ΑΛΕΞΙΑ ΚΑΛΤΣΙΚΗ: “ΤΟ ΘΕΜΑ ΕΙΝΑΙ ΤΙ ΚΑΝΕΙΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΖΩΗ ΣΟΥ”

Υπάρχουν άνθρωποι που, ακόμη κι όταν βλέπουν τον κόσμο τους να καταρρέει, επιμένουν να ζουν σαν να μην έχει αλλάξει τίποτα. Να ερωτεύονται, να ξοδεύουν, να γελούν, να προσφέρουν, να απολαμβάνουν μια ωραία πάστα, ακόμη κι αν την επόμενη μέρα δεν θα έχουν χρήματα για να φάνε.

Η Λιουμπόφ Ρανέφσκαγια, η ηρωίδα του «Βυσσινόκηπου» του Αντόν Τσέχωφ, είναι ένας τέτοιος άνθρωπος. Και η Αλεξία Καλτσίκη, που την υποδύεται στη νέα παράσταση του Δημήτρη Τάρλοου στο Θέατρο Πορεία, δεν βιάζεται να την κρίνει.

Αντίθετα, προσπαθεί να κατανοήσει τι κρύβεται πίσω από τις αντιφάσεις της. Πώς γίνεται κάποιος να γνωρίζει ότι χάνει τα πάντα και παρ’ όλα αυτά να παραμένει προσκολλημένος σε έναν τρόπο ζωής που τον οδηγεί στην καταστροφή; Πού τελειώνει η αφέλεια και πού αρχίζει η συνειδητή επιλογή; Και τι χρειάζεται πραγματικά να αποχωριστούμε για να μπορέσουμε να προχωρήσουμε;

Με αφορμή τον «Βυσσινόκηπο», που κάνει πρεμιέρα στις 20 Νοεμβρίου στο Θέατρο Πορεία, συναντήσαμε την Αλεξία Καλτσίκη και μιλήσαμε για τον Τσέχωφ, την απώλεια, τη μνήμη, την αγάπη και τη βαθιά ανθρώπινη ανάγκη για απόλαυση, ακόμη και στις πιο δύσκολες στιγμές.

Μια συζήτηση που ξεκίνησε από το θέατρο, αλλά κατέληξε στην ίδια τη ζωή. Στις αλλαγές που μας τρομάζουν, στις προσκολλήσεις που μας καθορίζουν και στο ερώτημα που κάποια στιγμή θέτουμε όλοι στον εαυτό μας: Τι κάνουμε πραγματικά με τη ζωή μας;

«Ο Βυσσινόκηπος είναι σαν ένα ποίημα, σαν ένα τραγούδι»

Τρεις «Βυσσινόκηποι» φέτος στη θεατρική Αθήνα. Τι είναι αυτό που εξακολουθεί να μας γοητεύει τόσο πολύ στο έργο του Τσέχωφ; Είναι η μελαγχολία ενός κόσμου που χάνεται, η νοσταλγία για όσα υπήρξαν ή η βαθιά ανθρώπινη αδυναμία μας να αποχαιρετήσουμε το παρελθόν; Τι είναι εκείνο που συγκινεί περισσότερο εσένα;

Για τον «Βυσσινόκηπο» μου είχε μιλήσει ο Δημήτρης Τάρλοου για πρώτη φορά πριν από περίπου τρία χρόνια την ίδια εποχή που συζητούσαμε με τον Δημήτρη Καραντζά το Λεωφορείο ο πόθος. Νιώθω την ανάγκη να το επισημάνω καθώς και οι δύο με εμπιστεύτηκαν πριν το άνοιγμα μου προς την τηλεόραση. Και το λέω αυτό γιατί δεν είναι αυτονόητο. Φέτος ήρθε ο καιρός για να πραγματοποιηθεί…

Πιστεύω πως είναι κατεξοχήν ένα έργο σκηνοθέτη, με την έννοια ότι απαιτεί μια βαθιά διαδικασία σύνθεσης.
Δεν είναι ένα κείμενο που περιμένει απλώς από τους ηθοποιούς να ερμηνεύσουν τους ρόλους τους για να δημιουργηθεί ένα ολόκληρο σύμπαν. Ιδίως όταν πρόκειται για έναν θίασο που πρωτοσυναντιέται στη σκηνή.

