Ο “Χουντίνι” του Ισραήλ και η τελευταία απόδραση

Ήταν το πρωί την ημέρα που η πολιτική του καριέρα θα μπορούσε να τελειώσει, και ο Μπενιαμίν Νετανιάχου έβγαινε στην αντεπίθεση.

Κομπάζε για τη δολοφονία του Αγιατολάχ του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ, τη φιλία του με τον Πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ και την κατοχή εδαφών του Λιβάνου, της Συρίας και της Γάζας από το Ισραήλ. Έπειτα έστρεφε το μένος του προς τον αγαπημένο του εχθρό: τα μέσα μαζικής ενημέρωσης.

“Θυμάστε πώς τα κανάλια προπαγάνδας κατασκεύασαν την εντύπωση ότι το Likud θα έπαιρνε 18-19 έδρες;” είπε, ψάλλοντας ταυτόχρονα έναν θρησκευτικό ύμνο. “Ήξεραν όλο αυτό το διάστημα ότι ήταν ψέμα”.

Ως έχουν τα πράγματα, με το μεγαλύτερο μέρος των ψήφων να έχει καταμετρηθεί, το Likud βρίσκεται σε τροχιά να κερδίσει περίπου 26 έδρες και να αναδειχθεί το μεγαλύτερο κόμμα στο κοινοβούλιο. Και παρόλο που ο ακροδεξιός συνασπισμός του Νετανιάχου δεν αναμένεται να κερδίσει αρκετές έδρες ώστε να εξασφαλίσει την πλειοψηφία των 61 εδρών, το ίδιο ισχύει και για τους αντιπάλους του.

Αυτό διαμορφώνει μια προοπτική παρατεταμένων συνομιλιών για σχηματισμό συνασπισμού, κατά τη διάρκεια των οποίων ο Νετανιάχου θα παραμείνει πρωθυπουργός, αξιοποιώντας τις αξιοσημείωτες αν μη τι άλλο, ικανότητές του, στις παρασκηνιακές μηχανορραφίες.

Και μετά από 19 χρόνια στην εξουσία σε έξι πρωθυπουργικές θητείες, πάνω από το μισό Ισραήλ και μεγάλο μέρος του κόσμου αναρωτιούνται: πώς στέκεται ακόμα όρθιος ο Νετανιάχου;

“Το θεμελιώδες ταλέντο του είναι ότι είναι ένας χαρισματικός αφηγητής ιστοριών – και η ιστορία που αφηγήθηκε μετέφερε ολόκληρη τη συζήτηση από το παρελθόν στο μέλλον”, δήλωσε ο Αβίβ Μπουσίνσκι, ο οποίος υπηρέτησε ως εκπρόσωπος και προσωπάρχης του Νετανιάχου στα τέλη της δεκαετίας του 1990 και στις αρχές της δεκαετίας του 2000.

Στην αφήγηση του Νετανιάχου, οι αποτυχίες γύρω από την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023, η οποία έλαβε χώρα κατά τη δική του διακυβέρνηση, επαναπροσδιορίστηκαν ως μέρος του “Πολέμου για τη Λύτρωση”, μια ευθεία αναφορά στους πολέμους του Ισραήλ στη Γάζα, τον Λίβανο, το Ιράν και αλλού που ακολούθησαν.

“Οι άλλοι είτε είναι άτολμοι, είτε στερούνται πείρας και εφοδίων – και δεν έχουν το σθένος”, είπε ο Μπουσίνσκι.

Η επιβίωση του Νετανιάχου μέχρι στιγμής, μετά από μία από τις πιο αμφίρροπες εκλογικές αναμετρήσεις στην ιστορία του Ισραήλ, επιτυγχάνεται απέναντι σε εμπόδια που ελάχιστοι άλλοι θα μπορούσαν να είχαν υπερκεράσει.

