Brad Rodu: Η αποτελεσματική ρύθμιση του καπνού δεν γίνεται με κάθετες απαγορεύσεις

Στο 9ο Παγκόσμιο Συνέδριο για τη Μείωση της Βλάβης από το Κάπνισμα: «Novel Products, Research & Policy», συμμετείχε ο Brad Rodu, ομότιμος καθηγητής της Ιατρικής Σχολής του University of Louisville στις ΗΠΑ.

Το συνέδριο διοργανώθηκε διαδικτυακά από τον οργανισμό SCOHRE (International Association of independent experts on Smoking Control & Harm Reduction) από τις 28 έως και 30 Σεπτεμβρίου 2026.

Ο καθηγητής Rodu συμμετείχε στο πάνελ με θέμα «Navigating Public Health Priorities: Youth Protection and Effective Regulation», όπου μίλησε για τις προκλήσεις που δημιουργούν τα νέα προϊόντα πρόσληψης νικοτίνης, την προστασία των ανηλίκων και την ανάγκη οι πολιτικές δημόσιας υγείας να βασίζονται στα επιστημονικά δεδομένα και ακολούθως παραχώρησε συνέντευξη στο NEWS 24/7.

Ο ίδιος έχει αφιερώσει περισσότερες από τρεις δεκαετίες στην έρευνα για τη μείωση της βλάβης από το κάπνισμα (tobacco harm reduction), με επίκεντρο τη χρήση ασφαλέστερων εναλλακτικών προϊόντων από καπνιστές οι οποίοι δεν μπορούν ή δεν επιθυμούν να διακόψουν πλήρως τη χρήση νικοτίνης.

Από το 2005 έως το 2025 κατείχε έδρα έρευνας στη μείωση της βλάβης από το κάπνισμα στο James Graham Brown Cancer Center του Πανεπιστημίου του Louisville.

Το 2022 τιμήθηκε με το Michael Russell Award για τη σημαντική συμβολή του στην επιστημονική μελέτη των ασφαλέστερων προϊόντων νικοτίνης και της προσέγγισης της μείωσης της βλάβης.

Κύριε Rodu, ο τίτλος της ομιλίας σας ήταν «Navigating Public Health Priorities: Youth Protection and Effective Regulation». Πώς είναι στην πράξη η αποτελεσματική ρύθμιση και πού πιστεύετε ότι οι σημερινές πολιτικές πετυχαίνουν ή αποτυγχάνουν;

Η αποτελεσματική ρύθμιση των προϊόντων καπνού στην πράξη πρέπει να βασίζεται στις επιστημονικά αποδεδειγμένες διαφορές κινδύνου ανάμεσα στα προϊόντα που περιλαμβάνουν καύση καπνού και στα προϊόντα χωρίς καύση, όπως αυτά που χρησιμοποιούνται στη Σκανδιναβία και στις ΗΠΑ.

Αυτό σημαίνει ότι απαιτούνται αυστηρότεροι κανονισμοί για τα προϊόντα καύσης και λιγότερο περιοριστικές ρυθμίσεις για τα προϊόντα καπνού ή νικοτίνης χωρίς καπνό, τα οποία είναι σημαντικά λιγότερο επιβλαβή.

Παράλληλα, οι καταναλωτές θα πρέπει να έχουν πρόσβαση σε πλήρη ενημέρωση σχετικά με τις διαφορετικές βαθμίδες κινδύνου, ώστε οι ενήλικοι να μπορούν να λαμβάνουν ενημερωμένες αποφάσεις για το αν θα χρησιμοποιήσουν προϊόντα νικοτίνης και ποια προϊόντα ανταποκρίνονται στις ανάγκες και τις προτιμήσεις τους. Η σωστή ρύθμιση, από τη φύση της, δεν περιλαμβάνει την απαγόρευση.

Στην παρουσίασή σας αναφερθήκατε στα στοιχεία της Εθνικής Έρευνας για τη Χρήση Καπνού στους Νέους στις ΗΠΑ, που έδειξαν σημαντική αύξηση του ατμίσματος έως το 2019. Από το 2020 και μετά, ωστόσο, τα στοιχεία δείχνουν σαφή υποχώρηση, με τη συνολική χρήση καπνού και νικοτίνης να μειώνεται από περίπου 27%-28% στο 5,7% το 2025. Πώς αξιολογείτε τους παράγοντες που συνέβαλαν σε αυτή την πτώση;

Τα στοιχεία που παρουσίασα αφορούσαν μαθητές λυκείου στις ΗΠΑ, από την 9η έως τη 12η τάξη, δηλαδή κυρίως ηλικίες 14 έως 18 ετών. Το πιο εντυπωσιακό εύρημα ήταν η σημαντική μείωση του καπνίσματος μετά την αύξηση της χρήσης ηλεκτρονικού τσιγάρου από τους μαθητές. Αυτό έρχεται σε αντίθεση με τον ισχυρισμό ορισμένων επικριτών της προσέγγισης της μείωσης της βλάβης, σύμφωνα με τον οποίο το vaping θα οδηγούσε σε αύξηση του καπνίσματος.

Όπως αναφέρατε, η χρήση ηλεκτρονικού τσιγάρου μειώθηκε επίσης μετά την κορύφωσή της το 2019. Υπάρχουν αρκετοί παράγοντες που εξηγούν αυτή την πορεία μεταξύ 2014 και 2024, δηλαδή την απότομη αύξηση και στη συνέχεια την εξίσου απότομη μείωση.

