Ο ΓΙΑΝΝΗΣ ΧΟΥΒΑΡΔΑΣ ΑΝΟΙΓΕΙ ΤΗΝ ΠΟΡΤΑ ΣΤΑ ΦΑΝΤΑΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΑΡΕΛΘΟΝΤΟΣ

Με αφορμή τη νέα παράσταση, ο Γιάννης Χουβαρδάς και οι έξι ηθοποιοί του μιλούν στο NEWS 24/7 για τη μνήμη και την ενοχή, την ανάγκη της ελευθερίας, τον έρωτα που συγκρούεται με την ηθική, την πολιτική που διαβρώνει τις ανθρώπινες σχέσεις και τα φαντάσματα που εξακολουθούν να κατοικούν μέσα μας.

Ο Γιάννης Χουβαρδάς επιστρέφει στον κόσμο του Ίψεν, αναλαμβάνοντας τη μετάφραση, τη διασκευή και τη σκηνοθεσία του «Ρόσμερσχολμ», με έναν θίασο που φέρνει κοντά διαφορετικές θεατρικές διαδρομές: τον Αργύρη Ξάφη, την Ηρώ Μπέζου, την Άντζελα Μπρούσκου, τον Σίμο Κακάλα, τον Γιώργο Γλάστρα και τον Γιάννη Χαρίση.

Στο «Ρόσμερσχολμ» του Χένρικ Ίψεν, ένα σπίτι γίνεται ολόκληρος κόσμος. Ένα παλιό αρχοντικό γεμάτο σιωπές, μυστικά και μνήμες που αρνούνται να ξεθωριάσουν. Εκεί, ο Γιοχάνες Ρόσμερ, ένας πρώην πάστορας που έχει χάσει την πίστη του, προσπαθεί να επινοήσει ξανά τον εαυτό του. Δίπλα του, η Ρεμπέκα Βεστ, μια γυναίκα τολμηρή, ανήσυχη και βαθιά αντιφατική, μοιάζει να ενσαρκώνει την υπόσχεση μιας άλλης ζωής. Μιας ζωής απαλλαγμένης από το βάρος της παράδοσης, τον φόβο και την ενοχή.

Μόνο που στο Ρόσμερσχολμ τίποτα δεν είναι πραγματικά νεκρό. Ούτε οι άνθρωποι που έφυγαν ούτε οι ιδέες που υποτίθεται πως ξεπεράστηκαν. Το παρελθόν επιστρέφει αδιάκοπα, άλλοτε σαν ψίθυρος και άλλοτε σαν απειλή, διεκδικώντας την εξουσία του πάνω στο παρόν.

Γραμμένο το 1886, το έργο του Ίψεν μοιάζει να κοιτάζει κατάματα τη δική μας εποχή. Η πολιτική πόλωση, η σύγκρουση ανάμεσα στη συντήρηση και την πρόοδο, η εργαλειοποίηση της αλήθειας, η κατάρρευση των ιδανικών και η βαθιά ανθρώπινη ανάγκη να πιστέψουμε ξανά σε κάτι διατρέχουν ένα κείμενο που ξεπερνά κατά πολύ τα όρια ενός οικογενειακού δράματος. Στον πυρήνα του βρίσκεται ένας έρωτας που πασχίζει να ανθίσει πάνω στα ερείπια μιας προηγούμενης ζωής.

«Συνήθως δεν επιλέγω εγώ τα έργα με τα οποία ασχολούμαι, αλλά εκείνα με βρίσκουν», λέει ο σκηνοθέτης στο NEWS 24/7, ανατρέχοντας σε πέντε δεκαετίες θεατρικής διαδρομής. Και συνεχίζει λέγοντας: “Έχω παρατηρήσει, μετά από πέντε συναπτές δεκαετίες στο θέατρο, ότι – χωρίς να το επιδιώκω – σε κάθε διαφορετική χρονική στιγμή της βιογραφίας μου, αναπάντεχα συναντώ συγκεκριμένους συγγραφείς και έργα. Η σύμπτωση είναι βέβαια πάντα «πονηρή».

