Τι να περιμένουμε από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ – Οι κρίσιμες συναντήσεις

Μην ανησυχείτε, ηγέτες του κόσμου — η περιβόητη κυλιόμενη σκάλα του ΟΗΕ επισκευάστηκε εγκαίρως για το σημαντικότερο διπλωματικό γεγονός της χρονιάς.

Αυτό δήλωσε στους δημοσιογράφους ο απερχόμενος γενικός γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών Αντόνιο Γκουτέρες, στην τελευταία συνέντευξη Τύπου πριν από τη Γενική Συνέλευση αυτής της εβδομάδας, η οποία θα φέρει εκατοντάδες διπλωμάτες και παγκόσμιους ηγέτες στην έδρα του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη.

Πέρυσι, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ κατηγόρησε τον ΟΗΕ για σαμποτάζ, αφού η κυλιόμενη σκάλα στην οποία βρισκόταν παρουσίασε βλάβη ενώ κατευθυνόταν προς την αίθουσα της Γενικής Συνέλευσης.

«Μπορώ να σας πω ότι λάβαμε πρόσθετα μέτρα ώστε να διασφαλίσουμε ότι όποιος κινείται στον χώρο δεν θα αλληλεπιδρά αρνητικά με την κυλιόμενη σκάλα», δήλωσε την Τετάρτη ο Γκουτέρες.

Πέρα από τις «αρνητικές αλληλεπιδράσεις» με τις κυλιόμενες σκάλες, η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ έχει μπροστά της πολλή δουλειά, όπως σημειώνει το CNN, με το φετινό της θέμα να είναι «Αποκαθιστώντας την εμπιστοσύνη, διαχειριζόμενοι τον μετασχηματισμό: Ένας Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών που λειτουργεί για όλους». Η Γενική Συνέλευση πραγματοποιείται επίσης λίγους μήνες πριν από την αποχώρηση του ίδιου του Γκουτέρες από τη θέση του στο τέλος του έτους, ενώ οι ανησυχίες για τα αναδυόμενα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης πλαισιώνουν τις εργασίες.

Ακολουθούν όσα αναμένονται καθώς η «Γενική Συζήτηση» της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ — κατά την οποία ηγέτες και αξιωματούχοι ανεβαίνουν διαδοχικά στο χαρακτηριστικό πέτρινο βήμα του Οργανισμού για να εκφωνήσουν τις ομιλίες τους — αρχίζει την Τρίτη.

Συμφωνίες και συναντήσεις στο περιθώριο της ΓΣ του ΟΗΕ

Η μεγάλη συγκέντρωση διπλωματών και παγκόσμιων ηγετών καθιστά τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ προνομιακό πεδίο για συναντήσεις στο περιθώριο της κύριας διοργάνωσης.

Ο Τραμπ έχει προγραμματιστεί να συναντηθεί την Τρίτη με ηγέτες χωρών του Κόλπου, προκειμένου να συζητήσουν την επόμενη φάση του πολέμου στο Ιράν, δήλωσαν στο CNN δύο Αμερικανοί αξιωματούχοι.

Κατά τη διάρκεια της εβδομάδας θα πραγματοποιηθεί επίσης ενημέρωση «υψηλού επιπέδου» για το Συμβούλιο Ειρήνης του Τραμπ, δήλωσε στο CNN πηγή με γνώση του θέματος. Πρόκειται για μια αξιοσημείωτη αντίθεση, δεδομένου ότι ο Τραμπ είχε κάποτε αφήσει να εννοηθεί πως το συμβούλιο, το οποίο προορίζεται να επιβλέπει την ανοικοδόμηση της Γάζας, «ενδέχεται» τελικά να αντικαταστήσει τον ΟΗΕ.

Στο μεταξύ, η Γαλλία σχεδιάζει να συγκαλέσει αυτή την εβδομάδα νέα συνάντηση για τη λύση των δύο κρατών στην ισραηλινοπαλαιστινιακή σύγκρουση, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές. Η Γαλλία και αρκετές ακόμη δυτικές χώρες ανακοίνωσαν την αναγνώριση του Κράτους της Παλαιστίνης κατά τη διάρκεια των εργασιών της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ πέρυσι.

Ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι δήλωσε ότι θα συναντηθεί με τον Τραμπ στη Νέα Υόρκη, όπως είχε κάνει και πέρυσι. Μια τέτοια συνάντηση θα πραγματοποιηθεί μετά τις ξεχωριστές συναντήσεις που είχαν νωρίτερα αυτόν τον μήνα ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ Στιβ Γουίτκοφ και ο Τζάρεντ Κούσνερ με τον Ζελένσκι στο Κίεβο και με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν στη Μόσχα. Ο Τραμπ έχει συνομιλήσει μόνο με τον Πούτιν τις εβδομάδες που ακολούθησαν εκείνη την επίσκεψη.

Ο Ρώσος υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ δήλωσε ότι θα συναντηθεί με τον υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο, σύμφωνα με ρωσικά κρατικά μέσα ενημέρωσης.

Η Γενική Συνέλευση είναι επίσης ένας χώρος όπου κλείνονται ή επισημοποιούνται συμφωνίες. Μήνες αφότου απείλησε να προσαρτήσει τη Γροιλανδία διά της βίας, ο Τραμπ αναμένεται να υπογράψει συμφωνία που διαπραγματεύτηκε με τη Δανία και τη Γροιλανδία και η οποία θα παραχωρεί στις ΗΠΑ «μόνιμο έλεγχο» επί της ασφάλειας της Γροιλανδίας. Δεν είναι σαφές σε τι θα διαφέρει η συμφωνία αυτή από τις υφιστάμενες ρυθμίσεις, οι οποίες επιτρέπουν στις ΗΠΑ να διατηρούν σημαντική στρατιωτική παρουσία στο νησί.

Ποιοι θα μιλήσουν;

Οι ομιλίες που εκφωνούνται από το βήμα της Γενικής Συνέλευσης συχνά προσελκύουν το ενδιαφέρον τόσο για τη συμπεριφορά του ακροατηρίου όσο και για τους ίδιους τους ομιλητές. Πέρυσι, πολλοί αντιπρόσωποι αποχώρησαν από την αίθουσα την ώρα που μιλούσε ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου. Το 2018, γέλια από τους αντιπροσώπους διέκοψαν την ομιλία του Τραμπ, καθώς απαριθμούσε τα επιτεύγματα της κυβέρνησής του.

Ο Ντάνιελ Φόρτι, επικεφαλής θεμάτων ΟΗΕ στο International Crisis Group, δήλωσε στο CNN ότι ο κατάλογος των ομιλητών θα καθορίσει τον τόνο της φετινής Γενικής Συνέλευσης.

«Παρότι φαίνεται ότι θα έρθουν περισσότεροι από 130 αρχηγοί κρατών ή κυβερνήσεων, στην πραγματικότητα η εικόνα θα είναι πολύ πιο σύνθετη όσον αφορά τα μηνύματα που στέλνουν οι παγκόσμιοι ηγέτες προς τον ΟΗΕ», δήλωσε ο Φόρτι.

Ένα μεγάλο ερώτημα είναι αν ο Κινέζος ηγέτης Σι Τζινπίνγκ θα κάνει αιφνιδιαστική εμφάνιση στη Νέα Υόρκη. Ο Σι αναμένεται να βρίσκεται στην Ουάσιγκτον για επίσημη κρατική επίσκεψη ενώ θα βρίσκεται σε εξέλιξη η Γενική Συνέλευση.

«Θα είναι μια πολύ δύσκολη στιγμή για τον Οργανισμό αν δούμε την εικόνα με τον Τραμπ και τον Σι να συναντώνται στην Ουάσιγκτον, ενώ καμία από τις δύο μεγαλύτερες δυνάμεις του κόσμου δεν συμμετέχει στη διπλωματία του ΟΗΕ κατά τη διάρκεια της Εβδομάδας Υψηλού Επιπέδου», δήλωσε ο Φόρτι.