Είναι, όμως, και ένα έργο μεγάλων ερμηνειών…

Ασφαλώς. Ωστόσο, τα έργα του Τσέχωφ, και όχι μόνο ο «Βυσσινόκηπος», δεν είναι έργα προσωποκεντρικά. Ίσως γι αυτό και οι πλοκές τους δεν είναι φαινομενικά τουλάχιστον ακραίες.

Γι’ αυτό επιμένω στην έννοια της σύνθεσης. Στον τρόπο που διαβάζει κάποιος τις σχέσεις, συνδέει τις διαδρομές των προσώπων και δημιουργεί έναν κοινό σκηνικό κόσμο που διαπερνά τους ανθρώπους, τις ιστορίες και τις σιωπές τους.

Όσο για το τι με συγκινεί προσωπικά στον «Βυσσινόκηπο», θα ξεκινούσα από τον ίδιο τον Τσέχωφ. Παραδόξως, στην αρχή δεν είχα μαζί του μια ιδιαίτερα θερμή σχέση. Όταν, όμως, τον συνάντησα μέσα από τη σκηνή, συγκλονίστηκα. Ανακάλυψα έναν συγγραφέα που αισθάνομαι πως γράφει για να παίζεται και όχι για να διαβάζεται.

Υπάρχει, όμως, και κάτι ακόμη. Ο «Βυσσινόκηπος» ως τελευταίο του έργο, κουβαλά ένα ιδιαίτερο μυστήριο, κάτι που τον διαφοροποιεί από τα προηγούμενα. Έχει μια ιδιότυπη ποιητικότητα. Κάθε φορά που τον διαβάζω, αισθάνομαι σαν να διαβάζω ένα ποίημα. Κάτω από τη φαινομενική απλότητα αναδύονται ξαφνικές εκρήξεις, στιγμές που ξεφεύγουν από τη λογική και αγγίζουν σχεδόν το παράλογο.
Είναι σαν τραγούδι. Έχει έναν δικό του, παράξενο ρυθμό, μια εσωτερική μουσικότητα που δεν μπορείς εύκολα να εξηγήσεις. Μπορείς μόνο να την αισθανθείς.

Στην ανάγνωση του Δημήτρη Τάρλοου, τι θα δούμε;

Ένα σύμπαν που φέρνει στο προσκήνιο όχι τόσο την πλοκή όσο την εσωτερική κίνηση των ηρώων, τον τρόπο με τον οποίο διαχειρίζονται όσα τους συμβαίνουν.
Δεν είναι τόσο ένας τόπος του παρελθόντος. Είναι περισσότερο ένα τοπίο μέσα στο οποίο οι ήρωες έρχονται αντιμέτωποι με τη μνήμη τους και με όλα τα ζητήματα που αναδύονται από το έργο.

Αυτό καθορίζεται σε μεγάλο βαθμό από την επιλογή του σκηνικού χώρου (Εύα Μανιδάκη) την επιλογή του νερού, που αποτελεί βασικό στοιχείο της παράστασής και τον ήχο( Φώτης Γιώτας)
Δημιουργείται, λοιπόν, ένα τοπίο που μοιάζει να φέρνει στην επιφάνεια τον εσωτερικό κόσμο των προσώπων, τη μνήμη, τις σχέσεις τους, όσα κουβαλούν.
Είναι, βέβαια, κι ένας τόπος επιστροφής αλλά κυρίως ένας τόπος διαχείρισης.

«Για να μετακινηθείς πραγματικά, χρειάζεται να αποχωριστείς κάτι πολύ δικό σου»

Τι συμβολίζει, λοιπόν, ο «Βυσσινόκηπος» για σένα; Ποιος είναι ο δικός σου «Βυσσινόκηπος» όταν βρίσκεσαι πάνω στη σκηνή;
Θα προτιμούσα να μη σου πω. Θα μείνω στο ότι η συνομιλία με όλα αυτά που εμπεριέχει ο «Βυσσινόκηπος» είναι κάτι πολύ πιο σύνθετο. Αυτή η διαχείριση όσων κουβαλάμε μέσα μας δεν έχει ένα συγκεκριμένο όνομα, είναι πολλά και τίποτα μαζί.

