Η Ελλάδα της χαμένης αγοραστικής δύναμης – Γιατί οι μισθοί δεν φτάνουν;

Διαβάζεται σε 7'
Ψώνια σε λαϊκή
Ψώνια σε λαϊκή Dimitris Kapantais / SOOC

Η ελληνική οικονομία αναπτύσσεται, οι επενδύσεις αυξάνονται. Ωστόσο, η καθημερινότητα των νοικοκυριών παραμένει δύσκολη, καθώς η αγοραστική δύναμη εξακολουθεί να υπολείπεται σημαντικά των επιπέδων του 2010.

Η ακρίβεια στην Ελλάδα δεν είναι μόνο ζήτημα της ανόδου των τιμών. Είναι, σε μεγάλο βαθμό, ζήτημα εισοδήματος. Οι ανατιμήσεις στα τρόφιμα εξακολουθούν να επιβαρύνουν τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς, όμως η βαθύτερη αιτία της πίεσης βρίσκεται στο γεγονός ότι οι μισθοί δεν έχουν ανακτήσει την αγοραστική δύναμη που έχασαν κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης και των Μνημονίων.

Τη διάσταση αυτή ανέδειξε ο γενικός διευθυντής της Ένωσης Σούπερ Μάρκετ Ελλάδας, Απόστολος Πεταλάς, παρουσιάζοντας την Τετάρτη στοιχεία της Eurostat για το Income in real terms, έναν δείκτη που αποτυπώνει την εξέλιξη του πραγματικού εισοδήματος και, κατ’ επέκταση, της αγοραστικής δύναμης των πολιτών.

Η κατάταξη της Ελλάδας είναι αποκαλυπτική. Η χώρα βρίσκεται στην τελευταία θέση μεταξύ των 27 κρατών-μελών, με τη Γαλλία να ακολουθεί στην προτελευταία. Στον αντίποδα, η Ρουμανία καταγράφει αύξηση 260,2 μονάδων, όταν ο αντίστοιχος μέσος δείκτης της Ευρωπαϊκής Ένωσης διαμορφώνεται στις 125,4.

Σε πρακτικούς όρους, μάλιστα, σύμφωνα με την παρουσίαση των στοιχείων, τα 100 ευρώ του 2010 αντιστοιχούν σήμερα σε μόλις 77,7 ευρώ αγοραστικής δύναμης. Πρόκειται για μια απώλεια που εξακολουθεί να επηρεάζει καθοριστικά την οικονομική δυνατότητα των νοικοκυριών, παρά την επιστροφή της οικονομίας σε αναπτυξιακή τροχιά. Και βέβαια δημιουργεί κι ανάλογο κοινωνικό και πολιτικό κλίμα.

Το αποτύπωμα της κρίσης παραμένει στα εισοδήματα

Τη μεγάλη απόσταση που εξακολουθεί να χωρίζει την ελληνική οικονομία από τα προ κρίσης επίπεδα περιέγραψε και ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, Γιάννης Στουρνάρας, μιλώντας στο Money and Banking Conference στο Μπουένος Άιρες.

Όπως ανέφερε, στην κορύφωση της κρίσης το πραγματικό κατά κεφαλήν ΑΕΠ είχε υποχωρήσει κατά περίπου 26% σε σχέση με τα προ κρίσης επίπεδα, ενώ το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών είχε μειωθεί κατά περίπου 36%. Παρά τη σημαντική ανάκαμψη που ακολούθησε, και τα δύο μεγέθη εξακολουθούν να βρίσκονται χαμηλότερα από τα επίπεδα πριν από την κρίση.