Ερωτηθείς για το πρόγραμμα του Σι, ο Γκουτέρες είπε στους δημοσιογράφους ότι, παρότι «θα ήθελε να έχει μαζί μας τον πρόεδρο Σι Τζινπίνγκ», συναντήθηκε μαζί του «δύο φορές τον περασμένο μήνα» και δεν ανησυχεί για τη δέσμευση του Κινέζου ηγέτη σε «μια παγκόσμια τάξη βασισμένη στην πολυμέρεια, με τον ΟΗΕ στο επίκεντρό της».

Μεταξύ των άλλων ομιλητών που αναμένεται να βρεθούν στο επίκεντρο είναι ο πρόεδρος της Βραζιλίας Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα, ο οποίος θα μιλήσει πρώτος την Τρίτη, και ο Νετανιάχου, ο οποίος θα μιλήσει την Πέμπτη, σύμφωνα με έναν προκαταρκτικό κατάλογο.

Η ασκούσα χρέη προέδρου της Βενεζουέλας Ντέλσι Ροντρίγκες θα πραγματοποιήσει την πρώτη της εμφάνιση στον ΟΗΕ την Πέμπτη, την ώρα που ο πρώην προϊστάμενός της, ο πρόεδρος της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο, βρίσκεται στη φυλακή, λίγα μόλις χιλιόμετρα μακριά, στο Μπρούκλιν. Η Ροντρίγκες αναμένεται να συναντηθεί με τον Τραμπ πριν από την ομιλία της.

Ο πρόεδρος της Παλαιστινιακής Αρχής Μαχμούντ Αμπάς έχει προγραμματιστεί να μιλήσει την Πέμπτη, πριν από τον Νετανιάχου. Ωστόσο, η κυβέρνηση Τραμπ αρνήθηκε για ακόμη μία φορά να χορηγήσει βίζα στον Αμπάς, επομένως είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα απευθυνθεί στην αίθουσα μέσω βίντεο.

Παρότι αρνείται τη χορήγηση βίζας σε Παλαιστίνιους αξιωματούχους, η κυβέρνηση θα επιτρέψει στη «βασική αντιπροσωπεία» του Ιράν, στην οποία θα περιλαμβάνεται και ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν, να μεταβεί στη Νέα Υόρκη.

«Σε συμμόρφωση με τις υποχρεώσεις μας ως χώρα υποδοχής, η βασική αντιπροσωπεία του ιρανικού καθεστώτος θα μπορέσει να συμμετάσχει στην Εβδομάδα Υψηλού Επιπέδου της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ», δήλωσε την Πέμπτη εκπρόσωπος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ.

«Η αντιπροσωπεία θα υπόκειται σε ταξιδιωτικούς περιορισμούς και θα αντιμετωπίσει απαγορεύσεις στην αγορά ειδών πολυτελείας και άλλων αγαθών, σύμφωνα με την πολιτική μας για τις κυρώσεις», πρόσθεσε. «Η αντιπροσωπεία είναι μικρότερη από την περσινή».

Το γεγονός ότι ο Πεζεσκιάν θα μιλήσει στη Νέα Υόρκη ενώ η χώρα του βρίσκεται σε ενεργή πολεμική σύγκρουση με τις Ηνωμένες Πολιτείες είναι σχεδόν πρωτοφανές. Το πλησιέστερο διεθνές προηγούμενο ίσως είναι η επίσκεψη του Αιγύπτιου προέδρου Ανουάρ Σαντάτ στο Ισραήλ το 1977, ενώ οι δύο χώρες βρίσκονταν τυπικά ακόμη σε πόλεμο — όμως ακόμη και εκείνη η επίσκεψη εντασσόταν σε μια ευρύτερη ειρηνευτική διαδικασία.

Ο Πεζεσκιάν θα ταξιδέψει στη Νέα Υόρκη την Τρίτη, δήλωσε τη Δευτέρα εκπρόσωπος του γραφείου του, σύμφωνα με ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης.

Μακρόν και Γκουτέρες αποχαιρετούν τον ΟΗΕ

Φέτος θα υπάρξουν και ορισμένοι αξιοσημείωτοι αποχαιρετισμοί στον ΟΗΕ: ο Εμανουέλ Μακρόν της Γαλλίας πραγματοποιεί την τελευταία του εμφάνιση στη Γενική Συνέλευση, όπως και ο Γκουτέρες.

