Γιατροί Χωρίς Σύνορα: “Οι κυβερνήσεις δεν πρέπει να κανονικοποιούν τον θάνατο, ούτε να βυθίζουν βάρκες”

Τρία χρόνια μετά το τραγικό ναυάγιο της Πύλου που άφησε πίσω του 600 νεκρούς, άνθρωποι εξακολουθούν να χάνουν τη ζωή τους στη θάλασσα εξαιτίας των πολιτικών αποτροπής και της συνεχιζόμενης αδράνειας απέναντι στη βία στα σύνορα.

Το Σύμφωνο για την Μετανάστευση και το Άσυλο, που τίθεται από σήμερα, 12 Ιουνίου, σε πλήρη εφαρμογή σε όλα τα κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με την υποκείμενη λογική της αποτροπής, δεν προβλέπει κάνενα μέτρο για την αντιμετώπιση της βίας στα ευρωπαϊκά σύνορα.

«Θυμάμαι καθαρά το πλοίο να μας πλησιάζει», αφηγήθηκε στις ομάδες μας τον Απρίλιο του 2026 ένας επιζών σε πρόσφατο συμβάν στα ελληνικά νησιά. «Είδα την ελληνική σημαία και το γκρι σκάφος με τις δύο λευκές γραμμές. Ήταν 4 άντρες συνολικά. Φούσκωσαν μία μικρή σωσίβια λέμβο που χωρούσε το πολύ 10 άτομα και πέταξαν 3 ανθρώπους κατευθείαν μέσα. Εγώ έπεσα στη θάλασσα, κοντά στη μηχανή του μεγάλου σκάφους, που με τραβούσε προς τα μέσα και δεν φορούσα σωσίβιο. Οι άντρες με τις κουκούλες που κάλυπταν όλο τους το πρόσωπο με κοιτούσαν και γελούσαν ενώ πνιγόμουν. Οι άνθρωποι που βρίσκονταν ήδη στη φουσκωτή λέμβο με τράβηξαν μέσα και με βοήθησαν. Ήμασταν συνολικά 26 άτομα σε μία βάρκα που ήδη έμπαζε νερά. Ένα ταχύπλοο μας προσέγγισε με μεγάλη ταχύτητα. Έδεσε ένα σχοινί στη φουσκωτή βάρκα και άρχισε να μας τραβά. Την ίδια στιγμή, μας χτυπούσαν με μία μεταλλική βέργα αδιακρίτως. Ένας άντρας έσπασε το χέρι του και ένας άλλος τραυματίστηκε στο κεφάλι. Μας εγκατέλειψαν σε βαθιά νερά. Φωνάζαμε και ζητούσαμε βοήθεια, και εκείνοι μας απάντησαν: “Αντίο”».

«Αυτά συμβαίνουν σε ευρωπαϊκό έδαφος, από μία χώρα που έχει δεσμευτεί να εφαρμόζει τις διεθνείς συμβάσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα και δεν υπάρχει καμία λογοδοσία για όσα συμβαίνουν στην πράξη», τονίζει η Χριστίνα Ψαρρά, Γενική Διευθύντρια του ελληνικού τμήματος των Γιατρών Χωρίς Σύνορα.

Οι ομάδες των Γιατρών Χωρίς Σύνορα στη Λέσβο και τη Σάμο, συνεχίζουν να παρέχουν φροντίδα σε ανθρώπους που έχουν βιώσει βία στη θάλασσα. Οι μεταναστευτικές οδοί μπορεί να αλλάζουν, τα νούμερα των αφίξεων να παρουσιάζουν διακυμάνσεις, και η δημόσια προσοχή να στρέφεται αλλού, αλλά το ανθρώπινο κόστος παραμένει υψηλό.

«Μεταξύ Ιουλίου 2023 και Ιουνίου 2026, στη Λέσβο υποστηρίξαμε 10.000 ανθρώπους από τους 12.000 που έφτασαν στο νησί με βάρκες. Οι ομάδες μας παρείχαν πρωτοβάθμια περίθαλψη σε άντρες και γυναίκες με σωματικά και ψυχικά τραύματα και με τραυματισμούς που συνδέονται με επικίνδυνα θαλάσσια ταξίδια και βίαιες αναχαιτίσεις. Πολλοί ασθενείς χρειάστηκαν περαιτέρω ιατρική υποστήριξη, ενώ αρκετές περιπτώσεις απαιτούσαν επείγουσα διακομιδή με ασθενοφόρο» αναφέρει η Sophie Baylac, επικεφαλής της αποστολής των Γιατρών Χωρίς Σύνορα στη Λέσβο.
«Μία ομάδα ανθρώπων προσπάθησε να μας πνίξει κάνοντας κύκλους γύρω μας και χρησιμοποιώντας drones» είπε ένας ακόμη επιζών σε πρόσφατο περιστατικό. «Μας έγδυσαν, πήραν τα κινητά και τις τσάντες μας και τα πέταξαν στη θάλασσα. Ήταν νεαροί, φώναζαν, μας χτυπούσαν με ραβδιά και μας τραβούσαν φωτογραφίες και βίντεο. Μετά έσπασαν τη μηχανή της βάρκας μας και πέταξαν ένα πλαστικό καλάθι στη θάλασσα. Μας έβαλαν μέσα και μας άφησαν στη θάλασσα. Από τα 25 άτομα, μόνο ένα ήξερε να κολυμπάει».