Στην προκειμένη περίπτωση του «Ρόσμερσχολμ», ένας άνθρωπος με ατράνταχτη πίστη στον εαυτό του και τον Κύριο της Δημιουργίας, ξαφνικά χάνει κάθε πίστη και βεβαιότητα, φλερτάρει με το κενό και το σκοτάδι, μέχρι που έρχεται σε επαφή με μια νεανική, άναρχη, αισιόδοξη ύπαρξη, που τον αναζωογονεί και τον στέλνει στην τροχιά μιας νέας περιπέτειας. Το τρομερό σασπένς που προκύπτει για την έκβαση αυτής της περιπέτειας, είναι όλη η ουσία του έργου – και βέβαια για την έκβαση της προσωπικής περιπέτειας του καθενός από μας που, έχοντας διανύσει μια διαδρομή στο βίο του και έχοντας χάσει την πίστη στον εαυτό του αλλά και στο νόημα των πάντων, ανακαλύπτει εκ νέου τη χαρά της ζωής και ξοδεύει όλες τις δυνάμεις του για να επανέλθει με ένα καινούργιο όραμα. Το αν θα τα καταφέρει είναι άλλο ζήτημα. Όπως άλλωστε έλεγε και ο Καβάφης, το ταξίδι έχει σημασία”.

Ο Αργύρης Ξάφης
Ο Αργύρης Ξάφης

Η σκιαγράφηση των ηρώων

Ο Αργύρης Ξάφης βλέπει στον Ρόσμερ που υποδύεται «έναν ώριμο άντρα με την ψυχή ενός άσπιλου, σχεδόν ασώματου παιδιού». Και τονίζει: “Συναντώ έναν άνθρωπο που συγκινεί βαθιά με την αφέλεια και την ευγένειά του. Ο Ρόσμερ μοιάζει να μεγάλωσε προστατευμένος από την πραγματικότητα, ανέγγιχτος από τις βρωμιές της ζωής, πιστεύοντας ακράδαντα πως οι άνθρωποι μπορούν να γίνουν καλύτεροι.

Όμως κάτω από αυτή τη φωτεινή του πίστη, υπάρχει ένας ανείπωτος φόβος και μια εσωτερική ερημιά. Είναι ένα παράδοξο πλάσμα: ένας ώριμος άντρας με την ψυχή ενός άσπιλου, σχεδόν ασώματου παιδιού, που πασχίζει να μετουσιώσει έναν απόλυτο ιδεαλισμό σε έναν κόσμο που σαπίζει.

Αυτό που με συντάραξε είναι η βαθιά, η υπαρξιακή σχεδόν απελπισία του καθώς προσπαθεί απεγνωσμένα να κρύψει από τον εαυτό του τη σκοτεινή συνενοχή του στην απώλεια της συζύγου του και την αδυναμία του να ζήσει αληθινά, με σάρκα, με σώμα. Παλεύει να ξεφύγει από τις σκιές του σπιτιού του και από όσα δεν τολμά να παραδεχτεί ούτε στον ίδιο του τον καθρέφτη. Και όλα αυτά υπό το βάρος του ονόματός του, που είναι μια κληρονομιά, εντέλει, αβάσταχτη”.

Η Ηρώ Μπέζου
Η Ηρώ Μπέζου

Ενώ η Ηρώ Μπέζου ανακαλύπτει στη Ρεμπέκα μια γυναίκα που, στην απελπισμένη προσπάθειά της να υπηρετήσει το καλό, μπορεί να οδηγηθεί στις πιο σκοτεινές πράξεις. “Η Ρεμπέκα Βεστ γεννήθηκε στο βορειότερο μέρος της Νορβηγίας. Κόρη μιας μαίας, πλέον ορφανή από μητέρα και πατέρα, υιοθετήθηκε αργότερα από έναν ιδιότροπο γιατρό που της κληροδότησε την βιβλιοθήκη του και την ανατρεπτική ιδεολογία του. Μετακομίζοντας σε μια συντηρητική πόλη του Νότου, αναζήτησε την νέα της οικογένεια στο σπίτι του Πάστορα Ρόσμερ και της συζύγου του.

