Από την αυλή του ΦΙΞ στο σήμερα: Ο συγκλονιστικός Κοινός Λόγος επιστρέφει

Το Θέατρο του Νέου Κόσμου γιορτάζει τα 30 του χρόνια με μια νέα σκηνική προσέγγιση της πρώτης του παραγωγής. Από τις 25 Σεπτεμβρίου έως τις 11 Οκτωβρίου, ο «Κοινός Λόγος» επιστρέφει στο Θέατρο του Νέου Κόσμου για περιορισμένο αριθμό παραστάσεων. Η Λουίζα Κωστούλα (Violet Louise) αντλεί από το έργο της Έλλης Παπαδημητρίου και το αρχείο της παράστασης του 1997, δημιουργώντας μια πολυμεσική αφήγηση για τη μνήμη και την καταγραφή της.

Ποια ήταν η Έλλη Παπαδημητρίου

Η Έλλη Παπαδημητρίου γεννήθηκε το 1906 στη Σμύρνη και μεγάλωσε στην Αθήνα, όπου σπούδασε γεωπονία. Ποιήτρια και συγγραφέας, αφιέρωσε μεγάλο μέρος της ζωής της στη συλλογή και διάσωση προφορικών μαρτυριών ανθρώπων που έζησαν τις μεγάλες ανατροπές της νεότερης ελληνικής Ιστορίας.

Από τη Μικρασιατική Καταστροφή, τον ξεριζωμό και την προσφυγιά έως την Κατοχή, την Αντίσταση και τον Εμφύλιο, η Έλλη Παπαδημητρίου κατέγραψε ιστορίες ανθρώπων που δεν υπήρξαν πρωταγωνιστές της επίσημης Ιστορίας, αλλά βρέθηκαν στο κέντρο των γεγονότων.

Το υλικό αυτό αποτέλεσε τον πυρήνα του «Κοινού Λόγου», ενός έργου στο οποίο η ίδια διατήρησε την αμεσότητα, την απλότητα και την αυθεντικότητα της γλώσσας των ανθρώπων που αφηγήθηκαν τις ζωές τους.
Στον «Κοινό Λόγο» η Ιστορία δεν παρουσιάζεται μέσα από ημερομηνίες και μεγάλα γεγονότα, αλλά μέσα από τις προσωπικές εμπειρίες εκείνων που τα έζησαν: τον φόβο, την απώλεια, τον ξεριζωμό, αλλά και την ανάγκη για επιβίωση.

Από την αυλή του ΦΙΞ στη νέα σκηνική μνήμη

Το 1997, πριν ακόμη η παλιά ζυθαποθήκη του ΦΙΞ μετατραπεί στο Θέατρο του Νέου Κόσμου, ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος παρουσίασε στην αυλή της την πρώτη παραγωγή του θεάτρου: τον «Κοινό Λόγο».

Η Σούλα Αθανασιάδου, η Ανθή Ανδρεοπούλου, η Όλγα Δαμάνη, η Μαρία Κατσανδρή και η Τζίνη Παπαδοπούλου έδωσαν τότε φωνή σε γυναίκες που δεν υπήρξαν πρωταγωνίστριες της επίσημης Ιστορίας, αλλά κουβάλησαν πάνω τους τις συνέπειές της.

Τριάντα χρόνια μετά, το έργο επιστρέφει στον ίδιο θεατρικό οργανισμό, όχι ως αναβίωση της παράστασης του 1997, αλλά ως ένας νέος διάλογος με το αρχείο.

Η Violet Louise παίρνει το υλικό της Έλλης Παπαδημητρίου και το αρχειακό αποτύπωμα της πρώτης παράστασης και δημιουργεί μια νέα πολυμεσική αφήγηση. Χρησιμοποιεί τη μουσική, το τραγούδι, τις κάμερες και τα αντικείμενα, επεξεργάζεται την εικόνα και τον ήχο και φέρνει το παλιό υλικό σε διάλογο με το σήμερα.
Έτσι το αρχείο αυτό δεν παραμένει νεκρό, αλλά ενεργοποιείται επί σκηνής. Οι φωνές του παρελθόντος συναντούν ένα νέο σώμα, μια νέα τεχνολογία και μια νέα γενιά θεατών.