Είναι κάτι τόσο προσωπικό και ταυτόχρονα τόσο δύσκολο να προσδιοριστεί. Στην ουσία, πρόκειται για μια μετακίνηση. Μια μετακίνηση μέσα στη ζωή. Αυτό είναι που συμβαίνει και στο τέλος του έργου.

Και αυτές οι μετακινήσεις δεν είναι ποτέ εύκολες. Γιατί όταν πρόκειται πραγματικά να μετακινηθείς, είναι σχεδόν αδύνατον να μη χρειαστεί να αποχωριστείς κάτι πολύ δικό σου. Κάτι που μπορεί να είναι εξαιρετικά πολύτιμο, αλλά πρέπει να το αφήσεις πίσω σου.

Μπορεί να σου το ζητάνε οι συνθήκες, άλλες φορές να σου το ζητάει και ο ίδιος σου ο εαυτός. Είναι όμως κομμάτι της ζωής. Και συμβαίνει συχνά το εξής παράδοξο: φαινομενικά έχεις προχωρήσει, έχεις αλλάξει, έχεις μετακινηθεί. Αλλά μέσα σου εξακολουθείς να είσαι προσκολλημένος σε αυτό που νόμιζες πως έχεις αφήσει πίσω.

Εκεί βρίσκεται, νομίζω, και η ουσία αυτής της διαδικασίας. Στο να μπορέσεις να αποκοπείς οριστικά και αμετάκλητα. Και δεν ξέρω αν αυτή η διαδικασία έχει θετικό ή αρνητικό πρόσημο. Ξέρω, όμως, ότι είναι δύσκολη. Γιατί αυτό που καλείσαι να αφήσεις πίσω σου δεν είναι κάτι αμελητέο.

Μερικές φορές, μάλιστα, μπορεί να μην έχεις αντιληφθεί καν πόσο πολύτιμο είναι για σένα. Να καταλαβαίνεις την πραγματική του αξία μόνο τη στιγμή που το αποχωρίζεσαι.

Αυτό είναι, λοιπόν, που αισθάνομαι ότι συμβαίνει στον «Βυσσινόκηπο». Αυτή η κίνηση που χρειάζεται να κάνεις για να προχωρήσεις. Η ανάγκη να αφήσεις κάτι πίσω σου, ώστε να μπορέσεις να μετακινηθείς πραγματικά. Και αυτό νομίζω αφορά όλους τους ήρωες του έργου.

Στο τέλος του έργου ακούγονται τα τσεκούρια που κόβουν τον Βυσσινόκηπο. Πώς αντιλαμβάνεσαι αυτή τη στιγμή, όταν η απώλεια γίνεται πλέον οριστική;

Η αίσθηση που έχω σήμερα που μιλάμε είναι ότι υπάρχει μια διαφορά ανάμεσα σε αυτό που γνωρίζεις ότι πρόκειται να συμβεί και στη στιγμή που συμβαίνει τελικά.
Στο έργο το πρώτο συντελείται στην τρίτη πράξη, όταν πωλείται το κτήμα και ο Λοπάχιν ανακοινώνει ότι ότι είναι πλέον δικός του.

Ο ήχος στην τέταρτη πράξη έχει κάτι το αμετάκλητο. Υπάρχει και η απόλυτη κυριολεξία του πράγματος όταν ακούς το τσεκούρι να πέφτει. Έχω την εντύπωση ότι η Λιουμποφ ζητάει να σταματήσει αυτός ο ήχος γιατί θέλει να αποχαιρετήσει τον τόπο της “αρτιμελή” όπως τον έζησε.

Μερικές φορές σκέφτομαι ότι ξεκινάμε από ένα σώμα παιδικό, που μεγαλώνει, αλλάζει, ωριμάζει. Μεταμορφώνεται από τη φύση του, όσο κι αν εμείς δεν δεχόμαστε πάντοτε να ακολουθήσουμε τη φυσική του πορεία.Και αντιστεκόμαστε σε αυτή τη μεταμόρφωση.