Δεν είναι εύκολο να μιλήσω για την Ρεμπέκα, μιας και η ίδια επιλέγει να μάς κρατήσει πολλά μυστικά, πιστεύω πως δεν αποκαλύπτεται πλήρως ούτε στον ίδιο τον συγγραφέα της. Η μοναξιά της, η απουσία οποιουδήποτε οικογενειακού δεσμού στην ζωή της, την καθιστά ελεύθερη και ταυτόχρονα δέσμια, παντοδύναμη και εξαρτημένη. Αν και ακόμη βρίσκομαι στα μισά της διαδρομής, νιώθω πως η βαθύτερή της ανάγκη είναι να αποδείξει στον εαυτό της ότι το καλό μπορεί να νικήσει το κακό. Αναζητά λυσσαλέα το καλό μέσα της και εξωτερικά το εναποθέτει στο πρόσωπο του Ρόσμερ.

Τον ερωτεύεται βαθιά και παλεύει να εκπληρώσει μέσω εκείνου το όνειρό της, το όραμα με το οποίο την πότισε ο αινιγματικός Γιατρός Βεστ, αλλά αυτή την φορά εξαγνισμένο, φιλτραρισμένο από την “καλή” και “αθώα” ψυχή του πρώην πάστορα. Στον βωμό αυτής της υπαρξιακής ανάγκης για δικαίωση του “καλού”, θα κάνει τις πιο σκοτεινές πράξεις. Η μεγάλη της δύναμη πηγάζει θεωρώ απ΄το γεγονός ότι η ζωή για κείνη δεν έχει αυταξία, αλλά νοηματοδοτείται μόνο μέσα από έναν σκοπό. Αυτό την καθιστά λιγότερο ανθρώπινη στα μάτια των άλλων. Επίσης, η καταγωγή της από περιοχές που ιστορικά άργησαν πολύ να εκχριστιανιστούν και διατήρησαν τον μυστηριώδη, παγανιστικό θα λέγαμε, χαρακτήρα τους, την απομακρύνει ακόμα ένα βήμα από μια αναγνωρίσιμη σε μάς, τρωτή, “ανθρώπινη” ιδιοσυγκρασία” σημειώνει.

Ο Σίμος Κακάλας εντοπίζει στις πολιτικές συγκρούσεις του έργου μια ανατριχιαστική ομοιότητα με τη σημερινή εποχή της παραπληροφόρησης και της δολοφονίας χαρακτήρων και αναφέρει για τον χαρακτήρα που υποδύεται: “Ο Πέντερ Μόρτενσγκορ είναι ένας άνθρωπος στιγματισμένος, ένας άνθρωπος που τέθηκε στο περιθώριο έχασε τη δουλειά και την υπόληψη του λόγω των κοινωνικών προκαταλήψεων της εποχής του. Πριν από χρόνια ο πάστορας Ρόσμερ τον είχε καταγγείλει για μια εξωσυζυγική σχέση ,γεγονός που παραλίγο να τον καταστρέψει.

Παρόλα αυτά κατόρθωσε να αναγεννηθεί ως μια σχεδόν μακιαβελική πολιτική μορφή μέσα από την απήχηση και επιρροή που απέκτησε ως εκδότης της ριζοσπαστικής εφημερίδας «ο Φάρος», είναι ένας άνθρωπος που το τραύμα του είναι φανερό σε όλους και δεν είναι λίγες οι φορές που βρίσκεται αντιμέτωπος με αυτό. Κρύβεται ή αποκαλύπτεται κατά περίσταση και κατά τα συμφέροντα του, εκπρόσωπος των προοδευτικών δυνάμεων της εποχής εκείνης αλλά και απόλυτος εκφραστής της πολιτικής σκοπιμότητας και του πραγματισμού δεν διστάζει να κάμψει τα πιστεύω του (αν έχει τελικά) προκειμένου να πετύχει τους σκοπούς του. Ο Ίψεν χρησιμοποιεί τον χαρακτήρα του Μορτενσγκορ για να ασκήσει δριμεία κριτική στην αριστερή παράταξη της εποχής του, τους φιλελεύθερους, με τον ίδιο τρόπο που χρησιμοποιεί τον Καθηγητή Κρολ για την κριτική της συντηρητικής παράταξης”.

