δεν υπάρχουν, αλλά ότι είναι πιο χρήσιμο να επικεντρωνόμαστε σε όσα μπορούμε να επηρεάσουμε.

Πέντε τρόποι για να καλλιεργήσουμε την ψυχολογική ευελιξία

Οι ειδικοί προτείνουν πέντε πρακτικές που μπορούν να μας βοηθήσουν να αντιμετωπίζουμε τις δυσκολίες με μεγαλύτερη προσαρμοστικότητα.

1. Δείτε την κατάσταση από διαφορετική οπτική. Όταν αισθάνεστε εγκλωβισμένοι, αναρωτηθείτε πώς θα αντιμετώπιζε το πρόβλημα ο πεντάχρονος ή ο 85χρονος εαυτός σας. Η αλλαγή οπτικής μπορεί να σας βοηθήσει να ξεφύγετε από τις άμεσες ανησυχίες σας.

2. Αναρωτηθείτε τι προσπαθούν να σας πουν τα συναισθήματά σας. Αντί να καταπιέζετε τον θυμό, τον φόβο ή τη θλίψη, προσπαθήστε να κατανοήσετε ποια ανάγκη ή αξία κρύβεται πίσω τους.

3. Αντιμετωπίστε τους στόχους ως πειράματα. Ένας στόχος δεν χρειάζεται να παραμένει αμετάβλητος. Μπορείτε να δοκιμάζετε διαφορετικούς τρόπους προσέγγισης και να προσαρμόζετε την πορεία σας.

4. Κρατήστε ό,τι λειτουργεί. Πειραματιστείτε με νέες συμπεριφορές, αξιολογήστε ποιες αποδίδουν και συνεχίστε να εφαρμόζετε εκείνες που σας βοηθούν.

5. Δημιουργήστε ένα σχέδιο «αν… τότε». Προβλέψτε τα εμπόδια που μπορεί να προκύψουν και αποφασίστε εκ των προτέρων πώς θα αντιδράσετε. Για παράδειγμα, αν γνωρίζετε ότι συνηθίζετε να τρώτε ανθυγιεινά σνακ μπροστά στην τηλεόραση, φροντίστε να έχετε διαθέσιμες πιο υγιεινές επιλογές.

Η ουσία της ψυχολογικής ευελιξίας δεν είναι να αλλάξουμε αυτό που είμαστε, αλλά να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τις προκλήσεις. Να αποδεχόμαστε όσα δεν μπορούμε να ελέγξουμε, χωρίς να χάνουμε την ικανότητά μας να επιλέγουμε πώς θα προχωρήσουμε.