Ο κατάλογος των αποτυχιών του, τον οποίο επαναφέρει στη δημοσιότητα καθημερινά η αντιπολίτευση, είναι μακρύς: η επίθεση της 7ης Οκτωβρίου ήταν η πιο θανατηφόρα για τον εβραϊκό λαό από το Ολοκαύτωμα, έχοντας ως αποτέλεσμα τον θάνατο 1.200 ανθρώπων μέσα στο Ισραήλ. Η κρίση ομηρίας που ακολούθησε συγκλόνισε το έθνος, καθώς εκατοντάδες χιλιάδες πλημμύρισαν τους δρόμους απαιτώντας κατάπαυση του πυρός.

Οι μάχες που ακολούθησαν έκτοτε διέκοψαν, αλλά δεν εκτροχίασαν, τη μακροχρόνια δίκη του Νετανιάχου για διαφθορά, ενώ η καταστροφική εκστρατεία του Ισραήλ στη Γάζα – όπου τουλάχιστον 73.000 Παλαιστίνιοι έχουν σκοτωθεί – οδήγησε τη χώρα σε βαθιά διεθνή απομόνωση.

Ο ίδιος καταζητείται από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για εγκλήματα πολέμου και σπάνια μπορεί να ταξιδέψει στο εξωτερικό, ενώ το Ισραήλ δικάζεται για γενοκτονία στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης. Ο Νετανιάχου αρνείται τις κατηγορίες, όπως και το Ισραήλ. Τις έχει χαρακτηρίσει ως αντισημιτικές.

Ακόμη και εντός του Ισραήλ, ο Νετανιάχου αντιμετωπίζει τη βαθιά απέχθεια μερίδας του πληθυσμού που τον θεωρούν διεφθαρμένο και απειλή για τη δημοκρατία της χώρας τους.

Κι όμως, παρόλο που οι αντίπαλοί του δημιούργησαν μια μοναδική για τα χρονικά ομάδα ηγετών της αντιπολίτευσης – με έναν μπαρουτοκαπνισμένο στρατιωτικό διοικητή, νέο στην πολιτική, να στέκεται δίπλα σε βετεράνους της διχασμένης πολιτικής σκηνής του Ισραήλ – ο Νετανιάχου παραμένει σε απόσταση αναπνοής από μια ακόμη θητεία.

“Σε σχέση με τα χαρτιά που είχε στα χέρια του την παραμονή των εκλογών, αυτό είναι ένα καλό αποτέλεσμα για εκείνον”, δήλωσε ο Ρόνι Ριμόν, ο οποίος διηύθυνε την προεκλογική εκστρατεία του Νετανιάχου το 2009.

Δεν έχει κερδίσει τις εκλογές, αλλά ούτε και οι αντίπαλοί του. Τα εβραϊκά κόμματα της αντιπολίτευσης θα έπρεπε πρώτα να υπερκεράσουν το αφήγημα του Νετανιάχου – που παρουσιάζει την παλαιστινιακή μειονότητα του Ισραήλ ως προδότες του εβραϊκού κράτους – προτού μπορέσουν να συνεργαστούν με τα αραβικά κόμματα, τα οποία διαθέτουν ακριβώς τις απαραίτητες έδρες είτε για να δώσουν το χρίσμα, είτε για να μπλοκάρουν μια μελλοντική κυβέρνηση.

Η ιστορία της επιστροφής αποτελεί μέρος της πολύπλευρης πολιτικής περσόνας του Νετανιάχου, μιας προσωπικότητας που έχει προσαρμοστεί κατά τη διάρκεια των τεσσάρων δεκαετιών του δημόσιου βίου του στην εκάστοτε πρόκληση – αλλάζοντας από συνδιαλλακτικός σε εριστικός, από θριαμβευτής ηγέτης σε μαχητικό αουτσάιντερ, ανάλογα με τις απαιτήσεις των περιστάσεων.

“Είναι όποιος χρειάζεται να είναι, όποτε χρειάζεται να είναι, οποιαδήποτε στιγμή της ημέρας”, δήλωσε άτομο που τον συνόδευε στην προεκλογική εκστρατεία. “Και είναι τόσο πειστικός, που πείθει και τον ίδιο του τον εαυτό”.