Η κούρσα για τη διαδοχή του Γκουτέρες πριν από το τέλος του έτους θα βρίσκεται στο μυαλό πολλών από τους συμμετέχοντες, δήλωσε ο Φόρτι.

Ο σημερινός γενικός γραμματέας είναι ο «τελευταίος μιας προηγούμενης εποχής παγκοσμιοποιημένων ηγετών» και αφιέρωσε μεγάλο μέρος της δεκαετούς θητείας του στη χρηματοδότηση της ανάπτυξης, την κλιματική αλλαγή και την προετοιμασία του ΟΗΕ για την άνοδο της τεχνητής νοημοσύνης.

Το τελευταίο αυτό ζήτημα είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τον απερχόμενο επικεφαλής του ΟΗΕ, καθώς ο Γκουτέρες αφιέρωσε περισσότερο από το μισό της τελευταίας συνέντευξης Τύπου του στην τεχνητή νοημοσύνη.

«Η τεχνητή νοημοσύνη θα αποτελέσει ασφαλώς ένα από τα βασικά θέματα στις συζητήσεις μου με τους παγκόσμιους ηγέτες την επόμενη εβδομάδα — και τα Ηνωμένα Έθνη θα συνεχίσουν να εξετάζουν πρακτικές ιδέες και προσεγγίσεις τις αμέσως επόμενες ημέρες», δήλωσε ο Γκουτέρες στους δημοσιογράφους.

Ύστερα από αρκετές εβδομάδες αποκαλυπτικών προειδοποιήσεων για την τεχνολογία, η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί φέτος ένα από τα κεντρικά θέματα της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ. Τη Δευτέρα, στελέχη της τεχνολογικής βιομηχανίας, διπλωμάτες και ο ηθοποιός Τζόζεφ Γκόρντον-Λέβιτ συναντώνται σε συνέδριο με θέμα την «Ψηφιακή Συνεργασία». Το Συμβούλιο Ασφαλείας έχει προγραμματίσει συνεδρίαση για την τεχνητή νοημοσύνη την Τετάρτη, ενώ οι ΗΠΑ διοργανώνουν άλλη εκδήλωση την ίδια ημέρα.

Ο Γκουτέρες εκφράζεται έντονα για την τεχνητή νοημοσύνη ήδη από το 2021 και η εστίασή του στην αναδυόμενη τεχνολογία ενδέχεται να έγινε εις βάρος του παραδοσιακού του ρόλου στην προώθηση των ειρηνευτικών προσπαθειών του ΟΗΕ, δήλωσε ο Φόρτι.

«Ο Γκουτέρες υπήρξε σίγουρα πολύ συντηρητικός και επιφυλακτικός ως προς τον ρόλο του ΟΗΕ στην ειρήνη και την ασφάλεια», είπε. «Σίγουρα δεν αξιοποίησε στο έπακρο την εντολή και τη νομιμοποίηση που διαθέτει ο ΟΗΕ, ώστε να επιχειρήσει να εντάξει περισσότερο τον Οργανισμό σε προσπάθειες ειρηνευτικής διαμεσολάβησης».

Η τελευταία ομιλία του γενικού γραμματέα είναι η ευκαιρία του να υπερασπιστεί τη θητεία του ως επικεφαλής του ΟΗΕ, πρόσθεσε ο Φόρτι.

«Μπορεί να πέσει στο κενό», είπε ο αναλυτής, «αλλά μακροπρόθεσμα ίσως υπάρξει μια πιο θετική αποτίμηση του τρόπου με τον οποίο προσπάθησε να ανταποκριθεί σε μια πολύ δύσκολη περίοδο».

Μια άτυπη δοκιμαστική ψηφοφορία του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ για τον διάδοχο του Γκουτέρες πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή, με πηγές να δηλώνουν στο Reuters ότι η πρώην αντιπρόεδρος της Κόστα Ρίκα Ρεμπέκα Γκρίνσπαν προηγείται με μικρή διαφορά.