Αυτό είναι, νομίζω, όλο το ζήτημα. Ποιος αντιστέκεται στην αλλαγή και γιατί; Είναι δυνατόν να μη μας τρομάζει η μετάβαση σε κάτι άλλο;

«Η Ρανέφσκαγια μπορεί να χάσει γιατί ξέρει να αγαπά»

Πώς βιώνεις εσύ αυτή τη διαδικασία μέσα από τη Ρανέφσκαγια; Τι είναι αυτό που σε ενδιαφέρει περισσότερο στην ηρωίδα σου;

Υπάρχει αυτό το μαγικό στοιχείο στον Τσέχωφ. Το ότι καταπιάνεται με τα πιο οικουμενικά, τα πιο βαθιά, σχεδόν συμπαντικά ερωτήματα της ζωής, με τον πιο ανάλαφρο και ανθρώπινο τρόπο.

Αν πάρεις την ιστορία της ηρωίδας, έχουμε μια γυναίκα ξεπεσμένη άριστοκράτισσα που επιστρέφει στον τόπο που γεννήθηκε καταποντισμένη και οικονομικά εξαθλιωμένη, ύστερα από μια ερωτική απογοήτευση. Έναν τόπο που πριν πέντε χρόνια εγκατέλειψε εκτός εαυτού ερωτοχτυπημένη και πενθούσα καθώς φεύγοντας άφησε πίσω της τον εραστή της (που μετά την κυνήγησε στη Γαλλία) και τον νεκρό γιο της (Γκρίσα).

Η έφηβη κόρη της (Ανία) τη φέρνει πίσω στο πατρικό της σπίτι, χωρίς να είναι καν απολύτως σαφές αν η ίδια θέλει πραγματικά να επιστρέψει. Και επιστρέφει σε ένα σπίτι που πρόκειται να χαθεί. Ένα κτήμα που θα βγει σε πλειστηριασμό. Αυτό έχει μεγάλη σημασία. Ο πλειστηριασμός δεν προκύπτει κατά τη διάρκεια του έργου, όλοι γνωρίζουν ότι το σπίτι πρόκειται να χαθεί.

Ο πλειστηριασμός είναι προγραμματισμένος για τις 22 Αυγούστου. Δηλαδή, όταν ξεκινάει το έργο (Μάιο), η απώλεια είναι ήδη δεδομένη. Ο Λοπάχιν προτείνει μια πιθανή λύση. Να κόψει τα δέντρα, να κάνει τον κήπο οικόπεδα για να σωθεί η περιουσία της. Της δίνεται η δυνατότητα να διασώσει αυτό που πρόκειται να χάσει καταστρέφοντας το. Επιλέγει να το χάσει.

Υπήρχε η δυνατότητα να κρατήσει κάτι τόσο δικό της, κάτι τόσο πολύτιμο, αλλά τελικά δεν το κάνει.
Και εκεί αρχίζει για μένα ένα πολύ βαθύτερο ερώτημα. Πώς μπορείς να αντέξεις την απώλεια ενός πράγματος που γνωρίζεις ότι χάνεται μέσα από τα χέρια σου;

Το κόψιμο του βυσσινόκηπου είναι μια καταστροφή. Το ζήτημα είναι αν εσύ θα αναλάβεις την ευθύνη, αν θα πάρεις εσύ το τσεκούρι και θα προχωρήσεις σε αυτή την πράξη για να σωθείς. Και δεν πρόκειται για μια αποκλειστικά προσωπική υπόθεση. Ο Βυσσινόκηπος δεν ανήκει μόνο στη Ρανέφσκαγια.

«Η αφέλεια μπορεί να είναι μια συνειδητή επιλογή επιβίωσης»

Η Ρανέφσκαγια προέρχεται από μια τάξη που χάνει την εξουσία και τα προνόμιά της. Κι όμως, εξακολουθεί να ξοδεύει αλόγιστα. Πρόκειται για αδυναμία να αντιληφθεί την πραγματικότητα ή για μια συνειδητή επιλογή να συνεχίσει να ζει όπως έχει μάθει;

Υπάρχει ισχυρά στο έργο το χάσμα των τάξεων και η αυγή μιας άλλης διαφορετικής εποχής. ‘Άνθρωποι που δεν μπορούν αποκολληθούν από τα περασμένα. Η Ρανιέφσκαγια ζει ήδη με δανεικά και οδεύει σε ένα μέλλον ακόμα πιο δυσοίωνο. Η ιστορία όμως μιας πρώην πλούσιας κακής μητέρας που την ενδιαφέρει μόνο να καλοπερνάει αδιαφορώντας για το μέλλον των δικών της και κωφεύοντας μπροστά στη μόνη πρακτική λύση που της προτείνεται για να σωθεί η οικογένεια της δεν με κινητοποιεί.