Παράλληλα, η Ελλάδα εξακολουθεί να υπολείπεται του μέσου όρου της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως προς το κατά κεφαλήν εισόδημα. Η επιστροφή σε τροχιά σύγκλισης προϋποθέτει, σύμφωνα με τον διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος, μια μακρά περίοδο κατά την οποία τα πραγματικά εισοδήματα θα αυξάνονται ταχύτερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Η συζήτηση για τον πληθωρισμό και τη σωρευτική αύξηση των τιμών

Στο πεδίο του πληθωρισμού, η εικόνα διαφοροποιείται ανάλογα με την περίοδο αναφοράς και τον δείκτη που χρησιμοποιείται. Ο γενικός διευθυντής της ΕΣΕ, Απόστολος Πεταλάς, υποστήριξε ότι για την αξιολόγηση της σημερινής κατάστασης θα πρέπει να ληφθεί υπόψη και η διαφορετική αφετηρία της Ελλάδας σε σχέση με τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές οικονομίες.

Όπως εξήγησε, κατά τη διάρκεια της ελληνικής κρίσης η χώρα κατέγραψε επί σειρά ετών πολύ χαμηλό πληθωρισμό, αν ‘οχι αποπληθωρισμό, σε αντίθεση με την υπόλοιπη Ευρώπη, όπου η ετήσια αύξηση των τιμών κινήθηκε κατά μέσο όρο κοντά στο 2%. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να διαμορφωθεί χαμηλότερη βάση σύγκρισης, η οποία επηρεάζει τη σημερινή αποτύπωση της σωρευτικής αύξησης των τιμών.

Η κυβέρνηση

Στη συζήτηση που αναμένεται να κυριαρχήσει το επόμενο διάστημα κι εν όψει των εκλογών καθώς το ζήτημα τος διαθέσιμου εισοδήματος και της ακρίβειας είναι κεντρικό, παρενέβη και ο υπουργός Επικρατείας, Άκης Σκέρτσος, ο οποίος, επικαλούμενος στοιχεία του ΟΟΣΑ για τη σωρευτική μεταβολή του δείκτη τιμών καταναλωτή από τον Δεκέμβριο του 2019 έως τον Σεπτέμβριο του 2026, υποστήριξε ότι η Ελλάδα έχει καταγράψει μικρότερη αύξηση τιμών σε σχέση με τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΟΟΣΑ.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε σε ανάρτησή του, η σωρευτική αύξηση του κόστους ζωής ανήλθε σε 40,6% στις χώρες του ΟΟΣΑ και σε 31,1% στην ΕΕ, ενώ στην Ελλάδα διαμορφώθηκε στο 25,4%.

Ειδικότερα, όπως επισημαίνει, 21 από τις 35 χώρες του ΟΟΣΑ κατέγραψαν υψηλότερες αυξήσεις από την Ελλάδα, με τις επιδόσεις να κυμαίνονται από 26,1% στη Γερμανία έως 891,7% στην Τουρκία. Αντίστοιχα, 19 από τα 27 κράτη-μέλη της ΕΕ σημείωσαν μεγαλύτερη σωρευτική άνοδο τιμών.

Ο υπουργός Επικρατείας υποστήριξε ότι τα στοιχεία καταδεικνύουν πως το πληθωριστικό κύμα των τελευταίων ετών αποτελεί διεθνές και όχι αποκλειστικά ελληνικό πρόβλημα, ενώ απέδωσε τη συγκριτικά χαμηλότερη επίδοση της χώρας και στα μέτρα που έχουν ληφθεί για την αντιμετώπισή του. Ωστόσο ο συνδυασμός πληθωρισμού, απώλειας εισοδήματος από τα χρόνια της κρίσης αλλά και άλλων ελλειμμάτων (συρρίκνωση δημόσιων υπηρεσιών κτλ, υγείας παιδείας κτλ) δημιουργεί την αίσθηση απογοήτευσης της κοινής γνώμης,

Ο κ. Σκέρτσος αναγνώρισε, ωστόσο, ότι οι διεθνείς συγκρίσεις δεν αποτυπώνουν από μόνες τους τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα νοικοκυριά. Όπως σημείωσε, η σύγκριση των πληθωριστικών επιδόσεων δεν λύνει το πρόβλημα για εκείνους που δυσκολεύονται να καλύψουν κάθε μήνα το ενοίκιο, τις αγορές στο σούπερ μάρκετ και τις ανάγκες των παιδιών τους.

