Στοιχεία σοκ: Κάθε 12 λεπτά ένας θάνατος από καρδιά στην Ελλάδα

Σχεδόν ένας στους τρεις θανάτους στην Ελλάδα οφείλεται σε καρδιαγγειακά νοσήματα, τα οποία το 2023 στοίχισαν τη ζωή σε 40.812 ανθρώπους. Πρόκειται για έναν θάνατο κάθε 12 λεπτά, σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, που αναδεικνύουν την ανάγκη για ενίσχυση της πρόληψης, της έγκαιρης διάγνωσης και της πρόσβασης σε αποτελεσματική θεραπεία.

Σε αυτό το πλαίσιο, η Ελληνική Καρδιολογική Εταιρεία (ΕΚΕ) παρουσίασε για πρώτη φορά το Εθνικό Σχέδιο για την Πρόληψη και Αντιμετώπιση των Καρδιαγγειακών Νόσων, στη διάρκεια συνέντευξης Τύπου που πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή 13 Νοεμβρίου 2026, στο Grand Hyatt Athens, στο πλαίσιο του Διεθνούς Συνεδρίου Καρδιολογίας της ΕΚΕ (13–15 Νοεμβρίου).

Το Σχέδιο εκπονείται στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας EU Safe Hearts Plan, σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Καρδιολογική Εταιρεία (ESC), και αναμένεται να υποβληθεί το αμέσως επόμενο διάστημα στο υπουργείο Υγείας.

Στη συνέντευξη Τύπου συμμετείχαν ο πρόεδρος της ΕΚΕ και καθηγητής Καρδιολογίας του ΕΚΠΑ, Κωνσταντίνος Τούτουζας, ο επικεφαλής της Επιστημονικής Επιτροπής για την εκπόνηση του Σχεδίου και πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Προληπτικής Καρδιολογίας (EAPC), Κωνσταντίνος Δάβος, ο αντιπρόεδρος της ΕΚΕ και καθηγητής Καρδιολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, Λάμπρος Μιχάλης, καθώς και ο καθηγητής Βιοστατιστικής και Επιδημιολογίας του Χαροκοπείου Πανεπιστημίου, Δημοσθένης Παναγιωτάκος.

Καρδιαγγειακά νοσήματα: Η εικόνα στην Ελλάδα και την Ευρώπη

Τα καρδιαγγειακά νοσήματα εξακολουθούν να αποτελούν την πρώτη αιτία θανάτου και αναπηρίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς ευθύνονται για περίπου έναν στους τρεις θανάτους, με τον συνολικό αριθμό να φτάνει τα 1,7 εκατομμύρια ετησίως.

Όπως επισήμανε ο Κωνσταντίνος Δάβος, παρότι το 80% των καρδιαγγειακών παθήσεων μπορεί να προληφθεί, μόλις το 3% της συνολικής δαπάνης για την υγεία κατευθύνεται στην πρόληψη.

Στο πλαίσιο αυτό, το ευρωπαϊκό Safe Hearts Plan θέτει ως στόχο τη μείωση της πρόωρης καρδιαγγειακής θνησιμότητας κατά 25% έως το 2035, σε σύγκριση με τα επίπεδα του 2022.

Ιδιαίτερα ανησυχητικά είναι τα επιδημιολογικά δεδομένα για την Ελλάδα, τα οποία παρουσίασε ο Δημοσθένης Παναγιωτάκος.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, το 2023 καταγράφηκαν στη χώρα 40.812 θάνατοι από καρδιαγγειακά νοσήματα, αριθμός που αντιστοιχεί σχεδόν στο ένα τρίτο των συνολικών θανάτων ή, διαφορετικά, σε έναν θάνατο κάθε 12 λεπτά.

Την ίδια χρονιά, 8.324 άνθρωποι έχασαν πρόωρα τη ζωή τους, ενώ η πρόωρη θνησιμότητα από ισχαιμική καρδιοπάθεια ήταν περίπου 37% υψηλότερη από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στους άνδρες, η διαφορά έφτανε το 42%.

Παράλληλα, η μελέτη ΑΤΤΙΚΗ, η οποία παρακολουθεί εδώ και 20 χρόνια 3.000 άνδρες και γυναίκες, έδειξε ότι οι συμμετέχοντες έχασαν κατά μέσο όρο 12,3 έτη ζωής εξαιτίας πρόωρης καρδιαγγειακής νοσηρότητας.

Το συνολικό οικονομικό κόστος των καρδιαγγειακών νοσημάτων στην Ελλάδα υπολογίζεται σε 4,315 δισ. ευρώ, την ώρα που το 23,9% του πληθυσμού είναι ηλικίας άνω των 65 ετών.

Το κενό ανάμεσα στη γνώση και την πρόληψη

Σημαντικές ελλείψεις στην ενημέρωση των πολιτών καταγράφει και η πανελλήνια έρευνα κοινής γνώμης που πραγματοποίησε η ΕΚΕ τον Σεπτέμβριο του 2026.