Η Ρανέφσκαγια είναι ένα πρόσωπο που ορίζεται από την ανάγκη του να δίνει, να αγαπά και να αγκαλιάζει τα πάντα, να ακολουθεί την καρδιά της χωρίς όρια. Ακούγεται δοτικό και γενναιόδωρο αλλά μπορεί να γίνει αστείο και εφιαλτικό για τους ανθρώπους γύρω της.

Μπορεί να αποδεχτεί την απώλεια, ακριβώς επειδή ξέρει να ερωτεύεται και να αγαπά. Είναι σαν να λέει: «Εγώ μπορώ να βρεθώ από κάτω. Μπορώ να χάσω, μπορώ να ερωτεύομαι. Ξέρω να αγαπώ». Είναι ακραία και αιρετική.

Έχει πολλά επίπεδα αυτό το ζήτημα.

Εμένα δεν με ενδιαφέρει τόσο η αφέλεια ως σύμπτωμα. Με ενδιαφέρει η αφέλεια ως επιλογή. Γιατί, αν πρόκειται απλώς για μια αδυναμία να αντιληφθείς την πραγματικότητα, μπορεί κανείς να πει ότι είσαι άξιος της μοίρας σου.

Αν όμως αυτή η αφέλεια είναι μια συνειδητή επιλογή υπαρξιακής επιβίωσης, τότε αποκτά για μένα ένα εντελώς διαφορετικό ενδιαφέρον. Αν είναι μια στάση ζωής, αν είναι ένας τρόπος να υπάρχεις μέσα στον κόσμο, παρά τα όσα σου συμβαίνουν, τότε αυτό με συγκινεί και με απασχολεί πολύ περισσότερο.

Είναι σαν να λες: «Ξέρεις κάτι; Ναι, έχω χάσει αλλά δεν ξεχνώ να απολαμβάνω. Δεν ξεχνώ τη χαρά».
Έχει μια αφέλεια και μια ελαφρότητα, αλλά ταυτόχρονα αισθάνομαι ότι υπάρχει και μια συνείδηση πίσω από αυτή τη συμπεριφορά. Μια συγκεκριμένη θέση απέναντι στη ζωή, που μπορεί να γίνει καταστροφική για τους άλλους και τον εαυτό της.

Μπορεί να σε εξοργίζει και να λες: «Μα είναι δυνατόν; Οι άλλοι δεν έχουν να φάνε κι εσύ συμπεριφέρεσαι έτσι;».
Είναι η ίδια που θα δώσει την τελευταία της δεκάρα σε αυτόν που πεινάει και ζητιανεύει. Είναι μια αδιανόητη αντίφαση. Είναι μια ακραία θέση ζωής.

Είναι, όμως, και μια ψευδαίσθηση εξουσίας…

ι’ αυτό σου λέω ότι είναι εφιαλτικό. Όταν κάτι είναι τόσο απόλυτο, εμπεριέχει όλες αυτές τις αντιφάσεις. Μπορεί να είναι πολλά πράγματα ταυτόχρονα. Αστείο, γενναιόδωρο, εγωιστικό και αφόρητο.
Αλλά εγώ, για κάποιον λόγο, προσπαθώ να δω κυρίως την κίνηση που υπάρχει πίσω από αυτή τη συμπεριφορά, με ενδιαφέρει αυτό που βρίσκεται πίσω από την εικόνα.

Αισθάνομαι, πάντως, ότι την αντιμετωπίζεις με μεγάλη συμπόνια.

Δεν είναι θέμα συμπόνιας. Θέλω να μπορέσω να κάνω αυτό που κάνει. Αυτό είναι το ζητούμενο για μένα ως ηθοποιός. Να μπορέσω να ακολουθήσω ολόκαρδα τις πράξεις της ώστε να αναδυθεί αυτό που εσωτερικά την κινεί χωρίς να αποφεύγω τις αντιφάσεις της.