Ο νόμος Tobacco 21 στις ΗΠΑ, ο οποίος αύξησε το όριο ηλικίας για την αγορά προϊόντων καπνού από τα 18 στα 21 έτη, φαίνεται ότι συνέβαλε σε αυτή την αλλαγή. Πολλοί μαθητές λυκείου αποκτούσαν ηλεκτρονικά τσιγάρα μέσω φίλων ή συγγενών ηλικίας 18-19 ετών, οι οποίοι μπορούσαν νόμιμα να αγοράσουν τα προϊόντα. Η αύξηση του ορίου ηλικίας περιόρισε αυτή την πηγή πρόσβασης.

Ταυτόχρονα, οι έφηβοι γνωρίζουν ότι το vaping είναι πολύ λιγότερο επιβλαβές από το κάπνισμα και ότι είναι δυσκολότερο να εντοπιστεί από γονείς και εκπαιδευτικούς. Τέλος, η απότομη άνοδος και η εξίσου απότομη πτώση δείχνουν ότι για αρκετούς νέους η χρήση ηλεκτρονικού τσιγάρου μπορεί να λειτούργησε ως μια μορφή μόδας, όπως συμβαίνει και με άλλες συμπεριφορές υψηλού ρίσκου στην εφηβεία.

Παρουσιάσατε επίσης στοιχεία από την Έρευνα Συμπεριφορών Υγείας Νέων του 2025 του CDC σχετικά με διάφορες συμπεριφορές υψηλού κινδύνου, όπως η χρήση ηλεκτρονικού τσιγάρου, η μη χρήση ζώνης ασφαλείας, η έλλειψη χρήσης προφυλακτικού, η κατανάλωση αλκοόλ και κάνναβης. Πώς μπορούν οι κυβερνήσεις και οι δημόσιες αρχές να προστατεύσουν αποτελεσματικά τις νεότερες γενιές από αυτές τις προκλήσεις, χωρίς οι πολιτικές πρόληψης να προέρχονται από επιστημονικά δεδομένα;

Μια μικρή διόρθωση: οι συμπεριφορές που παρουσίασα προέρχονταν από την Έρευνα Συμπεριφορών Υγείας Νέων του 2025 (Youth Risk Behavior Survey). Δεν παρουσίασα μια διαχρονική τάση, αλλά συμπεριφορές που παραμένουν σταθερές εδώ και πολλά χρόνια.

Η προστασία των εφήβων από συμπεριφορές υψηλού κινδύνου αποτελεί μια διαρκή πρόκληση. Η συγκεκριμένη ηλικιακή ομάδα ανέκαθεν είχε μεγαλύτερη τάση να αναλαμβάνει ρίσκα. Η ευθύνη για την προστασία των νέων δεν ξεκινά από τις κυβερνήσεις και τις αρχές δημόσιας υγείας. Ξεκινά από τους γονείς, τους εκπαιδευτικούς, τα μεγαλύτερα αδέλφια, τους φίλους και συνολικά από την κοινωνία. Θα πρέπει να απαιτούμε από τους κατασκευαστές προϊόντων καπνού και τους λιανοπωλητές να τηρούν τη νομοθεσία και να επιβάλλονται κυρώσεις σε όσους δεν το κάνουν.

Ωστόσο, οι μακροχρόνιοι νόμοι στις ΗΠΑ για το αλκοόλ, αλλά και οι πλήρεις απαγορεύσεις στην κάνναβη, δεν κατάφεραν ποτέ να εμποδίσουν πλήρως την πρόσβαση των εφήβων σε αυτές τις ουσίες. Επομένως, δεν θα πρέπει να θεωρούμε ότι οι νόμοι για τα προϊόντα καπνού και νικοτίνης θα είναι περισσότερο αποτελεσματικοί.

Στόχος της παρουσίασής μου ήταν να παρουσιάσω ένα φάσμα συμπεριφορών υψηλού κινδύνου και να δείξω ότι οι βλάβες που συνδέονται με το άτμισμα νικοτίνης είναι σημαντικά χαμηλότερες από εκείνες πολλών άλλων συμπεριφορών που περιλαμβάνονταν στη λίστα.

Με το βλέμμα στο μέλλον, ποια θεωρείτε ότι είναι η μεγαλύτερη πρόκληση για τον παγκόσμιο έλεγχο του καπνίσματος: η πρόληψη της χρήσης νικοτίνης από τους νέους, η βοήθεια προς τους ενήλικους καπνιστές να διακόψουν ή η ρύθμιση των νέων προϊόντων;

Κατά τη γνώμη μου, η μεγαλύτερη πρόκληση για τον έλεγχο του καπνίσματος είναι ο ίδιος ο τρόπος με τον οποίο έχει εξελιχθεί ο τομέας του ελέγχου του καπνού. Τις τελευταίες δύο ή τρεις δεκαετίες, η προσοχή μετακινήθηκε από το ίδιο το κάπνισμα σε όλα τα καταναλωτικά προϊόντα που περιέχουν νικοτίνη.

Αυτό οδήγησε ορισμένους φορείς ελέγχου του καπνού να αντιμετωπίζουν αρνητικά όλες τις μορφές καπνού και νικοτίνης, παρότι η νικοτίνη, όταν καταναλώνεται μέσω ενός καθαρού συστήματος χορήγησης χωρίς καπνό, δεν είναι περισσότερο επικίνδυνη από την καφεΐνη.

Όσο η χρηματοδότηση και η επιρροή παραμένουν στα χέρια ενός κινήματος ελέγχου του καπνού που επιδιώκει την απαγόρευση της νικοτίνης και των προϊόντων καπνού, οι καπνιστές σε όλο τον κόσμο θα συνεχίσουν να λαμβάνουν ελλιπή ενημέρωση, να συνεχίζουν το κάπνισμα και να πεθαίνουν πρόωρα.