Σύμφωνα με τα ευρήματά της, μόλις το 25,1% των πολιτών γνωρίζει ότι τα καρδιαγγειακά νοσήματα αποτελούν την πρώτη αιτία θανάτου, ενώ το 50,7% πιστεύει λανθασμένα ότι αφορούν κυρίως τους άνδρες.

Παρότι το 77,9% των ερωτηθέντων έχει υποβληθεί σε προληπτικό έλεγχο, το 39,9% δεν έχει συζητήσει ποτέ με γιατρό τον καρδιαγγειακό του κίνδυνο. Την ίδια στιγμή, τρεις στους τέσσερις πολίτες δεν γνωρίζουν καρδιοπνευμονική αναζωογόνηση (ΚΑΡΠΑ).

Η έρευνα καταδεικνύει επίσης ότι οι πολίτες θεωρούν την Ελληνική Καρδιολογική Εταιρεία βασικό φορέα αξιόπιστης ενημέρωσης, ενώ εκφράζουν την ανάγκη η εκπαίδευση σε θέματα υγείας να ξεκινά ήδη από το σχολείο.

«Ο πολίτης ξέρει. Αυτό που του λείπει δεν είναι κυρίως η πληροφορία, αλλά το κίνητρο και τα εργαλεία για να πράξει», τόνισε ο αντιπρόεδρος της ΕΚΕ, Λάμπρος Μιχάλης.

Οι έξι στρατηγικοί άξονες του Εθνικού Σχεδίου

Κεντρικό όραμα του Εθνικού Σχεδίου είναι η διαμόρφωση μιας νέας κουλτούρας καρδιαγγειακής υγείας, με έμφαση στην πρόληψη και τη φροντίδα σε κάθε στάδιο της ζωής.

Βασική επιδίωξη είναι η βελτίωση της καρδιαγγειακής υγείας του πληθυσμού, χωρίς ανισότητες στην πρόληψη, στην έγκαιρη διάγνωση και στην πρόσβαση σε ποιοτικές υπηρεσίες υγείας.

Το Σχέδιο αναπτύσσεται σε έξι στρατηγικούς άξονες:

1. Πρόληψη και προαγωγή της καρδιαγγειακής υγείας: Παρεμβάσεις ήδη από τη σχολική ηλικία, με ιδιαίτερη έμφαση στις ανάγκες των γυναικών.
2. Έγκαιρη ανίχνευση, διάγνωση και ολοκληρωμένη φροντίδα: Καθολική εκτίμηση του καρδιαγγειακού κινδύνου στον ενήλικο πληθυσμό.
3. Ισότιμη πρόσβαση και αναβάθμιση της καρδιαγγειακής φροντίδας: Ενίσχυση της πρόσβασης σε υπηρεσίες υγείας, συμπεριλαμβανομένων των νησιωτικών, ορεινών και απομακρυσμένων περιοχών.
4. Διακυβέρνηση, δεδομένα και ψηφιακός μετασχηματισμός: Δημιουργία Εθνικού Παρατηρητηρίου Καρδιαγγειακής Υγείας, ανάπτυξη εθνικών μητρώων διασυνδεδεμένων με τον ηλεκτρονικό φάκελο υγείας και αξιοποίηση της τηλεϊατρικής και της τεχνητής νοημοσύνης.
5. Εκπαίδευση, έρευνα και συμμετοχή της κοινωνίας: Θεσμοθέτηση της Προληπτικής Καρδιολογίας ως επίσημης εξειδίκευσης ή δομημένης μετεκπαίδευσης, παράλληλα με την ενίσχυση της συνεργασίας με τους συλλόγους ασθενών.
6. Υλοποίηση, χρηματοδότηση και αξιολόγηση: Καθιέρωση εθνικών δεικτών παρακολούθησης και διαμόρφωση στρατηγικού στόχου για τη μείωση των πρόωρων θανάτων έως το 2050.

Από τον σχεδιασμό στην πράξη: Οι παρεμβάσεις για την περίοδο 2027–2030

Τις δράσεις που περιλαμβάνει η στρατηγική της Ελληνικής Καρδιολογικής Εταιρείας για την περίοδο 2027–2030 παρουσίασε ο Λάμπρος Μιχάλης, δίνοντας έμφαση στην ενεργοποίηση των πολιτών, στην αξιοποίηση της τεχνολογίας και στην υιοθέτηση υγιεινών συνηθειών από μικρή ηλικία.