Πόσο κωμωδία ειναι ο Βυσσινόκηπος;

Ο Τσέχωφ χαρακτήριζε τον «Βυσσινόκηπο» κωμωδία, παρά τη βαθιά μελαγχολία του έργου. Ο Δημήτρης Τάρλοου έχει καταφέρει να αναδείξει αυτή την κωμική πλευρά;

Το κωμικό στοιχείο είναι αναπόσπαστο κομμάτι του έργου. Είναι ζωτικά απαραίτητο να αναδυθεί αυτή η πλευρά του. Αν παρατηρήσεις το έργο, είναι μια εκπληκτική σύνθεση. Μπορεί να βρίσκεσαι μπροστά σε μια βαθιά συγκινητική στιγμή και ξαφνικά αυτή η στιγμή να ανατρέπεται. Και αυτό συμβαίνει διαρκώς,

Γι’ αυτό δεν μπορείς να πεις ότι είναι απλώς κωμωδία ή δράμα. Όπως δεν μπορείς να πεις για την ηρωίδα ότι είναι μόνο συγκινητική ή μόνο αστεία, μόνο καλή ή μόνο κακή, έξυπνη ή παλαβή.
Είναι και αφελής και εξαιρετικά ευφυής. Είναι όλα αυτά μαζί.

Γιατί, δηλαδή, να είναι μόνο ένα πράγμα;  Το έργο είναι σαν τη ζωή. Είναι όλα μαζί. Τι να κάνουμε; Γιατί πρέπει να είναι αποκλειστικά δράμα ή αποκλειστικά κωμωδία;
Για μένα δεν υπάρχει σωστό και λάθος. Με ενδιαφέρει, όμως, πάρα πολύ ο λόγος που ο ίδιος ο Τσέχωφ ονομάζει τα έργα του κωμωδίες. Νομίζω ότι αυτό έχει να κάνει, καταρχάς, με μια συνομιλία με τις συμβάσεις της εποχής του.

Έχω παρατηρήσει και σήμερα υπάρχουν συγγραφείς που μπορεί να ονομάσουν πχ. νουβέλα κάτι που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί μυθιστόρημα. Και το κάνουν ακριβώς επειδή θέλουν να συνομιλήσουν με αυτούς τους ορισμούς και να θέσουν ένα πυρηνικό ερώτημα για τις φόρμες. Τι είναι μυθιστόρημα, τι είναι νουβέλα, τι είναι κωμωδία και τι είναι δράμα τί είναι τραγωδία;

Υποψιάζομαι, λοιπόν, ότι και ο Τσέχωφ, χαρακτηρίζοντας τα έργα του με αυτόν τον τρόπο, συνομιλεί με τους ομότεχνούς του, με τους ανθρώπους του θεάτρου, με τους συγγραφείς και τους ηθοποιούς της εποχής του.
Είναι σαν να τους ρωτά: «Πώς αντιμετωπίζετε, κυρίες και κύριοι, το θέατρο;».

Έτσι το διαβάζω εγώ. Σαν μια συνομιλία και, ταυτόχρονα, σαν ένα ελαφρύ χτύπημα στην πλάτη των σκηνοθετών, των ηθοποιών και των άλλων συγγραφέων. Εντέλει όχι μόνο της δικής του εποχής, αλλά και της δικής μας.

Γιατί, τελικά, τι είναι κωμωδία; Και τι είναι δράμα; Πού αρχίζει το ένα και πού τελειώνει το άλλο;
Αυτά τα έργα είναι τόσο σπουδαία, ακριβώς επειδή εμπεριέχουν όλες αυτές τις δυνατότητες.
Όσον αφορά τη δική μας παράσταση, βρισκόμαστε τώρα σε μια πολύ ευαίσθητη φάση της δουλειάς, λίγο πριν από την ολοκλήρωσή της. Είναι ιδιαίτερες αυτές οι τελευταίες μέρες.

