ΜμΕ: Η έλλειψη δεξιοτήτων φρενάρει την επιχειρηματική αξιοποίηση του AI – Το προφίλ της χρήσης

Η τεχνητή νοημοσύνη έχει αρχίσει να κερδίζει έδαφος στις ελληνικές μικρομεσαίες επιχειρήσεις, χωρίς ωστόσο η αυξανόμενη χρήση της να μεταφράζεται ακόμη σε ουσιαστική ενσωμάτωση στις καθημερινές επιχειρηματικές λειτουργίες. Το βασικό εμπόδιο δεν φαίνεται να είναι πλέον μόνο το κόστος των τεχνολογικών λύσεων, αλλά κυρίως η έλλειψη γνώσεων και δεξιοτήτων που θα επέτρεπαν στις επιχειρήσεις να αξιοποιήσουν τις δυνατότητές τους.

Είναι χαρακτηριστικό ότι, ενώ η χρήση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης υπερτριπλασιάστηκε μέσα σε δύο χρόνια, φτάνοντας στο 45% από 13%, το 68% των επιχειρήσεων που τα χρησιμοποιούν δηλώνει ότι έχει μικρή ή μηδενική εξοικείωση με την τεχνολογία. Η απόσταση ανάμεσα στην υιοθέτηση και στην πραγματική αξιοποίηση του AI αποτυπώνει μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις για τον ψηφιακό μετασχηματισμό των ελληνικών ΜμΕ.

Συγκεκριμένα, σήμερα, οι περισσότερες επιχειρήσεις αξιοποιούν την τεχνητή νοημοσύνη για τη σύνταξη κειμένων, την παραγωγή περιεχομένου και την ψηφιακή προβολή τους. Πολύ μικρότερη είναι, αντίθετα, η διείσδυση εφαρμογών που αυτοματοποιούν διοικητικές εργασίες, υποστηρίζουν τη λήψη αποφάσεων μέσω ανάλυσης δεδομένων ή αναβαθμίζουν την εξυπηρέτηση πελατών. Η έλλειψη εκπαίδευσης αναδεικνύεται πλέον στον σημαντικότερο ανασταλτικό παράγοντα για την υιοθέτηση νέων τεχνολογιών, ξεπερνώντας τόσο την ανεπαρκή ενημέρωση όσο και τους περιορισμένους οικονομικούς πόρους.

Τα παραπάνω προκύπτουν από την έρευνα «Ψηφιακή Ετοιμότητα των ΜμΕ στην Ελλάδα το 2026», που εκπόνησε το Εργαστήριο Ηλεκτρονικού Εμπορίου ELTRUN του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, σε συνεργασία με την Telekom. Η έρευνα βασίστηκε σε 400 τηλεφωνικές συνεντεύξεις με επιχειρήσεις από όλη την Ελλάδα, οι οποίες απασχολούν από έναν έως 50 εργαζομένους και διαθέτουν κάποια ψηφιακή υποδομή. Οι συνεντεύξεις πραγματοποιήθηκαν από τον Ιούλιο έως τον Σεπτέμβριο του 2026 και κάλυψαν σημαντικούς κλάδους της οικονομίας.

Το ChatGPT κυριαρχεί στην αγορά, αλλά η εξοικείωση παραμένει χαμηλή

Στο μεταξύ, η εξάπλωση της τεχνητής νοημοσύνης στις ΜμΕ στηρίζεται κυρίως στις εφαρμογές Generative AI. Συγκεκριμένα, το 42% των επιχειρήσεων χρησιμοποιεί εργαλεία αυτής της κατηγορίας, ενώ ένα επιπλέον 3% τα συνδυάζει με άλλες εφαρμογές AI, ανεβάζοντας το συνολικό ποσοστό χρήσης στο 45%.

Στην κορυφή των προτιμήσεων βρίσκεται το ChatGPT, το οποίο χρησιμοποιεί το 81% των επιχειρήσεων που έχουν υιοθετήσει σχετικά εργαλεία. Ακολουθούν το Google Gemini με 25% και το δωρεάν Microsoft Copilot Chat με 15%. Χαμηλότερα βρίσκονται το Claude με 9%, καθώς και το Microsoft 365 Copilot και το Perplexity, με 5% το καθένα. Τα ποσοστά δεν είναι αθροιστικά, καθώς οι επιχειρήσεις μπορούν να αξιοποιούν περισσότερες από μία εφαρμογές.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει και ο τρόπος πρόσβασης στις συγκεκριμένες υπηρεσίες. Ειδικότερα, το 60% χρησιμοποιεί αποκλειστικά δωρεάν εκδόσεις, το 25% επιλέγει συνδρομητικά πακέτα, ενώ το 15% συνδυάζει δωρεάν και επί πληρωμή εργαλεία.

Η ευρεία διάδοση, ωστόσο, δεν σημαίνει και αντίστοιχη γνώση. Μόλις το 10% των χρηστών δηλώνει υψηλό επίπεδο εξοικείωσης με την τεχνητή νοημοσύνη και το 22% μέτριο. Στον αντίποδα, το 68% αναφέρει ότι είναι λίγο ή καθόλου εξοικειωμένο με τις δυνατότητες της τεχνολογίας.

Από την παραγωγή περιεχομένου στην αυτοματοποίηση: το μεγάλο στοίχημα για τις ΜμΕ

Η σημερινή χρήση του AI παραμένει σε μεγάλο βαθμό, πάντως, προσανατολισμένη στην παραγωγή περιεχομένου και στην επικοινωνία με την αγορά. Μεταξύ των επιχειρήσεων που αξιοποιούν σχετικά εργαλεία, το 44% τα χρησιμοποιεί για τη δημιουργία κειμένων και περιεχομένου, το 23% για το μάρκετινγκ και την επικοινωνία και το 21% για την παραγωγή εικόνων ή βίντεο.

Πολύ χαμηλότερα βρίσκονται οι εφαρμογές που μπορούν να επιφέρουν βαθύτερες αλλαγές στην παραγωγικότητα και στην οργάνωση μιας επιχείρησης. Η αυτοματοποίηση διοικητικών εργασιών back-office συγκεντρώνει ποσοστό 14%, η ανάλυση δεδομένων και η υποστήριξη αποφάσεων 13%, ενώ η εξυπηρέτηση πελατών περιορίζεται στο 9%.

Η εικόνα αυτή δείχνει ότι οι ΜμΕ βρίσκονται ακόμη στα πρώτα βήματα αξιοποίησης της τεχνητής νοημοσύνης, χρησιμοποιώντας την κυρίως ως εργαλείο υποβοήθησης επιμέρους εργασιών και λιγότερο ως μέσο αναδιοργάνωσης των επιχειρηματικών διαδικασιών.

Το ενδιαφέρον, πάντως, για πιο σύνθετες εφαρμογές είναι υπαρκτό. Περίπου τέσσερις στις δέκα επιχειρήσεις εκδηλώνουν πολύ μεγάλο ενδιαφέρον για λύσεις που αυτοματοποιούν διοικητικές εργασίες, υποστηρίζουν τις δραστηριότητες μάρκετινγκ, διαχειρίζονται ηλεκτρονική αλληλογραφία και αιτήματα πελατών ή οργανώνουν ραντεβού και κρατήσεις.

Η ανάγκη για αυτοματοποίηση συνδέεται άμεσα και με τις πιέσεις που αντιμετωπίζουν οι επιχειρήσεις στην αγορά εργασίας. Η δυσκολία εξεύρεσης προσωπικού αναγνωρίζεται ως πολύ σημαντική πρόκληση από το 70% των ΜμΕ, έναντι 50% το 2024. Βρίσκεται πλέον στη δεύτερη θέση, πίσω από τον πληθωρισμό και την αύξηση του λειτουργικού κόστους, που απασχολούν το 80% των επιχειρήσεων.

Ψηφιακή προβολή: Το Instagram ξεπερνά το Facebook, ισχυρή άνοδος για το TikTok

Η ψηφιακή προβολή αποτελεί έναν από τους τομείς όπου οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις έχουν κάνει τα πιο σταθερά βήματα. Παρουσία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης διαθέτει πλέον το 78% των επιχειρήσεων, έναντι 71% το 2024, ενώ το ποσοστό όσων πραγματοποιούν ψηφιακές διαφημιστικές καμπάνιες έχει αυξηθεί στο 71% από 61%.

Στις πλατφόρμες ψηφιακής διαφήμισης, το Google Search εξακολουθεί να κατέχει την πρώτη θέση με 75%, έναντι 74% στην προηγούμενη μέτρηση. Από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, το Instagram ενισχύει τη θέση του, φτάνοντας στο 59% από 49%, ενώ το Facebook Ads υποχωρεί ελαφρώς στο 49% από 47%.

Την εντυπωσιακότερη μεταβολή καταγράφει το TikTok, το οποίο από μόλις 6% το 2024 φτάνει στο 33%, καταλαμβάνοντας πλέον την τρίτη θέση μεταξύ των κοινωνικών δικτύων που χρησιμοποιούνται για διαφημιστικές καμπάνιες. Ακολουθούν το Google Display Network με 31% και το LinkedIn με 11%.

Η ενίσχυση της ψηφιακής παρουσίας δεν συνοδεύεται, ωστόσο, από ανάλογη πρόοδο σε όλες τις πτυχές της ψηφιακής εξυπηρέτησης. Ενώ το 68% των επιχειρήσεων αξιοποιεί σε μεγάλο βαθμό τις ψηφιακές τεχνολογίες για την προώθηση προϊόντων και υπηρεσιών, το αντίστοιχο ποσοστό για την εξυπηρέτηση πελατών περιορίζεται στο 50%. Το ζητούμενο για τις ΜμΕ είναι πλέον να περάσουν από την απλή διαδικτυακή παρουσία σε μια πιο ολοκληρωμένη ψηφιακή εμπειρία, που θα καλύπτει όλα τα στάδια της σχέσης με τον πελάτη, από την αναζήτηση και την αγορά έως την υποστήριξη μετά την πώληση.

Τα ηλεκτρονικά καταστήματα ενισχύουν τη συμμετοχή τους στον τζίρο

Η στροφή προς τις ηλεκτρονικές πωλήσεις συνεχίζεται, με το 27% των επιχειρήσεων να διαθέτει πλέον ηλεκτρονικό κατάστημα, έναντι 24% το 2024. Ακόμη πιο ενδεικτική είναι η αυξανόμενη συμβολή του ηλεκτρονικού εμπορίου στον κύκλο εργασιών των επιχειρήσεων που έχουν επενδύσει σε αυτό.

Συγκεκριμένα, το 75% των επιχειρήσεων με e-shop πραγματοποιεί μέσω αυτού περισσότερο από το 10% των συνολικών πωλήσεών του, έναντι 55% στην προηγούμενη μέτρηση. Μάλιστα, μία στις τέσσερις επιχειρήσεις αντλεί από το ηλεκτρονικό κατάστημα πάνω από το 30% των πωλήσεών της.

Σε ό,τι αφορά τις ψηφιακές υποδομές διοίκησης, η χρήση συστημάτων ERP ανέρχεται στο 51%, των CRM στο 46% και των εργαλείων ανάλυσης δεδομένων στο 45%. Παρά τη διεύρυνση της χρήσης τους, μόλις το 41% των επιχειρήσεων δηλώνει ότι λαμβάνει συνήθως αποφάσεις με βάση τα διαθέσιμα δεδομένα.

Το επόμενο βήμα δεν αφορά, επομένως, μόνο την απόκτηση νέων ψηφιακών εργαλείων, αλλά κυρίως τη διασύνδεση των υφιστάμενων συστημάτων, την ποιότητα των δεδομένων και τη δυνατότητα αξιοποίησής τους για καλύτερο σχεδιασμό και αποτελεσματικότερη διοίκηση.

Η έλλειψη εκπαίδευσης αναδεικνύεται στο μεγαλύτερο εμπόδιο

Η απόσταση ανάμεσα στην υιοθέτηση των ψηφιακών τεχνολογιών και στην ουσιαστική αξιοποίησή τους αποτυπώνεται με σαφήνεια στις απαντήσεις των επιχειρήσεων σχετικά με τα εμπόδια που αντιμετωπίζουν.

Η ανεπαρκής εκπαίδευση του προσωπικού βρίσκεται πλέον στην πρώτη θέση, καθώς αναφέρεται από το 47% των επιχειρήσεων, έναντι 27% το 2024. Ακολουθεί η έλλειψη ενημέρωσης για τις διαθέσιμες τεχνολογίες και τα οφέλη τους, με ποσοστό 44% από 34%, ενώ οι περιορισμένοι χρηματοοικονομικοί πόροι υποχωρούν στο 42% από 44%.

Παράλληλα, η έλλειψη τεχνικών γνώσεων αυξάνεται στο 38%, από 26% στην προηγούμενη μέτρηση.

Η εικόνα είναι εξίσου ενδεικτική ως προς το επίπεδο των ψηφιακών δεξιοτήτων στο εσωτερικό των επιχειρήσεων. Μόλις το 16% θεωρεί ότι διαθέτει σε μεγάλο βαθμό τις απαραίτητες γνώσεις, το 51% δηλώνει ότι τις διαθέτει σε μικρό βαθμό, ενώ το 33% αναφέρει ότι δεν διαθέτει τις απαιτούμενες δεξιότητες.

Την ίδια στιγμή, η διάθεση για κατάρτιση είναι σημαντικά υψηλότερη από την πραγματική συμμετοχή σε προγράμματα εκπαίδευσης. Το 76% των επιχειρήσεων εκφράζει ενδιαφέρον να παρακολουθήσει σχετικά προγράμματα, αλλά μόλις το 33% συμμετείχε σε κάποιο πρόγραμμα κατάρτισης κατά τους προηγούμενους δώδεκα μήνες.

Βελτιώνεται η ψηφιακή ετοιμότητα, αλλά με βραδύτερο ρυθμό

Ο συνολικός Δείκτης Ψηφιακής Ετοιμότητας των ελληνικών ΜμΕ αυξήθηκε κατά περίπου 9%, φτάνοντας στο 5,71 το 2026 από 5,24 το 2024. Σημαντική είναι και η διεύρυνση του ποσοστού των επιχειρήσεων που κατατάσσονται στις δύο υψηλότερες βαθμίδες, «Advanced» και «Ideal»: διαμορφώνεται πλέον στο 40%, από 33% το 2024 και 19% το 2022.

Η πρόοδος, ωστόσο, δεν διατηρεί τον ίδιο ρυθμό, καθώς την προηγούμενη διετία η αύξηση του δείκτη είχε φτάσει περίπου στο 17%. Το μέγεθος της επιχείρησης και ο κλάδος δραστηριότητας εξακολουθούν να επηρεάζουν σημαντικά το επίπεδο ψηφιακής ωριμότητας, με τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις του δείγματος να εμφανίζουν καλύτερες επιδόσεις.

Σύμφωνα με τον Γιώργο Δουκίδη, καθηγητή της Σχολής Διοίκησης του Πανεπιστημίου Λευκωσίας UNIC-Athens και ιδρυτή του ELTRUN/ΟΠΑ, απαιτείται νέα ώθηση για την επιτάχυνση του ψηφιακού μετασχηματισμού των μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Όπως επισημαίνει, ιδιαίτερη σημασία έχει η ολοκλήρωση των διοικητικών συστημάτων και η εξασφάλιση ποιοτικών δεδομένων, ώστε οι επιχειρήσεις να βελτιώσουν τη διοίκηση, τον έλεγχο και τη διαδικασία λήψης αποφάσεων.

Ανησυχία προκαλεί, παράλληλα, η υποχώρηση της χρήσης λύσεων ψηφιακής ασφάλειας στο 70%, από 77% το 2024. Η προστασία των επιχειρήσεων εξακολουθεί να βασίζεται κυρίως σε βασικές εφαρμογές antivirus, ενώ το 25% σχεδιάζει επενδύσεις σε λύσεις ασφάλειας, έναντι 20% στην προηγούμενη μέτρηση.

Παρά τις εκκρεμότητες, οι επιχειρήσεις αναγνωρίζουν ήδη απτά οφέλη από την ψηφιοποίηση. Το 73% αναφέρει σημαντική βελτίωση της παραγωγικότητας, το 62% αύξηση των πωλήσεων και το 54% μείωση του κόστους. Τα ποσοστά αφορούν την αποτίμηση των οφελών από τη χρήση ψηφιακών τεχνολογιών συνολικά και δεν αποτυπώνουν το μέγεθος της μεταβολής των αντίστοιχων μεγεθών.

ΟΤΕ: Δωρεάν πρόγραμμα εκπαίδευσης με 130 βίντεο για την αξιοποίηση του AI

Στο κενό δεξιοτήτων που καταγράφεται στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις επιχειρεί να απαντήσει ο Όμιλος ΟΤΕ, μέσω της νέας πρωτοβουλίας «Telekom Grow Your Business – AI Edition», η οποία προσφέρει δωρεάν διαδικτυακή εκπαίδευση με επίκεντρο την πρακτική αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης.

Το πρόγραμμα απευθύνεται σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις, ελεύθερους επαγγελματίες και εργαζομένους, ανεξάρτητα από το αν είναι πελάτες της Telekom. Περιλαμβάνει εννέα εκπαιδευτικές ενότητες, συνολικής διάρκειας περίπου 23 ωρών, και 130 βίντεο, τα οποία είναι διαθέσιμα για παρακολούθηση με ευελιξία ως προς τον χρόνο και τον ρυθμό εκμάθησης.

Το εκπαιδευτικό υλικό αναπτύχθηκε με τη συμμετοχή πανεπιστημιακών και ειδικών στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης και απευθύνεται και σε επαγγελματίες χωρίς εξειδικευμένο τεχνολογικό υπόβαθρο. Η προσέγγιση συνδυάζει επιχειρηματικά παραδείγματα με πρακτικές οδηγίες και καθοδήγηση βήμα προς βήμα.

Οι ενότητες καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα εφαρμογών: από τις βασικές αρχές της τεχνητής νοημοσύνης, τα διαθέσιμα εργαλεία και τη διατύπωση αποτελεσματικών εντολών (prompts), έως το ψηφιακό μάρκετινγκ, την εταιρική ταυτότητα, τη δημιουργία περιεχομένου, τις πωλήσεις και τους AI agents. Περιλαμβάνουν επίσης θεματικές για την οργάνωση και τη διοίκηση, τη στρατηγική, την ανάλυση δεδομένων και την ηθική και υπεύθυνη χρήση της τεχνολογίας.

Όπως ανέφερε ο Θάνος Φαλάγγας, Διευθυντής B2B Marketing, CRM & Channel Management του Ομίλου ΟΤΕ, η πρωτοβουλία εντάσσεται στη στρατηγική της Telekom για την υποστήριξη των μικρομεσαίων επιχειρήσεων κατά τη μετάβασή τους στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης.

Το «Telekom Grow Your Business – AI Edition» αποτελεί συνέχεια της ευρύτερης εκπαιδευτικής δράσης Grow Your Business, μέσω της οποίας έχουν ωφεληθεί περισσότερες από 116.000 επιχειρήσεις και ελεύθεροι επαγγελματίες από το 2017, μέσα από δωρεάν ημερίδες, σεμινάρια, εκπαιδευτικά προγράμματα και ψηφιακό περιεχόμενο.