Η Άντζελα Μπρούσκου
Η Άντζελα Μπρούσκου

Και η Άντζελα Μπρούσκου θυμίζει πως σε αυτό το σπίτι οι νεκροί δεν αποχωρίζονται ποτέ πραγματικά εκείνους που αφήνουν πίσω. Υποδύεται τη Χέλσετ την οικονόμο του Ρόσμερσχολμ και αναφέρει “Η ηρωίδα αυτή βρίσκεται έξω από τις μεγάλες πνευματικές και πολιτικές συγκρούσεις, αλλά παρατηρεί τις συνέπειές τους. Παράλληλα, οι προλήψεις και οι φόβοι της ενισχύουν τη μυστηριακή και σκοτεινή ατμόσφαιρα του Ρόσμερσχολμ.

Η Χέλσετ, μέσα στη φαντασία και στις λαϊκές της αντιλήψεις, συνδέει τον εαυτό της με την Μπεάτε την νεκρή γυναίκα του πάστορα Ρόσμερ που αυτοκτόνησε και με ό,τι έχει μείνει από εκείνη στο Ρόσμερσχολμ. Οι νεκροί, όπως λέει η Χέλστετ «δεν μπορούν να αποχωριστούν αυτούς που αφήνουν πίσω». Η παρουσία των νεκρών συνδέεται με τον θρύλο για τα άσπρα άλογα όπου η εμφάνισή τους προμηνύει έναν επικείμενο θάνατο.

Η Χέλσετ λειτουργεί σαν ένας συνδετικός κρίκος ανάμεσα στη νεκρή Μπεάτε και στο παρόν. Μέσα από τη δική της οπτική, καταλαβαίνουμε ότι ο θάνατος της Μπεάτε δεν έχει πραγματικά τελειώσει καθώς η μορφή της στοιχειώνει το σπίτι και τη σκέψη των ζωντανών.

Το ενδιαφέρον επίσης του προσώπου συνιστά και η ταύτιση του με την νεκρή. Είναι εκείνη που κρατά τη μνήμη της ζωντανή καθώς μεταμορφώνεται στην ίδια την Μπεάτε μέσα από την ερμηνευτική προσέγγιση του έργου.Το «Ρόσμερσχολμ» παραμένει επίκαιρο, επειδή δεν παρουσιάζει μόνο μια ιστορία του 19ου αιώνα, αλλά εξετάζει διαχρονικά ανθρώπινα διλήμματα: πόσο ελεύθεροι είμαστε, πόσο μας επηρεάζει η κοινωνία και πόσο δύσκολο είναι να αναλάβουμε την ευθύνη των επιλογών μας. Ο Ίψεν μάς καλεί να αναρωτηθούμε αν μπορούμε να απαλλαγούμε πραγματικά από το βάρος του παρελθόντος και να ζήσουμε σύμφωνα με τις αξίες μας.

Ο Γιώργος Γλάστρας ερμηνεύει τον Ούλρικ Μπρέντελ, τον παλιό δάσκαλο του Ρόσμερ και λέει: “Ο δάσκαλος που τον είχε εμπνεύσει και του είχε εμφυσήσει τη διάθεση για ψυχική και πνευματική απελευθέρωση. Ο Ούλρικ Μπρέντελ εμφανίζεται σε μια κρίσιμη προσωπική στιγμή του Ρόσμερ, ο οποίος ετοιμάζεται να αναθεωρήσει τα πιστεύω και τις ιδέες του. Ταυτόχρονα με εκείνον, η στιγμή είναι κρίσιμη και για τη χώρα, μια και ο άκρατος συντηρητισμός προσπαθεί να καταπνίξει κάθε προοδευτική τάση, που διαβρώνεται γρήγορα από φτηνές υπολογιστικές κινήσεις.