«Δεν είναι αμαρτία να ακολουθείς την απόλαυσή σου»

Οι ήρωες του Τσέχωφ πλήττουν ή φοβούνται; Ή μήπως αισθάνονται κάτι διαφορετικό;

Καταρχάς, για μένα υπάρχει μια σημαντική διαφορά ανάμεσα στο «πλήττω» και στο «βαριέμαι». Και ξέρεις, αυτό συνδέεται με κάτι που με απασχολεί πολύ για τους ήρωες του έργου. Μια αίσθηση ότι το περιττό είναι αναγκαίο.

Ο χρόνος που μοιάζει περιττός είναι αναγκαίος: Ο ελεύθερος “χαμένος” χρόνος , τα αστεία είναι αναγκαία, τα πάρτι είναι αναγκαία,, ένα λαχταριστό κέικ είναι κι αυτό αναγκαίο. Και όσο περνάνε τα χρόνια ζώντας όλο και πιο πιεσμένη από παντού αυτά τα φαινομενικά περιττά εμφανίζονται όλο και πιο αναγκαία.

Η Λιουμπόφ υποστηρίζει ότι δεν είναι αμαρτία να ακολουθείς την απόλαυσή σου.
Δεν έχεις χρήματα, αλλά θέλεις να φας μια ωραία πάστα; Μπες μέσα, πάρ’ την και φά’ την!
Και να τη χαρείς!

Είναι σαν να σου λέει: «Ξέρω ότι έχεις χάσει κάτι πολύ σημαντικό. Ξέρω ότι είσαι στενοχωρημένος. Αλλά αν αυτή τη στιγμή θέλεις να χορέψεις, χόρεψε! Χόρεψε, κάνε αυτό που επιθυμείς».
Και αυτό, βέβαια, είναι καταστροφικό στην πραγματική ζωή, τόσο για σένα όσο και για τους ανθρώπους γύρω σου.

Αλλά αλίμονό μας αν δεν το κάνουμε σε στιγμές! Αυτό κάνει η Λιουμπόφ και, κατά κάποιον τρόπο, αυτό μαθαίνει και στους άλλους. Να μην αρνούνται την απόλαυση, ακόμη κι όταν η ζωή τους καταρρέει.

Τώρα, αν με ρωτάς αν οι ήρωες του Τσέχωφ πλήττουν ή φοβούνται, θα μπορούσα να σου πω και τα δύο. Πλήττουν και φοβούνται. Αλλά δεν ξέρω αν η πλήξη είναι τελικά η σωστή λέξη. Ίσως να είναι περισσότερο μια κατάσταση αναμονής.

Το παράξενο είναι ότι αυτοί οι άνθρωποι βρίσκονται σε αναμονή, αλλά δεν κάνουν τίποτα γι’ αυτό που πρόκειται να συμβεί. Και, αν το δούμε λίγο ευρύτερα, δεν βρισκόμαστε όλοι μας σε μια διαρκή αναμονή για κάτι που έρχεται;

Το θέμα είναι να μην περάσουμε όλη μας τη ζωή περιμένοντας τον Γκοντό.

Το θέμα είναι τι κάνεις με τη ζωή σου. Τι κάνεις πραγματικά με τη ζωή σου; Και πόσοι άνθρωποι είναι ουσιαστικά ενεργοί μέσα στη δική τους ζωή; Είναι λίγοι, νομίζω, εκείνοι που μπορώ να σκεφτώ ως πραγματικά ενεργούς.

«Όσο μεγαλώνω, τόσο περισσότερο με ενδιαφέρουν οι πραγματικές ανθρώπινες συναντήσεις»

Τι σημαίνει για σένα σήμερα η ίδια η διαδικασία της δημιουργίας; Έχει αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο βλέπεις το θέατρο και τις συνεργασίες σου όσο περνούν τα χρόνια;

Μου λείπει όλο και περισσότερο ένας χώρος όπου θα μπορούν ηθοποιοί και σκηνοθέτες να ερευνούν και θα ανανεώνουν τα μέσα τους χωρίς το ζητούμενο μιας παράστασης.
Ξέρεις, όσο περνούν τα χρόνια, αισθάνομαι όλο και πιο περίεργα όταν μιλάω για το θέατρο,τα έργα, τις παραστάσεις.