Οι ΗΠΑ δεν έχουν ακόμη στηρίξει επισήμως κάποιον υποψήφιο. Ωστόσο, εκπρόσωπος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ δήλωσε ότι οι υποψήφιοι πρέπει «να δεσμευτούν δημόσια στις αλλαγές που απαιτούμε».

«Κάθε νέος γενικός γραμματέας πρέπει να επαναφέρει τον ΟΗΕ στον πρωταρχικό του σκοπό, που είναι η διατήρηση της ειρήνης και της ασφάλειας στον κόσμο, αντί για την παράλογη, πολιτικοποιημένη, woke ιδεολογία που έχει υπονομεύσει την αποτελεσματικότητα του θεσμού», δήλωσε.

Το ζήτημα των οικονομικών πόρων του ΟΗΕ

Η Γενική Συνέλευση του 2026 βρίσκει τον ΟΗΕ σε πιο σταθερή οικονομική θέση σε σχέση με πέρυσι, όταν ο Οργανισμός βρέθηκε αντιμέτωπος με σοβαρή δημοσιονομική κρίση, καθώς οι ΗΠΑ απειλούσαν να διακόψουν πλήρως τη χρηματοδότησή του.

Η κυβέρνηση Τραμπ φαίνεται πως έχει επανεξετάσει τουλάχιστον ένα μέρος της επιφυλακτικότητάς της απέναντι στον ΟΗΕ. Ενόψει της Γενικής Συνέλευσης, η αμερικανική κυβέρνηση κατέβαλε στον ΟΗΕ 827 εκατ. δολάρια σε οφειλόμενες εισφορές — ένα κλάσμα των περίπου 4 δισ. δολαρίων που χρωστούν οι ΗΠΑ στον Οργανισμό, αλλά κάθε άλλο παρά αμελητέο ποσό για έναν θεσμό που τον Ιανουάριο βρισκόταν αντιμέτωπος με «επικείμενη οικονομική κατάρρευση».

Ωστόσο, η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ έχει εξελιχθεί όλο και περισσότερο και σε ένα βήμα από το οποίο οι επικριτές του αμφισβητούν κατά πόσο ο Οργανισμός έχει πλέον ουσιαστικό ρόλο. Πέρυσι, ο Τραμπ έθεσε ευθέως στη Γενική Συνέλευση το ερώτημα: «Ποιος είναι ο σκοπός των Ηνωμένων Εθνών;»

«Έχει τόσο τεράστιες, τεράστιες δυνατότητες, αλλά ως επί το πλείστον δεν πλησιάζει καν στο να τις αξιοποιήσει», είπε ο Τραμπ. «Τουλάχιστον προς το παρόν, το μόνο που φαίνεται να κάνουν είναι να γράφουν μια πολύ αυστηρά διατυπωμένη επιστολή και μετά να μην κάνουν ποτέ τίποτα για να τη στηρίξουν. Είναι κενά λόγια, και τα κενά λόγια δεν λύνουν πολέμους».

Παρά τα ερωτήματα για τη νομιμοποίηση του ΟΗΕ και την ολοένα μεγαλύτερη περιθωριοποίησή του, ο Φόρτι επιμένει ότι τα Ηνωμένα Έθνη εξακολουθούν να έχουν σημασία.

«Σε αυτή τη συγκυρία στις διεθνείς υποθέσεις, όπου έχουμε περισσότερους πολέμους απ’ ό,τι τις προηγούμενες δεκαετίες … όλοι εξακολουθούν να χρειάζονται έναν χώρο για να συναντώνται, να αποτρέπουν συγκρούσεις, να ξεκαθαρίζουν τους κανόνες του παιχνιδιού», είπε ο αναλυτής. «Και, ειλικρινά, ο ΟΗΕ είναι ο μόνος οργανισμός που διαθέτει τη νομιμοποίηση, τις νομικές εντολές και τη δυνατότητα να συγκαλεί όλα τα κράτη του κόσμου ώστε να αντιμετωπίζουν πράγματι αυτά τα ζητήματα».