Ο Ούλρικ Μπρέντελ εμφανίζεται στον παλιό του μαθητή από το πουθενά και του φωτίζει, με τη μυστηριώδη εισβολή του, το παρελθόν αλλά και το μέλλον του.
Ο ρόλος με ενθουσίασε για το αίνιγμα και το μυστήριο που κουβαλάει. Πρώην δάσκαλος, ηθοποιός, ποιητής, περιπλανόμενος οραματιστής, που τρέφεται από τα όνειρα και καίγεται σαν φλεγόμενη βάτος, υπάρχει εκεί για να καθορίσει την κατεύθυνση που θα πάρει η ζωή.

Η επικαιρότητα του έργου είναι οδυνηρή. Μπορεί άραγε ο άνθρωπος να ελευθερωθεί και, κατ’ επέκταση, να ελευθερώσει τον κόσμο από τις αγκυλώσεις του παρελθόντος; “

Ο Γιώργος Γλάστρας
Ο Γιώργος Γλάστρας

Και ο Γιάννης Χαρίσης είναι ο καθηγητής Κρολ. Σκιαγραφεί τον ήρωά του λέγοντας: Είναι ο αδερφός της Μπεάτε (που αυτοκτόνησε) και προσωπικός φίλος από χρόνια του πάστορα Ρόσμερ. Ένας άνθρωπος δογματικός, συντηρητικός, φανατικός, με περιχαρακωμένες ιδέες και σκέψη, καχύποπτος, που σπαράσσεται από εσωτερικές συγκρούσεις κι ενοχές για την αυτοκτονία της αδερφής του και, λειτουργώντας σαν ένα είδος «ντετέκτιβ», προσπαθεί να αποκαλύψει ένοχα μυστικά για τον θάνατό της.

Παράλληλα, σε επίπεδο ηθικό, κοινωνικό, πολιτικό, προσπαθεί να επαναφέρει τον πάστορα Ρόσμερ στον «σωστό δρόμο», όταν πληροφορείται τις ανανεωτικές φιλελεύθερες απόψεις του Ρόσμερ και την επιλογή του να εγκαταλείψει το ποίμνιο και τις ως τότε θρησκευτικές του πεποιθήσεις και να απαρνηθεί την πίστη του.

Η πρόκληση να υποδυθώ τον ήρωα βρίσκεται ακριβώς στα κύρια χαρακτηριστικά του, από τα οποία απέχω έτη φωτός και ως ψυχοσύνθεση και ως κοσμοαντίληψη και τοποθέτησή μου στον κόσμο, με τη στάση και τις επιλογές μου.

Το έργο ακουμπά αναλλοίωτο στον χρόνο και σήμερα, διότι όλες του οι φιλοσοφικές, υπαρξιακές, πολιτικές και κοινωνικές ρίζες είναι ζωντανές προς διερεύνηση και ερμηνεία, όπως συμβαίνει με τα μεγάλα κείμενα, τα οποία σε προσκαλούν να σκύψεις πάνω τους, να αναρωτηθείς, να μελετήσεις, να σκεφτείς, να αφουγκραστείς και να δώσεις τη δική σου ματιά – ερμηνεία”.

Ο Γιάννης Χαρίσης
Ο Γιάννης Χαρίσης

Το «Ρόσμερσχολμ» σήμερα

Ο Αργύρης Ξάφης αναφέρει: “Νομίζω πως αυτό που μας αγγίζει πιο άμεσα είναι ο τρόπος που το παρελθόν αρνείται να μας αφήσει ήσυχους. Όλοι κουβαλάμε πράγματα που θάψαμε βαθιά —μικρές ή μεγάλες ενοχές, ανείπωτα λόγια, τραύματα— και προσπαθούμε να προχωρήσουμε μπροστά, να αλλάξουμε τη ζωή μας ή τον κόσμο γύρω μας, νομίζοντας ότι κάναμε μια νέα αρχή. Αυτά, τα φαντάσματα του παρελθόντος και τα άρρητα τραύματα στοιχειώνουν την ανάγκη μας για αναγέννηση.