Μερικές φορές σκέφτομαι: «Τι λέω τώρα; Τι αξία έχουν όλα αυτά που προσπαθώ να διατυπώσω;». Και όσο μεγαλώνω, τόσο περισσότερο με απασχολεί αυτή η σκέψη.
Αναρωτιέμαι, για παράδειγμα, αν έχει μεγαλύτερη αξία να μιλήσω για το έργο ή να σου πω ότι, μέσα από αυτή τη δουλειά, συναντώ ξανά τον Δημήτρη Τάρλοου, συνεργάτη που συνεχώς ανανεώνεται η δημιουργική μας συνομιλία και που έτυχε να συναντήσω σε κομβικές στιγμές της ζωής μου.

Την πρώτη φορά που συνεργαστήκαμε ήμουν έγκυος. Και αν εκείνος δεν είχε αντιμετωπίσει την κατάστασή μου με τόση δεκτικότητα και ανθρωπιά, μπορεί να μην είχα δουλέψει εκείνη την περίοδο.

Για τον Κωνσταντίνο Αβαρικιώτη έναν από τους πιο σημαντικούς ηθοποιούς του θεάτρου και την αγαπημένη Μαριάννα Δημητρίου σπουδαίους ηθοποιούς και σκηνικούς φίλους με τους οποίους συναντιέμαι αποσπασματικά μεν μέσα στα χρόνια αλλά πάντα ουσιαστικά και δημιουργικά.

Για τον Γιώργο Κισσανδράκη που τώρα γνωρίζω και χαίρομαι το καθαρό βλέμμα και την εμπιστοσύνη που αβίαστα μοιραζόμαστε. Τον Διονύση Πυφέα που γνώρισα πριν από τρία χρόνια και που τώρα εκτός από πατέρας που έγινε με παρηγορεί με την αφοσίωση και τη λαχτάρα που δουλεύει.

Για τη γενναιόδωρη Σμαράγδα Κάκκινου και τον πυρετώδη Δημήτρη Μπίτο που πρώτη φορά συναντώ αλλά και τα νέα παιδιά την Αδελαίδα Κατσιδέ, τη Ναταλία Εκσιέλ, τον Σπύρο Μπόσγα, τον Στέφανο Καλτζίδη που εύχομαι να ζήσουν το θέατρο όπως το ονειρεύονται αλλά και τον Γιώργο Μπινιάρη που μετράει άπειρα χιλιόμετρα στη σκηνή και στη ζωή.

Όλα αυτά, οι συναντήσεις, οι άνθρωποι, όσα συμβαίνουν πραγματικά μέσα στη δουλειά, είναι τόσο σημαντικά, που μερικές φορές νιώθω κάπως αμήχανα όταν προσπαθώ να μιλήσω θεωρητικά για ένα έργο η για μια παράσταση.

Νιώθω κάπως αμήχανα, γιατί όσο ωραία πράγματα κι αν πεις, όσο σπουδαίες σκέψεις κι αν διατυπώσεις ή ακούσεις, όπως κι αν τελικά σταθείς στη σκηνή, υπάρχει πάντα κάτι μέσα στην ίδια τη ζωή που μπορεί να είναι πολύ πιο ουσιαστικό. Όπως όταν στη σκηνή συμβαίνει το τυχαίο και καταλαβαίνεις ότι αν και αδέξιο έχει μεγαλύτερη αξία από την πιο δεξιοτεχνική παρτιτούρα

Και, αν θέλεις να το συνδέσουμε και με τον «Βυσσινόκηπο», θυμάμαι τη δεύτερη πράξη. Εκεί όπου τα πρόσωπα μιλούν και ξαφνικά σωπαίνουν, σαν να μην έχουν τίποτε άλλο να πουν. Και τότε ακούγεται ένας ήχος. Υπάρχει το πέρασμα εκείνου του περαστικού.

Και συνειδητοποιείς ότι αυτός ο ήχος, αυτή η παρουσία, αυτό το μικρό συμβάν μπορεί να έχει πολύ μεγαλύτερη επίδραση από όλα τα υπέροχα λόγια που έχουν προηγηθεί.
Από όλα όσα μπορεί να έχεις πει , σκεφτεί ή έχεις πράξει.