Βραζιλία: Τα 7 μαθήματα από τη μεγάλη νίκη του Λούλα απέναντι στην ακροδεξιά

Η νίκη του Λούλα στον δεύτερο γύρο των προεδρικών εκλογών προκάλεσε πανηγυρισμούς στους δρόμους της Βραζιλίας, αλλά και ικανοποίηση σε περιβαλλοντικές οργανώσεις και ακτιβιστές που αγωνίζονται για την προστασία των δασών και την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης.

Το αποτέλεσμα ήρθε λίγες εβδομάδες μετά την ανακοίνωση ιστορικά χαμηλών επιπέδων αποψίλωσης στον Αμαζόνιο και στην περιοχή Σεράντο, ενισχύοντας τις ελπίδες ότι η χώρα θα μπορέσει να πετύχει τον στόχο της για μηδενική αποψίλωση έως το 2030.

Παρά τη νίκη του, ο Λούλα βρίσκεται αντιμέτωπος με σημαντικές προκλήσεις. Η ακροδεξιά διατηρεί ισχυρή παρουσία στις πολιτείες του Αμαζονίου, ενώ στο Κογκρέσο κυριαρχούν πολιτικές δυνάμεις που συνδέονται με την αγροτική παραγωγή και την εξορυκτική βιομηχανία.

Ωστόσο, η εκλογική ανατροπή στη Βραζιλία προσφέρει, σύμφωνα με ανάλυση του Guardian, επτά σημαντικά μαθήματα για τα πολιτικά, κοινωνικά και περιβαλλοντικά κινήματα άλλων χωρών.

Η πολιτική μπορεί να καθορίσει το μέλλον του περιβάλλοντος

Η πρώτη διαπίστωση αφορά την άμεση σχέση ανάμεσα στις πολιτικές επιλογές και την προστασία της φύσης.

Κατά την περίοδο διακυβέρνησης του Ζαΐχ Μπολσονάρου, από το 2019 έως το 2022, η αποψίλωση του Αμαζονίου αυξήθηκε κατά 59,5%. Αντίθετα, επί κυβέρνησης Λούλα καταγράφηκε μείωση 71,2%.

Οι ετήσιες απώλειες δασικών εκτάσεων περιορίστηκαν στα 3.335 τετραγωνικά χιλιόμετρα, το χαμηλότερο επίπεδο από την έναρξη των δορυφορικών μετρήσεων το 1988.

Παρότι ο Λούλα έχει εγκρίνει και ο ίδιος έργα που έχουν προκαλέσει περιβαλλοντικές αντιδράσεις, η κυβέρνησή του εμφανίζεται περισσότερο πρόθυμη να ακούσει τις διεκδικήσεις των κοινωνικών κινημάτων.

Καμία εκλογική μάχη δεν έχει χαθεί πριν ολοκληρωθεί

Η επιστροφή του Λούλα στην προεδρία δεν ήταν δεδομένη. Έχοντας ηττηθεί στον πρώτο γύρο, κατάφερε να ανατρέψει τις προβλέψεις και να εξασφαλίσει περίπου 10 εκατομμύρια επιπλέον ψήφους μέσα σε τρεις εβδομάδες.

Καθοριστικό ρόλο διαδραμάτισε η κινητοποίηση κοινωνικών οργανώσεων και εθελοντών.

Στον Αμαζόνιο, μέλη αυτόχθονων κοινοτήτων και κάτοικοι απομακρυσμένων περιοχών ταξίδεψαν για ώρες, ακόμη και ημέρες, με βάρκες και λεωφορεία προκειμένου να φτάσουν στις κάλπες.

Η μαζική συμμετοχή αποδείχθηκε καθοριστική για την τελική ανατροπή.

Η δύναμη της οργανωμένης ψηφιακής εκστρατείας

Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της προεκλογικής εκστρατείας ήταν η αλλαγή στρατηγικής στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Με πρωτοβουλία του βουλευτή Αντρέ Ζανόνες δημιουργήθηκε ο λεγόμενος «Στρατός του Λούλα», ένα εκτεταμένο δίκτυο υποστηρικτών μέσω WhatsApp.

Η εκστρατεία αξιοποίησε χιουμοριστικά βίντεο, διαδικτυακές μεταδόσεις και στοχευμένες αναρτήσεις, επιχειρώντας να περιορίσει την κυριαρχία της δεξιάς στον ψηφιακό χώρο.

Μέχρι την ημέρα των εκλογών, το δίκτυο αριθμούσε περίπου 10 εκατομμύρια υποστηρικτές, αριθμό που αντιστοιχεί σχεδόν στο 8% του εκλογικού σώματος.

Η αντιπαράθεση με τις μεγάλες τεχνολογικές πλατφόρμες

Η εκστρατεία του Λούλα δεν περιορίστηκε στην αξιοποίηση των κοινωνικών δικτύων, αλλά αμφισβήτησε και τον τρόπο λειτουργίας τους.

Η πλευρά του Βραζιλιάνου προέδρου κατηγόρησε τη Meta, στην οποία ανήκουν το Facebook, το Instagram και το WhatsApp, για αλγοριθμική μεροληψία υπέρ του Μπολσονάρου.

Η εταιρεία αρνήθηκε τις κατηγορίες, αναγνωρίζοντας ωστόσο τεχνικά προβλήματα, ενώ η εκλογική δικαιοσύνη της Βραζιλίας διέταξε διορθωτικές παρεμβάσεις.

Ο Λούλα έθεσε επίσης ζήτημα αυστηρότερης ρύθμισης των ψηφιακών πλατφορμών, υποστηρίζοντας ότι μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες δεν πρέπει να μπορούν να επηρεάζουν εκλογικές διαδικασίες.

Η επαναδιεκδίκηση των εθνικών συμβόλων

Ένα ακόμη στοιχείο της εκστρατείας ήταν η προσπάθεια του Λούλα να επαναφέρει τα εθνικά σύμβολα στο επίκεντρο της δικής του πολιτικής παράταξης.

Τα χρώματα της βραζιλιάνικης σημαίας, το πράσινο, το κίτρινο και το μπλε, είχαν συνδεθεί τα προηγούμενα χρόνια με το κίνημα Μπολσονάρου.

Αυτή τη φορά, ο Λούλα εμφανίστηκε φορώντας τη φανέλα της εθνικής ομάδας ποδοσφαίρου, ενώ οι υποστηρικτές του ξεκίνησαν διαδικτυακή εκστρατεία με σύνθημα «Το πράσινο και το κίτρινο είναι δικά μας».

Εκατομμύρια πολίτες, καλλιτέχνες και αθλητές συμμετείχαν στην πρωτοβουλία, επιχειρώντας να αποσυνδέσουν τα εθνικά σύμβολα από μία συγκεκριμένη πολιτική παράταξη.

Η κοινωνική πολιτική παραμένει καθοριστική για τους ψηφοφόρους

Παρότι η προστασία του Αμαζονίου αποτέλεσε κεντρικό ζήτημα για τους περιβαλλοντικούς ακτιβιστές, για μεγάλο μέρος των ψηφοφόρων καθοριστικό ρόλο έπαιξαν η οικονομία και η καθημερινότητα.

Η χαμηλή ανεργία, η αύξηση των μισθών, η ενίσχυση κατά 15% των κοινωνικών επιδομάτων μέσω του προγράμματος Bolsa Família και η δέσμευση για αύξηση του κατώτατου μισθού ενίσχυσαν την απήχηση του Λούλα.

Το αποτέλεσμα ανέδειξε τη σημασία της σύνδεσης της περιβαλλοντικής πολιτικής με την κοινωνική δικαιοσύνη.

Όπως επισημαίνεται στην ανάλυση, η πράσινη μετάβαση δύσκολα μπορεί να εξασφαλίσει ευρεία κοινωνική υποστήριξη εάν δεν συνοδεύεται από μέτρα που προστατεύουν το εισόδημα και την καθημερινότητα των πολιτών.

 Η υπεράσπιση της δημοκρατίας, της εθνικής κυριαρχίας και της βιωσιμότητας

Το τελευταίο μάθημα αφορά τη σύνδεση της δημοκρατίας με την προστασία του περιβάλλοντος και την εθνική ανεξαρτησία.

Η εκστρατεία του Λούλα ανέδειξε τις στενές σχέσεις της οικογένειας Μπολσονάρου με τον Ντόναλντ Τραμπ, καθώς και τις προτάσεις της ακροδεξιάς για αλλαγές στο Σύνταγμα και επέκταση των οικονομικών δραστηριοτήτων στον Αμαζόνιο.

Παράλληλα, η Βραζιλία βρίσκεται αντιμέτωπη με διεθνείς πιέσεις για την αξιοποίηση κρίσιμων ορυκτών και άλλων φυσικών πόρων.

Η πρώην υπουργός Περιβάλλοντος Μαρίνα Σίλβα συνόψισε το πολιτικό μήνυμα της νίκης, τονίζοντας ότι οι πολίτες ενώθηκαν για ένα μέλλον κοινωνικά δίκαιο, κυρίαρχο, δημοκρατικό και βιώσιμο.

Η εκλογική ανατροπή στη Βραζιλία αποτελεί πλέον σημείο αναφοράς για κοινωνικά και περιβαλλοντικά κινήματα σε χώρες όπως οι ΗΠΑ, η Ισπανία και η Γαλλία. Το μεγάλο στοίχημα για τον Λούλα είναι να μετατρέψει την πολιτική του νίκη σε ουσιαστικές αλλαγές, διατηρώντας την προστασία του Αμαζονίου στο επίκεντρο της κυβερνητικής πολιτικής.