ΕΛΛΗΝΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΕΦΤΙΑΞΕ ΑΛΓΟΡΙΘΜΟ ΠΟΥ ΠΡΟΒΛΕΠΕΙ ΤΗΝ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΑΛΤΣΧΑΙΜΕΡ
Ο νευροακτινολόγος Σωτήρης Μπίσδας εξηγεί στο NEWS 24/7 γιατί αξίζει να γνωρίζουμε τις πιθανότητες εμφάνισης Αλτσχάιμερ, μολονότι δεν υπάρχει θεραπεία.
Βάζουμε μια άνω τελεία στην καταστροφολογία που διαβάζεις και ακούς καθημερινά με πρωταγωνίστρια την τεχνητή νοημοσύνη και πάμε σε άλλα νέα.
Καλά νέα.
Για παράδειγμα, θετικές εφαρμογές της ΑΙ για την ανθρωπότητα.
Θα ξέρεις ότι οι νόσοι αρχίζουν να επιτίθενται στο σώμα μας χρόνια πριν το καταλάβουμε. Αντιλαμβανόμαστε την επίθεση, όταν κάτι αρχίζει να πηγαίνει λάθος και εμφανίζουμε συμπτώματα.
Σε ό,τι αφορά το Αλτσχάιμερ, το οποίο μπορεί να έχει μια σιωπηλή περίοδο από 10 έως 30 χρόνια, πηγαίνουμε στο γιατρό όταν διαπιστώνουμε ότι κάτι δεν πάει καλά με τη μνήμη μας.
Η τεχνητή νοημοσύνη, σε επίπεδο κλινικής απεικόνισης, μπορεί να ανιχνεύσει μικροαλλοιώσεις στο πρώιμο στάδιο της νόσου, τις οποίες είναι αδύνατο να δει το ανθρώπινο μάτι.
«Αυτό έχει πολύ μεγάλη σημασία για τη θεραπεία και την πρόγνωση» λέει στο NEWS 24/7 ο Σωτήρης Μπίσδας, επικεφαλής του τμήματος Νευροακτινολογίας και Προηγμένης Νευροαπεικόνισης στο Ιατρικό Κέντρο Αθηνών.
Μεταξύ πολλών άλλων, ο Δρ Μπίσδας είναι αναπληρωτής καθηγητής νευροακτινολογίας στο University College London (UCL), καθηγητής ακτινολογίας στο Πανεπιστήμιο του Tübingen και επίτιμος καθηγητής νευροακτινολογίας στο MD Anderson Cancer Center του Πανεπιστημίου του Τέξας.
Τα ερευνητικά του επιτεύγματα τον κατατάσσουν “στο 15% των πιο επιδραστικών ερευνητών στην ιατρική”, παγκοσμίως.
Μια από τις ειδικεύσεις του είναι οι εφαρμογές της τεχνητής νοημοσύνης στην κλινική απεικόνιση. Πρόσφατα δημιούργησαν με την ομάδα του έναν αλγόριθμο που προβλέπει τη μετατροπή της ήπιας γνωσιακής διαταραχής “πρόδρομο σημείο του Αλτσχάιμερ”, σε προχωρημένο στάδιο “δηλαδή σε Αλτσχάιμερ”.
Είναι ακόμα μια κατάκτηση στη “μάχη” με έναν εχθρό που για δεκαετίες παρέμενε αόρατος.
Άρα είναι ο πλέον κατάλληλος για να απαντήσει στο πώς η ΑΙ βοηθά με νόσους που ακόμα δεν έχουν θεραπείες, όπως για παράδειγμα το Αλτσχάιμερ, μια από τις μάστιγες της εποχής όσο αυξάνεται το προσδόκιμο.
Γιατί να ξέρεις αν έχεις πιθανότητες για Αλτσχάιμερ, αν δεν υπάρχει θεραπεία;
Όπως λέει ο ειδικός η δυνατότητα της ΑΙ να “βλέπει” αν ένας ασθενής θα έχει σύντομα υποτροπή, ώστε να αλλάζει εγκαίρως η θεραπεία, είναι σωτήρια -όπως φαίνεται και από την πρακτική εφαρμογή σε πολλά νοσοκομεία του εξωτερικού.