Πώς μπορείς να χρησιμοποιήσεις τα σύγχρονα τεχνολογικά μέσα, όχι για να εντυπωσιάσεις αλλά για να φέρεις το υλικό του παρελθόντος πιο κοντά στο σήμερα;

Η Violet Louise αναφέρει χαρακτηριστικά “Η επαφή μου με τον Κοινό Λόγο της Έλλης Παπαδημητρίου, αλλά και με το αρχειακό υλικό της παράστασης του 1997 του Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου, ήταν μια διαδικασία που δεν μου αποκαλύφθηκε από την αρχή. Χρειάστηκε χρόνος για να βρω τη δική μου σχέση με αυτό το υλικό και, κυρίως, να καταλάβω πώς θα μπορούσε να μεταφερθεί σήμερα χωρίς να χαθεί αυτό που αποτελεί την ουσία του: η δύναμη του λόγου της ανώνυμης μαρτυρίας.

Η μεγαλύτερη πρόκληση ήταν να παραμείνει αυτός ο λόγος στο κέντρο της νέας πολυμεσικής αφήγησης. Πώς μπορεί να φέρει κανείς σήμερα στη σκηνή δύο διαφορετικές χρονικότητες — τις μαρτυρίες της Έλλης Παπαδημητρίου και το ίχνος της παράστασης του 1997; Και πώς μπορείς να χρησιμοποιήσεις τα σύγχρονα τεχνολογικά μέσα, όχι για να εντυπωσιάσεις αλλά για να φέρεις το υλικό του παρελθόντος πιο κοντά στο σήμερα; Η δωρική παρουσία των πέντε ηθοποιών της πρώτης παράστασης το 1997, ο αυθεντικός, αφτιασίδωτος και βαθιά ανθρώπινος λόγος τους, μου έκαναν ξεκάθαρο τελικά, ποιο δρόμο πρέπει να ακολουθήσω στη διαδικασία της έρευνας με την ομάδα μου.

Επίσης συνειδητοποίησα, πόσες λεπτομέρειες από την ιστορία του τόπου μου δε γνώριζα. Σημαντικά κεφάλαια της ελληνικής ιστορίας, τουλάχιστον τα χρόνια που εγώ ήμουν μαθήτρια στο σχολείο, βρίσκονταν στριμωγμένα στο τέλος του βιβλίου. Τελείωνε η χρονιά και ως δια μαγείας, ποτέ δε φτάναμε σε αυτά τα κεφάλαια. Πως μπορείς να απαντήσεις στο ερώτημα για ποιο λόγο ξέσπασε ο ελληνικός Εμφύλιος αν δε μάθεις ποια ιστορικά γεγονότα προηγήθηκαν και ποια ακολούθησαν μετά;

Η χρονολογική σειρά με την οποία η Έλλη Παπαδημητρίου τοποθέτησε τις μαρτυρίες που συνέλεξε στον Κοινό Λόγο φανερώνει τη βαθιά γνώση και την αγάπη της για την Ιστορία του τόπου της. Μια Ιστορία που δεν καταγράφεται απλώς μέσα από ημερομηνίες, αριθμούς και γεγονότα, αλλά ξεδιπλώνεται μέσα από τις πραγματικές ιστορίες των ανθρώπων που την έζησαν”.

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ

Κείμενο Έλλη Παπαδημητρίου
Σκηνοθεσία – Ηχητική / Μουσική σύνθεση – Live performance ήχου & εικόνας – Αφήγηση – Τραγούδι – Σχέδια με κάρβουνο Λουίζα Κωστούλα (Violet Louise)
Παραγωγή οπτικού υλικού – Σχεδιασμός συστήματος LED φωτισμού και συστήματος πολυμέσων – Ψηφιακές επεξεργασίες Βασίλης Κουντούρης (studio 19)
Ηχοληψία – Mastering – Ηχογραφήσεις – Σχεδιασμός ήχου Κώστας Μπώκος
Επεξεργασία αρχειακού υλικού – Post-production studio19
Επιμέλεια κίνησης – Βοηθός σκηνοθέτη Φωτεινή Μελετιάδου
Συνεργάτης στη δημιουργική έρευνα Κωνσταντίνος Μπλάθρας
Τεχνικός σχεδιασμός TTT (The Perfect Team)
Φωτογραφίες Πάτροκλος Σκαφίδας