Το έργο στήνει ένα παράξενο, σχεδόν υπνωτιστικό τοπίο όπου οι παλιές πληγές επιστρέφουν σαν αλλούτεροι ήχοι, οράματα ή σκιές για να ζητήσουν λογαριασμό.

Παράλληλα, παρακολουθούμε δύο ανθρώπους να ψάχνουν απεγνωσμένα έναν κοινό κώδικα αγάπης και ειλικρίνειας μέσα σε μια κοινωνία άγρια πολωμένη, γεμάτη φανατισμό, γεμάτη κυνισμό όπου οι σχέσεις εκτός Ρόσμερσχολμ βασίζονται στην ανταλλαγή στο συμφέρον και μόνο. Χωρίς ιδέες, χωρίς αξίες. Αυτή η λαχτάρα για κάτι καθαρό, που όμως συνθλίβεται από το βάρος της ίδιας της ανθρώπινης φύσης, είναι μια ιστορία που μας αφορά απόλυτα σήμερα. Ειδικά σήμερα, που οι ιδεολογίες καταρρέουν και η πόλωση εκμηδενίζει την αλήθεια, το έργο λειτουργεί σαν ένα σκοτεινό ψυχολογικό θρίλερ για την ενοχή και το τίμημα της καθαρής συνείδησης.”

Ο Σίμος Κακάλας
Ο Σίμος Κακάλας

Ο Σίμος Κακάλας παίρνει τον λόγο και συνεχίζει: “Ο Ίψεν σκιαγραφεί μια εποχή όπου το πολιτικό σκηνικό έχει εκπληκτικές ομοιότητες με το σήμερα. Ηπό λωση και το τοξικό κλίμα που επικρατεί στην δημοσιογραφία και την πολιτική αντιπαράθεση καθιστούν το έργο σοκαριστικά σύγχρονο, η δολοφονία χαρακτήρων, οι ψευδείς ειδήσεις και οι εκβιασμοί έχουν αντικαταστήσει τον γόνιμο πολιτικό διάλογο.

Παράλληλα, όπως προβλέπει και ο Μπρέντελ προς το τέλος του έργου, φαίνεται να θριαμβεύουν οι οπορτουνιστές και τα κυνικά πρόσωπα που στερούνται ιδανικών ή που δεν έχουν πρόβλημα να ελίσσονται ιδεολογικά κατα το δοκούν.

Και η Ηρώ Μπέζου καταλήγει: “Η αναζήτηση μιας ιδεολογίας αλλά και ενός γενικότερου σκοπού στην ζωή μας είναι διαχρονική και πυρηνική ανθρώπινη λειτουργία. Σαφώς στην εποχή που διανύουμε, ακόμη περισσότερο είναι ορατή η ανάγκη για ιδανικά, για ένα όνειρο που αξίζει να παλέψουμε στο όνομά του, αλλά και για την παρουσία ενός προσώπου στο οποίου να εναποθέσουμε τις ελπίδες μας και να μην χάσουμε το κουράγιο μας. Από κει και πέρα, οι βαθύτατες και πολύπλοκες ψυχοσυνθέσεις των ηρώων, προσφέρουν έδαφος για αναρώτηση και ταύτιση οποιουδήποτε θεατή, σε οποιαδήποτε εποχή”.

Info:

Ταυτότητα παράστασης

Μετάφραση, διασκευή, σκηνοθεσία : Γιάννης Χουβαρδάς
Σκηνογραφία : Εύα Μανιδάκη
Κοστούμια : Ιωάννα Τσάμη
Μουσική : Φώτης Σιώτας
Φωτισμοί : Τάσος Παλαιορούτας, Ιωάννα Αθανασίου
Σχεδιασμός Βίντεο : Παντελής Μάκκας

Πρωταγωνιστούν οι ηθοποιοί (με αλφαβητική σειρά):
Γιώργος Γλάστρας, Σίμος Κακάλας, Ηρώ Μπέζου, Άντζελα Μπρούσκου, Αργύρης Ξάφης, Γιάννης Χαρίσης

Εισιτήρια εδώ

Ροή Ειδήσεων

Περισσότερα