Εκλογές στη Σερβία: Θα ρίξουν οι φοιτητές τον Βούτσιτς;

Έπειτα από δύο χρόνια φοιτητικών κινητοποιήσεων, οι Σέρβοι προσέρχονται την Κυριακή στις κάλπες για την ανάδειξη νέου κοινοβουλίου, σε μια αναμέτρηση που απειλεί τη δωδεκαετή κυριαρχία του Αλεξάνταρ Βούτσιτς.

Η σοβαρότερη απειλή για την πολιτική ηγεμονία του Βούτσιτς προέρχεται από ένα διετές πλέον φοιτητικό κίνημα, αν και δεν λείπουν οι έντονες ανησυχίες για το αδιάβλητο της διαδικασίας.

Γιατί είναι τόσο σημαντικό αυτό το φοιτητικό κίνημα;

Χωρίς εμφανή ηγεσία και μακριά από τους παραδοσιακούς πολιτικούς μηχανισμούς, το κίνημα «Φοιτητική Λίστα – Οι Φοιτητές Νικούν» έχει συσπειρώσει γύρω του τους αντικυβερνητικούς ψηφοφόρους σε όλη τη χώρα.

Η «Φοιτητική Λίστα», όπως αναφέρει το BBC, συγκροτείται από υποψηφίους που προέρχονται από κάθε γωνιά της σερβικής κοινωνίας. Ενσωματωμένος στην πορεία των φοιτητών προς το Βελιγράδι, ο επικεφαλής του ψηφοδελτίου, επεμβατικός καρδιολόγος Ίλιγια Σρντάνοβιτς, δήλωσε πως η ιστορία ξαναγράφεται: «Η δυναμική που έχει δημιουργηθεί είναι μη αναστρέψιμη».

Όλα ξεκίνησαν την 1η Νοεμβρίου 2024, όταν η τσιμεντένια μαρκίζα του σιδηροδρομικού σταθμού στο Νόβι Σαντ —τη δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της Σερβίας— κατέρρευσε, παρασύροντας στο θάνατο 16 ανθρώπους.

Η τραγωδία εκλήφθηκε ως το πλέον κραυγαλέο σύμπτωμα της διαφθοράς και της κρατικής αμέλειας. Η κοινή γνώμη χρέωσε τις κακοτεχνίες της ανακαίνισης απευθείας στον πρόεδρο της χώρας, ο οποίος είχε προβάλει το έργο ως προσωπικό του επίτευγμα.

Αυτό που άρχισε ως εβδομαδιαίες φοιτητικές διαμαρτυρίες στα πανεπιστήμια και στους δρόμους, εξελίχθηκε γρήγορα σε ένα ορμητικό εθνικό κύμα. Με ισχυρές τοπικές ρίζες, αγκαλιάστηκε από ευρύτερα κοινωνικά στρώματα — από αγρότες και ηθοποιούς μέχρι δικαστικούς λειτουργούς.

Το κυβερνών Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα (SNS) κλονίστηκε συθέμελα, οδηγώντας μέσα σε λίγες εβδομάδες στην παραίτηση του πρωθυπουργού. Το Βελιγράδι έζησε τον Μάρτιο του 2025 μία από τις μεγαλύτερες διαδηλώσεις της ιστορίας του, ενώ το ακέφαλο φοιτητικό κίνημα δυνάμωνε.

Στις εκλογές του 2023, το κόμμα του Βούτσιτς είχε αντιμετωπίσει μια χαλαρή συμμαχία φιλοευρωπαϊκών κομμάτων, η οποία στη συνέχεια διασπάστηκε. Αυτή τη φορά, όμως, βρίσκεται αντιμέτωπο με μια πολύ πιο συγκροτημένη απειλή: ένα φοιτητικό κίνημα που γύρισε την πλάτη στα συστημικά κόμματα της αντιπολίτευσης.

Ο Βούτσιτς και η απήχησή του

Έχοντας εξαντλήσει τις δύο συνταγματικές θητείες του στην προεδρία, ο Βούτσιτς ηγείται τώρα του κόμματός του με στόχο να επιστρέψει στην πρωθυπουργία, από την οποία αποχώρησε το 2017.

Ο δεξιός λαϊκιστής ηγέτης επιμένει σε ανυπόστατες αιτιάσεις, υποστηρίζοντας πως απέναντί του δεν βρίσκονται φοιτητές και καθηγητές, αλλά «μεγάλες ξένες δυνάμεις» που εργάζονται την ανατροπή του. Την ίδια στιγμή, διακηρύσσει την απόφασή του να βάλει τέλος σε αυτό που αποκαλεί κομματικοποίηση των σχολείων και των πανεπιστημίων.

Στην εξωτερική πολιτική, ο Βούτσιτς τηρεί λεπτές ισορροπίες με τη Δύση: διατηρεί την υποψηφιότητα της Σερβίας για ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά αρνείται να ευθυγραμμιστεί με τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας. Η παρουσία μάλιστα κυβερνητικών υπουργών στην κηδεία του καταδικασμένου εγκληματία πολέμου Ράτκο Μλάντιτς στο Βελιγράδι προκάλεσε την έντονη οργή της ΕΕ για την απότιση τιμών στο πρόσωπό του.

Σύμφωνα με τη δεξαμενή σκέψης Henry Jackson Society και την αναλύτρια Έλενα Ιβάνοβ, οι φοιτητές πέτυχαν μια μαζική κινητοποίηση που η παραδοσιακή αντιπολίτευση δεν κατάφερε ποτέ. Αυτή ακριβώς η δυναμική συνιστά τη μεγαλύτερη πρόκληση για τον Βούτσιτς από την άνοδό του στην εξουσία.