Οι ασθενείς μας, περιγράφουν επανειλημμένες προσπάθειες διέλευσης των θαλάσσιων συνόρων, ξυλοδαρμούς, επαναπροωθήσεις, απειλές και εξευτελιστική μεταχείριση. Μιλούν για αγνοούμενους συγγενείς και για εγκατάλειψη ανθρώπων στη θάλασσα. Ο τρόμος και το τραύμα δεν τελειώνουν όμως όταν φτάνουν στην ακτή, καθώς η συνεχής ανασφάλεια και η περιορισμένη υποστήριξη συμβάλλουν σε μία συνεχή ψυχολογική επιβάρυνση.

«Ένα μεγάλο πλοίο άναψε τους προβολείς από απόσταση και μας προσέγγισε χωρίς να σταματήσει. Δεν είπαν τίποτα. Ήμασταν πολύ κοντά στην ακτή και χρειαζόμασταν περίπου 10 λεπτά για να φτάσουμε. Το μεγάλο πλοίο έφυγε και μετά εμφανίστηκε ένα ταχύπλοο με τρεις ανθρώπους. Άρχισαν να μας κυκλώνουν, σχηματίζοντας κύματα και μας ανάγκασαν να σταματήσουμε. Έπειτα μας είπαν, “Relax, ok, Yunan”. Ένας από αυτούς, πήδηξε στη μικρή μας βάρκα, ανέλαβε τον έλεγχο και επανέλαβε: “Οκ Yunan.” Έπειτα άρχισε να κάνει απότομους ελιγμούς. Οι γυναίκες άρχισαν να φωνάζουν σε πανικό, εκλιπαρώντας τον στα αγγλικά για βοήθεια, αλλά αυτός τους μίλησε άσχημα και επιτάχυνε τη βάρκα. Καθώς το ταχύπλοο παρέμενε σε πολύ μικρή απόσταση από τη βάρκα μας, άρχισε να τη σπρώχνει και να τη χτυπάει από πίσω. Συνέχισε να οδηγεί τη βάρκα για περίπου μία ώρα ακόμα μέχρι που φτάσαμε σε ένα σημείο που τα κύματα ήταν πολύ ψηλά. Τη διαδρομή που είχαμε διανύσει σε επτά ώρες, την έκανε σε μόλις μία ώρα. Τότε σταμάτησε τη βάρκα, κατέστρεψε τη μηχανή και χρησιμοποίησε ένα αιχμηρό αντικείμενο για να ανοίξει τρύπα στο σκάφος» ανέφερε ένας ακόμη επιζών.

Τον Ιανουάριο του 2025, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων επιβεβαίωσε τις συστηματικές πρακτικές επαναπροωθήσεων της Ελλάδας προς την Τουρκία. Η έκθεση του Γραφείου Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Frontex καταγράφει ένα γενικευμένο μοτίβο επικίνδυνων ελιγμών από περιπολικά σκάφη του ελληνικού Λιμενικού που θέτουν σε κίνδυνο τη ζωή των επιβαινόντων. Τα περιστατικά αυτά δεν αποτελούν μεμονωμένες εξαιρέσεις, αλλά επαναλαμβανόμενες συνέπειες των υφιστάμενων πρακτικών αποτροπής στη θάλασσα.

Ένας ακόμη επιζών περιέγραψε την εμπειρία του στους Γιατρούς Χωρίς Σύνορα τον Μάρτιο του 2026.

«Βρισκόμασταν σε μία μικρή βάρκα μέσα στη νύχτα, όταν είδαμε ένα μεγάλο σκάφος του ελληνικού λιμενικού. Μας έριξαν ένα δυνατό φως και μας έκαναν σήμα να σταματήσουμε. Το σκάφος άρχισε να μας περικυκλώνει για να μας εξαναγκάσει να γυρίσουμε πίσω. Κατέβασαν ένα μικρότερο, πιο γρήγορο σκάφος με τέσσερα άτομα. Όλοι τους φορούσαν μάσκες που άφηναν ακάλυπτα μόνο τα μάτια και τη μύτη τους και μιλούσαν αγγλικά. Χτύπησαν τη μηχανή μας με κάτι αιχμηρό και η βάρκα μας άρχισε να μπάζει νερά. Μας χτύπησαν ξανά με το ίδιο αντικείμενο και η βάρκα σκίστηκε στα δύο. Δεν είχα σωσίβιο. Άρχισαν να μας σπρώχνουν προκαλώντας μεγάλα κύματα. Προσπάθησα να σκαρφαλώσω στο μεγάλο πλοίο, αλλά κάποιος από το μικρότερο σκάφος με χτύπησε. Ο κόσμος ούρλιαζε και πνιγόταν. Προσπάθησα να σώσω όσους μπορούσα, τραβώντας τους στην επιφάνεια. Μία γυναίκα που τελικά πέθανε ήταν πίσω μου και με τραβούσε από το λαιμό, γιατί πνιγόταν. Της είπα να με αφήσει γιατί δε φορούσα σωσίβιο, αλλά ούτε εκείνη φορούσε. Τελικά πνίγηκε».

Τρία χρόνια μετά την Πύλο, η βία στη θάλασσα συνεχίζεται μέσα σε ένα κλίμα εορτασμών στην Ευρώπη για το Σύμφωνο που κανονικοποιεί θεσμικά πολιτικές βίας και αποκλεισμού.

«Η αδιάκριτη βία και οι επικίνδυνες πρακτικές αναχαίτισης στη θάλασσα πρέπει να σταματήσουν. Οι κυβερνήσεις δεν πρέπει να κανονικοποιούν τον θάνατο, ούτε να βυθίζουν βάρκες» καταλήγει η Χριστίνα Ψαρρά.