Στο ίδιο πλαίσιο, αναφέρθηκε στις αυξήσεις μισθών και συντάξεων, στις φορολογικές ελαφρύνσεις και στις στοχευμένες ενισχύσεις για νοικοκυριά που δέχονται μεγαλύτερες πιέσεις, επισημαίνοντας ότι η ουσιαστική αξιολόγηση της οικονομικής πολιτικής θα πρέπει να γίνεται και με βάση το εισόδημα που τελικά απομένει στους πολίτες στο τέλος του μήνα.

Επενδύσεις και εξαγωγές, αλλά το στοίχημα παραμένει η παραγωγικότητα

Την ίδια ώρα, η μακροοικονομική εικόνα παρουσιάζει σαφώς θετικότερες μεταβολές. Οι επενδύσεις πάγιου κεφαλαίου αυξήθηκαν από περίπου 11% του ΑΕΠ το 2019 σε περίπου 18% το 2025, ενώ οι εξαγωγές αγαθών και υπηρεσιών έχουν ενισχυθεί σημαντικά, προσεγγίζοντας πλέον τα δύο πέμπτα του ΑΕΠ.

Σημαντική συμβολή στην επενδυτική δραστηριότητα είχαν και οι ευρωπαϊκοί πόροι του Ταμείου Ανάκαμψης, οι οποίοι κατευθύνονται σε υποδομές, δεξιότητες, καθώς και στην πράσινη και ψηφιακή μετάβαση. Το ζητούμενο, ωστόσο, είναι οι επενδύσεις αυτές να ενισχύσουν ουσιαστικά την παραγωγική δυνατότητα της οικονομίας και να δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις για υψηλότερες αμοιβές.

Η παραγωγικότητα της εργασίας εξακολουθεί, πάντως, να αποτελεί ένα από τα βασικά αδύναμα σημεία. Παρά τη βελτίωση των τελευταίων ετών, παραμένει κάτω από τα προ κρίσης επίπεδα. Η ενίσχυσή της θεωρείται καθοριστική τόσο για την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων όσο και για τη δυνατότητα διατηρήσιμων αυξήσεων στους πραγματικούς μισθούς. Παραγωγικότητα όμως σημαίνει καινοτομία στην παραγωγή, εκπαίδευση προσωπικού κτλ που όμως είναι ακόμη ζητούμενα.

Σούπερ μάρκετ: Ο ανταγωνισμός συγκρατεί τις ανατιμήσεις

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η χαμηλή αγοραστική δύναμη των Ελλήνων καταναλωτών αποτελεί έναν από τους βασικούς παράγοντες που διαμορφώνουν τη λειτουργία του οργανωμένου λιανεμπορίου τροφίμων.

Ο Απόστολος Πεταλάς υποστήριξε ότι οι ανατιμήσεις στα σούπερ μάρκετ είναι χαμηλότερες από τον συνολικό πληθωρισμό των τροφίμων, αποδίδοντας τη διαφορά στον έντονο ανταγωνισμό μεταξύ των αλυσίδων, στις προσφορές και στα προγράμματα επιβράβευσης των πελατών.

Ενδεικτικό των πιέσεων που δέχεται ο κλάδος είναι το περιθώριο κέρδους των αλυσίδων, το οποίο περιορίστηκε στο 1,39% το 2025, από 1,92% το 2020.

Οι επιχειρήσεις, μάλιστα, καλούνται να διατηρήσουν τα μερίδιά τους σε μια αγορά όπου οι καταναλωτές είναι ιδιαίτερα ευαίσθητοι στις τιμές και αναζητούν συστηματικά οικονομικότερες επιλογές. Η συγκράτηση του κόστους για τον πελάτη έχει, έτσι, εξελιχθεί σε βασικό πεδίο ανταγωνισμού, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι απουσιάζουν οι επιμέρους ανατιμήσεις.

Ροή Ειδήσεων

Περισσότερα