«Έχει αναμετρηθεί σε όλες τις εκλογικές αναμετρήσεις από την καθιέρωση του πολυκομματισμού στη Σερβία — συνεπώς η ήττα του δεν είναι απλή υπόθεση. Ωστόσο, αυτή τη φορά ούτε ο ίδιος θα έχει εύκολο έργο», επισημαίνει η ίδια στο BBC από το Βελιγράδι.

Πώς διεξάγονται οι εκλογές στη Σερβία

Το σερβικό κοινοβούλιο αριθμεί 250 έδρες και η επικράτεια αποτελεί μία ενιαία εκλογική περιφέρεια με σύστημα απλής αναλογικής.

Οι κάλπες ανοίγουν στις 07:00 (06:00 GMT) και κλείνουν στις 20:00 την Κυριακή.

Δικαίωμα ψήφου έχουν 6,45 εκατομμύρια εγγεγραμμένοι πολίτες άνω των 18 ετών, οι οποίοι επιλέγουν το ψηφοδέλτιο της προτίμησής τους.

Στις εκλογές συμμετέχουν 18 συνδυασμοί, αλλά μόλις εφτά κατεβάζουν πλήρες ψηφοδέλτιο 250 υποψηφίων. Η κατανομή των εδρών γίνεται αναλογικά για όσες λίστες ξεπεράσουν το κατώφλι του 3%.

Αξίζει να σημειωθεί ότι αρκετά κόμματα της αντιπολίτευσης αποσύρθηκαν αυτοβούλως, στηρίζοντας ανοιχτά τη «Φοιτητική Λίστα».

Ποιοι απαρτίζουν το κίνημα και οι θέσεις τους

Πίσω από το φοιτητικό κίνημα δεν βρίσκονται μόνο νέοι στα έδρανα, αλλά ένα ευρύ μέτωπο από εκπαιδευτικούς, καθηγητές πανεπιστημίου, καλλιτέχνες, γιατρούς, αγρότες και επιστήμονες.

Παρά την απουσία μιας κλασικής ηγετικής ομάδας, στην πρώτη γραμμή βρίσκεται ο Ίλιγια Σρντάνοβιτς, καθηγητής καρδιολογίας στο Νόβι Σαντ. Δίπλα του συναντά κανείς προσωπικότητες όπως ο παλαίμαχος διεθνής μπασκετμπολίστας Ντέγιαν Μποντιρόγκα, ο καταξιωμένος ηθοποιός Τίχομιρ Στάνιτς και ο πρώην διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας της Σερβίας, Ντέγιαν Σόσκιτς.

Το πρόγραμμα 11 σημείων του κινήματος εστιάζει στις εξής βασικές δεσμεύσεις:

• Mηδενική ανοχή στη διαφθορά: Σύσταση ειδικού αστυνομικού σώματος για τη σύλληψη και παραπομπή των εμπλεκομένων.
• Κάθαρση στο Υπουργείο Εσωτερικών: Απομάκρυνση των στελεχών που αυθαιρέτησαν κατά τη καταστολή των διαδηλώσεων ή διατηρούν διασυνδέσεις με το οργανωμένο έγκλημα.
• Εξυγίανση των ΜΜΕ: Αποκομματικοποίηση της δημόσιας τηλεόρασης και αποκατάσταση της πολυφωνίας στο εγχώριο τοπίο ενημέρωσης.
• Αξιοκρατία στη διοίκηση: Τερματισμός του διορισμού κομματικών εγκαθέτων στις δημόσιες επιχειρήσεις.

Από την πλευρά τους, ο Βούτσιτς και το κυβερνών SNS απορρίπτουν κατηγορηματικά τις αιτιάσεις περί διαφθοράς και χειραγώγησης των μέσων ενημέρωσης.

Πόσο αδιάβλητη αναμένεται η εκλογική διαδικασία

Διεθνείς παρατηρητές παρακολουθούν στενά την κάλπη της Κυριακής. Ωστόσο, η Κοινοβουλευτική Συνέλευση του Συμβουλίου της Ευρώπης (PACE) έχει ήδη κάνει λόγο για ένα «πολωμένο και τεταμένο προεκλογικό κλίμα» που θυμίζει «δημοψήφισμα».

Η εκλογική επιτροπή της χώρας διαβεβαιώνει για το αδιάβλητο της διαδικασίας και τη μυστικότητα της ψηφοφορίας. Εντούτοις, η ανεξάρτητη παρατηρητική ομάδα CRTA κρούει τον κώδωνα του κινδύνου, καταγγέλλοντας απειλές, περιστατικά βίας και παρακολουθήσεις σε βάρος ακτιβιστών της αντιπολίτευσης.

Στην προεκλογική της έκθεση, η CRTA σημειώνει ότι αντί να εξασφαλιστεί η ισονομία μεταξύ των υποψηφίων, «μια σειρά από κρατικούς θεσμούς —από υπουργεία μέχρι τοπικές αρχές— επιστρατεύτηκαν σε μια επιχείρηση εκλογικής μηχανικής».

Η ίδια οργάνωση καταγγέλλει ότι σχεδόν τα τρία τέταρτα του τηλεοπτικού χρόνου διατέθηκαν για την προβολή της κυβέρνησης, ενώ το Ευρωπαϊκό Κέντρο για την Ελευθερία των Μέσων Ενημέρωσης και του Τύπου καταγράφει περισσότερες από 160 επιθέσεις εναντίον δημοσιογράφων και ΜΜΕ στη Σερβία μέσα στη χρονιά.