Οι βασικές παρεμβάσεις περιλαμβάνουν:

• Ενημέρωση και ενεργοποίηση των πολιτών: Εκπαιδευτικές δράσεις, ανανέωση της ιστοσελίδας της ΕΚΕ, διεύρυνση του δικτύου εκπαίδευσης στην ΚΑΡΠΑ και μεγαλύτερη έμφαση στη σωστή διατροφή και στην αντιμετώπιση της παχυσαρκίας. Παράλληλα, προβλέπεται σταθερή συνεργασία με τους συλλόγους ασθενών.
• Αξιοποίηση της τεχνολογίας στην πρόληψη: Χρήση φορετών συσκευών (wearables) και εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης, σε συνδυασμό με την εκπαίδευση των καρδιολόγων στα νέα ψηφιακά εργαλεία. Όπως επισημάνθηκε, «οι ψηφιακές εφαρμογές δεν αντικαθιστούν τον γιατρό. Κάνουν όμως την πρόληψη καθημερινή συνήθεια».
• Πρόληψη από τη σχολική ηλικία: Ένταξη της διατροφής, της σωματικής δραστηριότητας, της εκπαίδευσης στην ΚΑΡΠΑ και της ενημέρωσης για τους παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου στη σχολική καθημερινότητα, μέσα από τη συνεργασία Πολιτείας και οικογένειας.
• Αλλαγές στον τρόπο ζωής: Προγράμματα σωματικής άσκησης στους χώρους εργασίας, κίνητρα για τακτική άσκηση των γυναικών, ιδιαίτερα μετά την εμμηνόπαυση, και προώθηση της πρωτοβουλίας «σχολείο σε κίνηση».
• Προσαρμογή στις ανάγκες της Ελλάδας: Εφαρμογή θρομβόλυσης όπου απαιτείται, σε συνεργασία με τις Υγειονομικές Περιφέρειες (ΥΠΕ), ώστε οι ασθενείς με έμφραγμα να αντιμετωπίζονται έγκαιρα, ανεξάρτητα από τον τόπο όπου βρίσκονται. Παράλληλα, προβλέπεται η δημιουργία Κέντρων Αποκατάστασης Καρδιοπαθών, στελεχωμένων με προσωπικό διαφορετικών ειδικοτήτων.

Μέσα από αυτές τις παρεμβάσεις, η ΕΚΕ επιδιώκει να ενισχύσει τον ρόλο της ως επιστημονικού συμβούλου της Πολιτείας, αξιοποιώντας τόσο το ευρωπαϊκό Safe Hearts Plan όσο και την Ελληνική Προεδρία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το δεύτερο εξάμηνο του 2027, προκειμένου η καρδιαγγειακή υγεία να αναδειχθεί σε προτεραιότητα.

«Μια μακροπρόθεσμη εθνική επένδυση στην υγεία»

Στη σημασία του Εθνικού Σχεδίου και στην ανάγκη διαμόρφωσης μιας μακροπρόθεσμης στρατηγικής για την καρδιαγγειακή υγεία αναφέρθηκε ο πρόεδρος της ΕΚΕ και καθηγητής Καρδιολογίας του ΕΚΠΑ, Κωνσταντίνος Τούτουζας.

Όπως επισημάνθηκε, το τελικό ζητούμενο είναι να περιοριστούν τόσο τα πρώτα όσο και τα επαναλαμβανόμενα καρδιαγγειακά επεισόδια, να μειωθεί η πρόωρη θνησιμότητα και να αυξηθούν τα χρόνια ζωής με καλή υγεία και χωρίς αναπηρία.

«Το Εθνικό Σχέδιο Καρδιαγγειακής Υγείας δεν είναι απλώς ένα ακόμη πρόγραμμα υγείας. Είναι μια μακροπρόθεσμη εθνική επένδυση στην πρόληψη, στην έγκαιρη διάγνωση και στην αποτελεσματική θεραπεία», υπογράμμισε ο καθηγητής.

Ταυτόχρονα, βασική προτεραιότητα αποτελεί η διασφάλιση ισότιμης πρόσβασης όλων των πολιτών στην πρόληψη και τη θεραπεία, ανεξάρτητα από τον τόπο διαμονής τους.

Η Επιστημονική Επιτροπή που εκπονεί το Σχέδιο

Την ευθύνη σύνταξης του Εθνικού Σχεδίου έχει Επιστημονική Επιτροπή με επικεφαλής τον Κωνσταντίνο Δάβο, πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Προληπτικής Καρδιολογίας.

Στην Επιτροπή συμμετέχουν επίσης:

• Βασίλειος Βασιλείου, εκλεγμένος πρόεδρος της EAPC, University of East Anglia.
• Καλλιρόη Καλαντζή, καρδιολόγος και καθηγήτρια Νοσηλευτικής στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων.
• Δημοσθένης Παναγιωτάκος, καθηγητής Βιοστατιστικής και Επιδημιολογίας στο Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο.
• Εμμανουήλ Παξιμαδάκης, πρόεδρος της Ομάδας Εργασίας Πρόληψης και Αποκατάστασης της ΕΚΕ.
• Μιχάλης Παπαδάκης, καθηγητής στο St George’s, University of London.
• Χριστόδουλος Παπαδόπουλος, καθηγητής Καρδιολογίας στο ΑΠΘ και αντιπρόεδρος της Ομάδας Εργασίας Πρόληψης και Αποκατάστασης της ΕΚΕ.
• Κυριάκος Σουλιώτης, καθηγητής Πολιτικής της Υγείας στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου.