Μαρία Φαραντούρη: Δεν φοβάμαι τα ακροδεξιά κόμματα αλλά την ακροδεξιά νοοτροπία

Διαβάζεται σε 7'
Η Μαρία Φαραντούρη στο Πολυτεχνείο το 1974
Η Μαρία Φαραντούρη στο Πολυτεχνείο το 1974 Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΕΜΠ/Printscreen YouTube

Η Μαρία Φαραντούρη για την γενιά του ’60, την έλλειψη οράματος και ιδεολογιών σήμερα αλλά και για την ελπίδα. Το τραγούδι της στην πρώτη επέτειο του Πολυτεχνείου με Ξυλούρη και Καλογιάννη.

Η Μαρία Φαραντούρη είναι μια γυναίκα που συνέδεσε τη φωνή της με το πολιτικό τραγούδι, τον Μίκη Θεοδωράκη και τον αντιδικτατορικό αγώνα. Μετά το πραξικόπημα του ’67 έφυγε αυτοεξόριστη από την Ελλάδα και για επτά χρόνια έδωσε εκατοντάδες αντιδικτατορικές συναυλίες σε όλο τον κόσμο -στο πλευρό του Μίκη Θεοδωράκη, αλλά και με δικό της σχήμα, μεταφέροντας το μήνυμα της αντίστασης των Ελλήνων. Επέστρεψε στην Ελλάδα αμέσως μετά την πτώση της χούντας, τον Ιούλιο του 1974 και έντυσε με τη φωνή της τις απαρχές της Μεταπολίτευσης και το διαρκές αίτημα για κοινωνική αλλαγή και δικαιοσύνη.

Πριν τη Χούντα άλλωστε η Μαρία Φαραντούρη εντάχθηκε σε ηλικία μόλις 16 ετών στον Σύλλοφο Φίλων Ελληνικής Μουσικής (1963) όπου την άκουσε ο Μίκης και την ξεχώρισε για τη φωνή της, ενώ μετείχε ενεργά στο πολιτιστικό και πολιτικό κίνημα της δεκαετίας του ’60 σε εκδηλώσεις που συνδέονταν στενά με τη Δημοκρατική Νεολαία Λαμπράκη και τους αγώνες της εποχής για εκδημοκρατισμό.

Όπως μας έλεγε η ίδια μιλώντας στην εκπομπή Στη Χώρα Των Στερεοτύπων για την εποχή πριν το πραξικόπημα:

“Τότε, νέοι άνθρωποι και δημιουργοί όλοι, βρεθήκαμε στον Σύλλογο Φίλων Ελληνικής Μουσικής και στη συνέχεια πηγαίναμε στις συγκεντρώσεις. Υπήρχε ένα ξέσπασμα ενθουσιασμού, η πίστη ότι θα αλλάξουμε τον κόσμο, υπήρχε ένα όραμα και μια ιδεολογία που μας άνοιγε τα μάτια ώστε να γράψουμε ωραία τραγούδια και ο καθένας να γράψει το ποίημά του. Πιστεύαμε σαφέστατα σε καλύτερες μέρες. Κυρίως, όμως, θέλαμε να ξεκόψουμε από τις παλαιότερες γενιές και να μην κουβαλάμε πια όλες τις δυσκολίες και τις παρενέργειες των πολέμων και των εμφυλίων. Αυτή ήταν η γενιά του ’60· βρεθήκαμε όλοι μαζί στις αρχές της δεκαετίας και είπαμε να αλλάξουμε τον κόσμο.

Τότε, έδωσαν μάχη με τις προηγούμενες από εκείνες γενιές που προσπάθησαν να σταματήσουν την πρόοδο μέσα από την απολυταρχία. Σήμερα, αυτό που την τρομάζει – όντας ενεργή ακόμη στις πολιτικές διεκδικήσεις, είναι η φασίζουσα νοοτροπία που επανέρχεται και κανονικοποιείται. Το ’60 μπορεί να επιβλήθηκε Χούντα, όμως υπήρχαν ιδεολογήματα ανατροπής, κάτι που το Σύστημα έβλεπε και προσπάθησε να ξοφορτωθεί. Τώρα, τα πράγματα δεν είναι τόσο ενθαρρυντικά. 

“Δεν μπορώ να συγκρίνω εκείνη την εποχή με το σήμερα, γιατί είναι δύο εντελώς διαφορετικοί κόσμοι. Αυτό που βλέπουμε σήμερα στην ανθρωπότητα είναι ένα απίστευτο πισωγύρισμα. Ενώ πιστεύαμε πως άνοιξαν οι δρόμοι στη δημιουργία και την κοινωνία, παρά τα χιλιάδες προβλήματα, τις χούντες και όσα ζήσαμε, σήμερα βρισκόμαστε αντιμέτωποι με πολέμους και μεγάλες κοινωνικές ανισότητες. Βλέπουμε μια Ευρώπη με τεράστια προβλήματα, που περιορίζεται απλώς στη διαχείριση της καθημερινότητας.

Αυτό που με έχει τρομοκρατήσει λοιπόν σήμερα δεν είναι μόνο τα ακροδεξιά κόμματα, αλλά μια ευρύτερη ακροδεξιά νοοτροπία που αναδύεται ως αντίδραση σε όλα αυτά τα δεινά: τους πολέμους, την εκμετάλλευση, το γεγονός ότι το 1% των πλουσίων συγκεντρώνει τον παγκόσμιο πλούτο και εκμεταλλεύεται τις γεωπολιτικές ανακατατάξεις. Πολέμους που δεν σταματούν, ανθρώπους που μας κοροϊδεύουν, επαγγέλλονται την ειρήνη και κερδοσκοπούν στο όνομά της.

Αναρωτιέται κανείς τι μπορεί να κάνει ακόμη και μια κυβέρνηση, όταν δεν υπάρχει πια ιδεολογία και όραμα. Νομίζω πως εκεί βρίσκεται όλη η ουσία: πώς μπορεί να εμπνευστεί η κοινωνία. Και δεν είναι μόνο θέμα ενός κόμματος ή ενός ηγέτη, ένας άνθρωπος μπορεί απλώς να εκφράσει αυτό για το οποίο η ίδια η κοινωνία θέλει να παλέψει μέσα από τους αγώνες της. Σήμερα, όμως, βλέπουμε μια κοινωνία που, ακόμη και μπροστά στους πολέμους, μένει άπραγη. Αυτό δεν σημαίνει πως θέλει τον πόλεμο, αλίμονο, οι άνθρωποι υποφέρουν, αλλά λείπει η αντίδραση”.

Η Μαρία Φαραντούρη στην πρώτη επέτειο της εξέγερσης του Πολυτεχνείου μαζί με Νίκο Ξυλούρη και Αντώνη Καλογιάννη:

Μες τα σύρματα κλεισμένοι, μα η καρδιά μας πάντα ορθή

πάντα ο ίδιος όρκος μένει, λευτεριά και προκοπή.

Κι εσύ λαέ βασανισμένε, μη ξεχνάς τον φασισμό 

Εντοπίζοντας και την ευθύνη του καλλιτέχνη, η Μαρία Φαραντούρη μας έλεγε:

“Στην εποχή μας, για παράδειγμα, ο πόλεμος του Βιετνάμ έπαιρνε τεράστιες διαστάσεις μέσα μας, παρόλο που δεν υπήρχαν τα social media και η καταιγιστική εικόνα του σήμερα. Οι καλλιτέχνες ξεσηκώνονταν και έγραφαν τραγούδια. Αρκούσε μια φωτογραφία – σύμβολο της εποχής, όπως εκείνη με το γυμνό κοριτσάκι που έτρεχε να σωθεί – την οποία, μάλιστα, είχα την τύχη να συναντήσω πια ως μεγάλη γυναίκα, το 2019, σε ένα συνέδριο στη Σεούλ, για να δημιουργηθεί στον κόσμο μια βαθιά συνείδηση και η ανάγκη να παλέψουμε όλοι για την ειρήνη. Τρέχαμε στις διαδηλώσεις παντού.

Σήμερα, οι κινητοποιήσεις γίνονται με το ζόρι ή περιορίζονται σε κομματικές συγκεντρώσεις και νεολαίες· δεν βλέπω αυθορμητισμό. Για τα Τέμπη, βέβαια, είδαμε ένα πραγματικά μαζικό κοινωνικό κίνημα που εξέπληξε τους πάντες, αλλά δεν πρέπει να μείνουμε μόνο εκεί. Υπάρχουν και βαθύτερα ζητήματα. Πάνω απ’ όλα είναι ο φόβος που γεννά την αγωνία “για το παιδί μου”, όμως πέρα από αυτό, πρέπει να βγούμε μπροστά και να διεκδικήσουμε ουσιαστικά πράγματα“.

Η ίδια πάντως μας τόνιζε πως δεν χάνει την ελπίδα της, όσο υπάρχει Δημοκρατία. Και αυτό είναι ένα μήνυμα που δεν πρέπει να το ξεχνάμε και σίγουρα είναι ένα ζήτημα που δεν πρέπει να ανακινούμε μονάχα σε κάθε επέτειο του Πολυτεχνείου.

“Παρότι τα πράγματα είναι ακόμη σκοτεινά σήμερα, πάντα ελπίζεις σε κάτι καλύτερο. Εύχεσαι να δημιουργηθεί μια ουσιαστική αντιπολιτευτική κατάσταση που να μπει δυναμικά στα πράγματα, γιατί έτσι λειτουργεί η δημοκρατία· τα κόμματα εναλλάσσονται. Αυτό μένει να δούμε πώς και τι θα γίνει, και ο κόσμος είναι εκείνος που πρέπει να το κρίνει. Ό,τι κι αν λέμε εμείς, ο καθένας από τη δική του σκοπιά, πιστεύω πως ο κόσμος διαθέτει την ωριμότητα να κρίνει σωστά.

Το ίδιο ισχύει και για τη νέα γενιά που έρχεται. Βέβαια, είμαστε όλοι επηρεασμένοι από το γενικότερο διεθνές πλαίσιο και αυτό είναι που σε σκοτεινιάζει. Τα γεωπολιτικά, οι πόλεμοι που λέμε «πότε θα σταματήσουν» και εκείνοι συνεχίζονται, είναι απίστευτο. Και όλα αυτά έχουν οικονομικές συνέπειες από τις οποίες θα δεινοπαθήσουν όλοι οι λαοί της Ευρώπης, όπως ήδη βλέπουμε παντού”.

Μίκης Θεοδωράκης και Μαρία Φαραντούρη με τη συμφωνική ορχήστρα Λονδίνου στο Royal Albert Hall
Μίκης Θεοδωράκης και Μαρία Φαραντούρη με τη συμφωνική ορχήστρα Λονδίνου στο Royal Albert Hall ALIKI SAPOUNTZI/Alamy/Visualhellas.gr

Τέλος, μας έλεγε πως νιώθει όμορφα όταν βλέπει τα νέα παιδιά να έρχονται και πάλι σε επαφή με την νεοελληνική ποίηση, την πολιτιστική κληρονομιά του τόπου που πάντοτε είχε διεθνιστική προοπτική αλλά και την επανασύνδεσή τους με την παράδοση που είχε προσπαθήσει να οικειοποιηθεί η χούντα μέσα από ένα αναχρονιστικό, φολκλόρ αφήγημα.

“Νομίζω, πάντως, πως ζούμε μια μεταβατική περίοδο. Τα πράγματα πάντα αλλάζουν. Χαίρομαι πολύ όταν βλέπω νέα παιδιά που έρχονται από κάτω και αγκαλιάζουν την παράδοση, νέους καλλιτέχνες που ασχολούνται με το ελληνικό τραγούδι, είτε το πιο λαϊκότροπο είτε το δημοτικό, που μαθαίνουν παραδοσιακά όργανα και δίνουν συναυλίες. Αυτό είναι που μου δίνει ελπίδα.

Εμείς τότε, μετά τη δικτατορία, είχαμε μια δυσκολία, επειδή η χούντα εκμεταλλεύτηκε πολύ το δημοτικό τραγούδι. Τα πρώτα χρόνια μετά, το ακούγαμε και μας δημιουργούσε ένα σφίξιμο. Σιγά-σιγά, όμως, η Δόμνα Σαμίου με τον σύλλογό της και κάποιοι αξιόλογοι, μεγάλοι καλλιτέχνες του δημοτικού τραγουδιού το έφεραν ξανά στην επιφάνεια”.

Ροή Ειδήσεων

Περισσότερα