Φωκίων Καραβίας: Το δημογραφικό απειλεί το ευρωπαϊκό κοινωνικό συμβόλαιο

Την ανάγκη ανανέωσης του ευρωπαϊκού κοινωνικού συμβολαίου, υπό την πίεση των δημογραφικών εξελίξεων, ανέδειξε ο CEO της Eurobank, Φωκίων Καραβίας, μιλώντας στο Athens Investment Forum. Όπως υπογράμμισε, η υπογεννητικότητα, η αύξηση του προσδόκιμου ζωής και η συρρίκνωση του εργατικού δυναμικού διαμορφώνουν μια ολοένα δυσκολότερη εξίσωση για τη βιωσιμότητα των ευρωπαϊκών κοινωνικών συστημάτων.

Οι κοινωνικές εντάσεις στην Ευρώπη, οι ενεργειακές και πληθωριστικές πιέσεις, αλλά και η γεωπολιτική αστάθεια δεν αποτελούν απλώς συγκυριακά προβλήματα, σύμφωνα με τον επικεφαλής της Eurobank. Αντιθέτως, λειτουργούν ως καταλύτες μιας βαθύτερης κρίσης, η οποία συνδέεται με τη σταδιακή αποδυνάμωση της εμπιστοσύνης των πολιτών προς τους θεσμούς.

Στο επίκεντρο της ανάλυσής του βρίσκεται το κοινωνικό συμβόλαιο που διαμορφώθηκε μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, στη βάση της προσδοκίας ότι κάθε γενιά θα χρηματοδοτεί την προστασία της προηγούμενης, έχοντας τη βεβαιότητα ότι οι επόμενες θα συνεχίσουν την ίδια πρακτική. Η οικονομική ανάπτυξη, η αύξηση της απασχόλησης και των εισοδημάτων επέτρεπαν, παράλληλα, τη διαρκή βελτίωση του βιοτικού επιπέδου.

Η δημογραφική πραγματικότητα, ωστόσο, ανατρέπει αυτή την ισορροπία. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, το ποσοστό των πολιτών ηλικίας 65 ετών και άνω έχει αυξηθεί από 16% στις αρχές του αιώνα σε 22% σήμερα, ενώ η υπογεννητικότητα περιορίζει τις εισροές στην αγορά εργασίας. Το αποτέλεσμα είναι να αυξάνονται οι ανάγκες για συντάξεις, υγειονομική περίθαλψη και μακροχρόνια φροντίδα, την ώρα που μειώνεται ο αριθμός των εργαζομένων που καλούνται να τις χρηματοδοτήσουν.

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε ο Φωκίων Καραβίας στη διάσταση της διαγενεακής δικαιοσύνης. Ένας νέος που δυσκολεύεται να εξασφαλίσει προσιτή κατοικία, να δημιουργήσει οικογένεια και να προγραμματίσει το μέλλον του, ενώ παράλληλα καταβάλλει υψηλές εισφορές και βλέπει τον χρόνο συνταξιοδότησής του να απομακρύνεται, είναι εύλογο να αναρωτιέται κατά πόσο το υφιστάμενο κοινωνικό συμβόλαιο εξακολουθεί να τον περιλαμβάνει.

Η αμφισβήτηση αυτή μπορεί να μετατρέψει τη δημοσιονομική πίεση σε κρίση εμπιστοσύνης, όπως καταδεικνύει και η κατάσταση στη Γαλλία.

Δημοσιονομική σταθερότητα και παραγωγικότητα απέναντι στο δημογραφικό

Δύο είναι οι βασικοί πυλώνες στους οποίους πρέπει να στηριχθεί η οικονομική απάντηση στη δημογραφική πρόκληση: η δημοσιονομική σύνεση και η αύξηση της παραγωγικότητας.

Σε ό,τι αφορά τη δημοσιονομική σταθερότητα, ο CEO της Eurobank υπογράμμισε ότι η δημοσιονομική πειθαρχία δεν αποτελεί μόνο τεχνοκρατική επιλογή ή υποχρέωση έναντι των αγορών, αλλά έχει και ουσιαστική κοινωνική διάσταση. Σε μια περίοδο κατά την οποία οι δημογραφικές πιέσεις εντείνονται, η μεταφορά πρόσθετου δημόσιου χρέους στις επόμενες γενιές επιβαρύνει ακόμη περισσότερο τις ήδη δύσκολες ισορροπίες.

Για την Ελλάδα, η ανάγκη διατήρησης βιώσιμων δημόσιων οικονομικών έχει πλέον εδραιωθεί μετά τη δημοσιονομική κρίση, εξακολουθεί ωστόσο να δοκιμάζεται από τις πιέσεις του εκλογικού κύκλου.

Στο πλαίσιο αυτό, ο Φωκίων Καραβίας άσκησε κριτική στη δημόσια συζήτηση που επικεντρώνεται κυρίως στον τρόπο κατανομής των διαθέσιμων πόρων, χωρίς να δίνει αντίστοιχη έμφαση στην αύξηση του παραγόμενου πλούτου. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, η συζήτηση δεν μπορεί να εξαντλείται στο πώς θα μοιραστεί η οικονομική «πίτα», αλλά πρέπει να επικεντρώνεται στο πώς αυτή θα μεγαλώσει.

Ο δεύτερος πυλώνας αφορά την παραγωγικότητα, με ζητούμενο λιγότεροι εργαζόμενοι να μπορούν να παράγουν περισσότερο πλούτο. Αυτό προϋποθέτει επενδύσεις στην τεχνολογία, στις υποδομές, στην ενέργεια, στην εκπαίδευση και στις δεξιότητες, καθώς και ένα επιχειρηματικό περιβάλλον που διευκολύνει την ανάπτυξη των επιχειρήσεων.