Η ιστορία του αντλεί στοιχεία από την προσωπική του ζωή – ως νεαρός στρατιώτης τραυματίστηκε από σφαίρα σε μία αποστολή, σχεδόν πέθανε από το κρύο σε μια άλλη και έχασε τον αδελφό του κατά τη διάρκεια μιας επιχείρησης διάσωσης ομήρων. Έχει μετατρέψει αυτά τα γεγονότα σε ένα αφήγημα γενναιότητας και αυτοθυσίας.

Ως νεαρός πολιτικός, κατηγορήθηκε από τη σύζυγο του τότε πρωθυπουργού Γιτζχάκ Ράμπιν – και από άλλους – ότι υπέθαλψε ένα πολιτικό κλίμα που οδήγησε στη δολοφονία του Ράμπιν, ο οποίος εκείνη την περίοδο εφάρμοζε τις Συμφωνίες του Όσλο. Ο Νετανιάχου δεν πτοήθηκε τότε, όπως και τώρα, μη αναγνωρίζοντας ποτέ δική του ενοχή ούτε αναλαμβάνοντας την ευθύνη, και εν συνεχεία νίκησε τον διάδοχο του Ράμπιν, Σιμόν Πέρες, κερδίζοντας την πρώτη του πρωθυπουργία.

Εκείνη η νίκη, το 1996, ήταν η πρώτη ένδειξη της μαεστρίας του στα επικοινωνιακά μηνύματα, μετατρέποντας τις πολύπλοκες προκλήσεις σε εύπεπτα συνθήματα. Το σύνθημα “Ο Πέρες θα διαιρέσει την Ιερουσαλήμ” τον βοήθησε να αποσπάσει μια οριακή νίκη, την ώρα που οι ΗΠΑ πίεζαν το Ισραήλ να κάνει παραχωρήσεις στα παλαιστινιακά αιτήματα για κρατική υπόσταση.

Σε μια πιο πρόσφατη εκλογική αναμέτρηση, το 2019, το σύνθημα “Μπίμπι ή Τίμπι” τον βοήθησε να δαιμονοποιήσει τον Αχμάντ Τίμπι, έναν Παλαιστίνιο πολιτικό από το βόρειο Ισραήλ, παρουσιάζοντας παράλληλα τον εαυτό του – χρησιμοποιώντας το δικό του προσωνύμιο – ως την ασφαλή επιλογή. Και σε αυτές τις εκλογές, το σύνθημά του ήταν ακόμη πιο απλό: “Yamin o Falestin”, δηλαδή “Δεξιά ή Παλαιστίνη”.

“Το μυστικό της μετάδοσης του μηνύματός του είναι πως το απλοποιεί όσο το δυνατόν περισσότερο”, δήλωσε ο Μπουσίνσκι.

Δεσπόζει στην ισραηλινή πολιτική σκηνή από το 2009, όταν κέρδισε τη δεύτερη πρωθυπουργία του, μένοντας εκτός εξουσίας μόνο για ένα σύντομο διάστημα κατά τη διάρκεια μιας ταραχώδους περιόδου διαδοχικών εκλογικών αδιεξόδων.

Η πολιτική μακροβιότητα του Νετανιάχου, παρά την πίεση των σχεδόν διαρκών κρίσεων, του έχει χαρίσει διάφορα προσωνύμια. Οι ισραηλινές εφημερίδες τον περιγράφουν άλλοτε ως μάγο, ενώ άλλοι τον αποκαλούν Χουντίνι, από τον διάσημο Εβραίο μετρ των αποδράσεων.

Ο Χάρι Χουντίνι έχασε τη ζωή του επειδή έκανε το λάθος να εφησυχάσει, δεχόμενος μια γροθιά στα πλευρά από έναν θαυμαστή του που τον προκάλεσε. “Αλλά τον Νετανιάχου δεν θα τον πιάσετε ποτέ απροετοίμαστο”, δήλωσε ο Μπουσίνσκι.