Όταν όμως, δεν υπάρχει γιατρειά ποιο είναι το όφελος να μαθαίνουμε ότι έχουμε ας πούμε 50% πιθανότητες να εμφανίσουμε Αλτσχάιμερ την προσεχή δεκαετία, βάσει μικροαλλοιώσεων που αρχίζουν χρόνια νωρίτερα και εντοπίζει η τεχνητή νοημοσύνη;
«Αν μπορέσουμε να προβλέψουμε πώς θα εξελιχθεί η νόσος ή πότε τα συμπτώματα αυτά θα γίνουν κλινικά σημαντικά, θα είναι το Άγιο Δισκοπότηρο!», λέει ο Δρ Μπίσδας.
Γιατί, αφού δεν υπάρχει -προς το παρόν- θεραπεία;
«Υπάρχουν πολλές μορφές άνοιας. Σίγουρα η πλειονότητα αυτών δεν μπορεί να θεραπευτεί. Αλλά στη νόσο Αλτσχάιμερ, το παθοφυσιολογικό υπόστρωμα είναι πλέον γνωστό. Κάποτε ξέραμε ίσως το ένα κομμάτι. Σήμερα συμπληρώνεται το παζλ και καταλαβαίνουμε όλους τους παράγοντες οι οποίοι είναι υπεύθυνοι για τη νόσο αυτή.
Έχουμε και τα πρώτα αντιαμυλοειδικά φάρμακα, δηλαδή τα φάρμακα κατά της νόσου Αλτσχάιμερ, που είναι ακόμα σε περιορισμένη κλίμακα, αλλά οι επόμενες γενιές θα είναι καλύτερες.
Σε αυτή την περίπτωση, ναι μεν όταν μας δίνει η ΑΙ μια πιθανότητα 60% να έχουμε Αλτσχάιμερ σε 10 χρόνια, δεν είναι απαραίτητα βάρος, αλλά κατά κάποιο τρόπο είναι ένα δώρο, καθώς μας δίνει έναν ορίζοντα στον οποίο μπορούμε να προετοιμαστούμε.
Δεν εννοώ μόνο ψυχολογικά, εννοώ και σωματικά μπορούμε να το επιμηκύνουμε. Δηλαδή, ακολουθώντας έναν υγιή τρόπο ζωής μπορεί η πιθανότητα να μειωθεί όσο περνάει ο καιρός».
«Πρόκειται για κάτι εντελώς δυναμικό, το οποίο κάθε μέρα διαφοροποιείται. Άρα λοιπόν, μας δίνει ένα χρονικό περιθώριο να προετοιμαστούμε ή και παίρνοντας προληπτικά μέτρα, να το αποφύγουμε δυνητικά».
Η ΑΙ “βλέπει” πότε η έναρξη θεραπείας δίνει τα μέγιστα αποτελέσματα
Ακόμα λοιπόν, και αν έχουμε να κάνουμε με κάτι που προς το παρόν είναι ανίατο, η τεχνητή νοημοσύνη δίνει τη δυνατότητα να έχουμε έναν έλεγχο στις εξελίξεις, με πράγματα που περνούν από το χέρι μας.
Ο Δρ Μπίσδας λέει πως η ΑΙ προσφέρει και ένα ακόμα πλεονέκτημα.
«Παρόλο που αυτή τη στιγμή τα φάρμακα είναι περιορισμένα, μας δίνει τη δυνατότητα να ξέρουμε πότε θα πρέπει να ξεκινήσουμε να παίρνουμε τα φάρμακα αυτά.
Γιατί ακόμα και αν είχαμε φάρμακα στη “φαρέτρα” μας για να καταπολεμήσουμε την νόσο Αλτσχάιμερ, δεν θα έπρεπε να τα πάρουμε από την πρώτη στιγμή, όταν θα έχουμε κάποια πρώιμα σημάδια στη μαγνητική τομογραφία», τα οποία επίσης ανιχνεύει η ΑΙ σε ορίζοντα από 2 έως 6 έτη πριν τη διάγνωση.
Άρα η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να απαντήσει στο ερώτημα πότε πρέπει να αρχίζει μια θεραπεία.
«Είπαμε ότι η ΑΙ μπορεί να ανιχνεύσει μικροαλλοιώσεις, τις οποίες είναι αδύνατο να τις δει το ανθρώπινο μάτι.
Χρησιμοποιώντας αυτόν τον αλγόριθμο, θα μπορούμε να φτιάξουμε μία πορεία της νόσου, ένα trajectory (μια τροχιά) και θα το μοντελοποιήσουμε, με σκοπό να κατανοήσουμε ποιο είναι το ιδανικό χρονικό σημείο να ξεκινήσουμε τη θεραπεία, ώστε να έχει και αυτή το μέγιστο αποτέλεσμα».
Πού βρισκόμαστε σήμερα;
H έρευνα για τη χρήση της ΑΙ στη διάγνωση και την πρόγνωση νευροεκφυλιστικών νόσων βρίσκεται σε προχωρημένο στάδιο. Για την ακρίβεια, περνάει από τα ερευνητικά εργαστήρια στις πρώτες κλινικές δοκιμές.
Οι νεότεροι αλγόριθμοι εκπαιδεύονται να ξεχωρίζουν το Αλτσχάιμερ από άλλες μορφές άνοιας, κάτι που συχνά δυσκολεύει τους γιατρούς στα αρχικά στάδια, καθώς τα συμπτώματα είναι κοινά.
Σε ό,τι αφορά το Αλτσχάιμερ, τα δεδομένα δείχνουν πως η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί και εντοπίζει μοτίβα που δεν βλέπει το ανθρώπινο μάτι, ακόμα και χρόνια πριν εμφανιστούν τα πρώτα κλινικά συμπτώματα.
Στην νευροαπεικόνιση, αλγόριθμοι deep learning εντοπίζουν μικροσκοπικές αλλαγές στον εγκέφαλο και έχουν ποσοστό ακρίβειας από 90% έως 99% στη διάκριση υγιών από ασθενείς.
Σε ό,τι αφορά την εξέλιξη της νόσου, συνδυάζει απεικονιστικά δεδομένα, γενετικό προφίλ και γνωστικά τεστ, ώστε να προβλέπει ποιοι ασθενείς με Ήπια Γνωστική Διαταραχή θα αναπτύξουν Αλτσχάιμερ, με ποσοστό ακρίβειας από 80% έως 93%, σε ορίζοντα από 2 έως 6 έτη πριν τη διάγνωση.
Σε φάση ταχείας κλινικής υιοθέτησης βρίσκονται μοντέλα που αναλύουν συνδυασμούς πρωτεϊνών στο αίμα (όπως η p-tau217), προκειμένου να αντικαταστήσουν τις ακριβές επεμβατικές εξετάσεις.
Σε πειραματικό στάδιο βρίσκεται η ανάλυση μικροπαύσεων στην ομιλία, αλλαγών στο λεξιλόγιο, κινήσεων στα μάτια και αλλαγών στον τρόπο που χρησιμοποιούμε τις ψηφιακές συσκευές.
Τι υπάρχει ήδη στην Ελλάδα
Η χρήση ΑΙ για το εγκεφαλικό, την άνοια και άλλες σύνθετες ασθένειες στα δημόσια νοσοκομεία είναι ένα θέμα που βρίσκεται υπό συζήτηση.
Έως ότου καταλήξουν κάπου αυτοί που παίρνουν τις αποφάσεις (και μετά να βρουν τους κατάλληλους να εκπαιδεύσουν τους αλγόριθμους, αφού άλλα είναι τα δεδομένα της Ελλάδας, άλλα της χώρας που χρησιμοποιεί ήδη το μοντέλο που θα πάρουμε), να πούμε τι υπάρχει στον ιδιωτικό τομέα της χώρας.
Χρησιμοποιούνται λοιπόν, ήδη αλγόριθμοι για την άνοια, το εγκεφαλικό, τα ανευρύσματα και κινητικές διαταραχές, όπως αυτός που ανέπτυξε ο Δρ Μπίσδας με την ομάδα του.
Ο στόχος όλων αυτών των “εργαλείων” δεν είναι τα στατιστικά, αλλά να μπορούν οι ασθενείς και οι οικογένειές τους να κερδίζουν πολύτιμο χρόνο, έως ότου η επιστήμη καταφέρει να βρει την οριστική θεραπεία -έρευνα που είναι επίσης, σε εξέλιξη με τη βοήθεια της ΑΙ.
Έως τότε η τεχνητή νοημοσύνη θα μας βοηθά να προλαμβάνουμε καταστάσεις και να έχουμε μια καλύτερη ποιότητα ζωής, όπως επιστρατεύεται για να δώσει απαντήσεις σε κάποια από τα μεγαλύτερα ιατρικά μυστήρια της ιστορίας.