Η ενίσχυση της παραγωγικότητας μπορεί να δημιουργήσει έναν ευρύτερο κύκλο οικονομικής και κοινωνικής ευημερίας, μέσα από καλύτερα αμειβόμενες θέσεις εργασίας, υψηλότερα εισοδήματα και αυξημένα δημόσια έσοδα, ενισχύοντας τελικά και τη δυνατότητα χρηματοδότησης των κοινωνικών παροχών.

Επενδύσεις: Το επόμενο στοίχημα για την ελληνική οικονομία και ο ρόλος των τραπεζών

Κομβικό ρόλο στη νέα αναπτυξιακή στρατηγική διαδραματίζουν οι επενδύσεις, όπως τόνισε ο CEO της Eurobank. Η έκθεση Ντράγκι έχει αναδείξει τη σημασία της ενίσχυσης της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας και της κινητοποίησης κεφαλαίων, χωρίς ωστόσο να έχει αξιοποιηθεί στον βαθμό που απαιτούν οι σημερινές περιστάσεις.

Στην Ελλάδα, η επενδυτική δραστηριότητα παρουσιάζει σημαντική βελτίωση. Οι επενδύσεις ως ποσοστό του ΑΕΠ αναμένεται να προσεγγίσουν το 18,7%, έναντι μόλις 11% το 2019, ενώ οι άμεσες ξένες επενδύσεις ξεπέρασαν τα 12,5 δισ. ευρώ το 2025, καταγράφοντας ιστορικό υψηλό και αντιστοιχώντας περίπου στο 5% του ΑΕΠ.

Το επόμενο στοίχημα, ωστόσο, δεν αφορά μόνο την αύξηση του όγκου των επενδύσεων, αλλά κυρίως την ποιοτική αναβάθμισή τους. Προτεραιότητα πρέπει να δοθεί σε νέες παραγωγικές δραστηριότητες υψηλής παραγωγικότητας και προστιθέμενης αξίας.

Για την υλοποίηση αυτής της στρατηγικής, απαραίτητη προϋπόθεση είναι η ύπαρξη ενός υγιούς, ανταγωνιστικού και κερδοφόρου τραπεζικού συστήματος, με δυνατότητα χρηματοδότησης της πραγματικής οικονομίας.

Αναφερόμενος στην πορεία του ελληνικού τραπεζικού συστήματος, ο επικεφαλής της Eurobank σημείωσε ότι η έξοδος από τον φαύλο κύκλο της κρίσης και η επιστροφή σε συνθήκες ομαλότητας και ανάπτυξης αποτέλεσαν βασικές προϋποθέσεις για την επενδυτική ανάκαμψη της χώρας.

Παράλληλα, υπογράμμισε ότι η Eurobank πρωτοστάτησε στις αποφάσεις και στις πρωτοβουλίες που συνέβαλαν στην αποκατάσταση της ομαλότητας στον τραπεζικό κλάδο. Σήμερα, τόσο η ίδια όσο και συνολικά το ελληνικό τραπεζικό σύστημα διαθέτουν τη δυνατότητα να χρηματοδοτήσουν επενδύσεις κάθε μεγέθους, με ορθή αξιολόγηση του πιστωτικού κινδύνου.

Συνταξιοδοτικό: Αναγκαία η ενίσχυση του ιδιωτικού πυλώνα

Παρά την προοπτική αύξησης της παραγωγικότητας, οι δημογραφικές εξελίξεις καθιστούν αναπόφευκτη τη συζήτηση για αλλαγές στο ευρωπαϊκό κοινωνικό και συνταξιοδοτικό μοντέλο.

Όπως επισήμανε ο Φωκίων Καραβίας, η Ευρώπη θα χρειαστεί να επανεξετάσει κρίσιμες παραμέτρους, όπως τον χρόνο συνταξιοδότησης, την εξέλιξη των παροχών και τη σχέση μεταξύ δημόσιας και ιδιωτικής χρηματοδότησης της συνταξιοδοτικής προστασίας.

Η πολιτική δυσκολία έγκειται στο γεγονός ότι οι κοινωνίες που γερνούν ενδέχεται να αντιστέκονται στις αλλαγές που απαιτούνται για τη διασφάλιση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητάς τους.

Για την Ελλάδα, η δημοσιονομική κρίση έχει ήδη οδηγήσει στη λήψη σημαντικών και δύσκολων αποφάσεων, νωρίτερα από ό,τι σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Στο πλαίσιο αυτό, θετικά αξιολογήθηκε η πρόσφατη κυβερνητική πρωτοβουλία για την ενίσχυση του θεσμού των Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης (ΤΕΑ) και των Ομαδικών Ασφαλιστικών Προγραμμάτων Εργασίας (ΟΑΠΕΣ), μέσω της παροχής ισχυρών φορολογικών κινήτρων.

Η συνταξιοδοτική προστασία δεν μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά στον δημόσιο πυλώνα. Η ανάπτυξη ενός ισχυρότερου συμπληρωματικού ιδιωτικού πυλώνα θεωρείται αναγκαία, με τις τράπεζες να μπορούν να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο στην ενημέρωση και στη διάδοση των Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης.

Στην ίδια κατεύθυνση κινείται και η θεσμοθέτηση ατομικού επενδυτικού λογαριασμού για κάθε παιδί, στο πλαίσιο του σχεδιασμού για τον «Κουμπαρά Νέας Γενιάς», με στόχο την ενίσχυση της αποταμιευτικής κουλτούρας και τη δημιουργία κεφαλαίου σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα.