Λαγοκέφαλος: Δείτε τις παραλίες που έχει εμφανιστεί – Διαδραστικός χάρτης

Η γεωγραφική εξάπλωση του λαγοκέφαλου (Lagocephalus sceleratus) στα νερά της Ελλάδας έχει δημιουργήσει ανησυχία στους λουόμενους και αποτυπώνεται σε έναν διαδραστικό χάρτη, ο οποίος δείχνει τη χρονική και γεωγραφική πορεία του τοξικού ψαριού στην Ανατολική Μεσόγειο.

Ξεκινώντας από το 2005, τα δεδομένα του χάρτη δείχνουν πώς μέσα σε δύο δεκαετίες ο λαγοκέφαλος δημιούργησε πυκνούς πληθυσμούς στο Αιγαίο, αποτελώντας πλέον μία από τις μεγαλύτερες απειλές για το θαλάσσιο οικοσύστημα, την τοπική αλιεία αλλά και τη δημόσια υγεία.

Ο ψηφιακός χάρτης της Google My Maps καταγράφει την εξάπλωση και τις εμφανίσεις του γαλοκέφαλου στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου και του Αιγαίου Πελάγους.

Ο χάρτης έχει τίτλο «Lagocephalus sceleratus» και προέρχεται από το δίκτυο ELNAIS (Early Warning System for Alien Species – Σύστημα Έγκαιρης Προειδοποίησης για Ξενικά Είδη στην Ελλάδα).

Οι μπλε πινέζες που είναι συγκεντρωμένες γύρω από την Κρήτη, τα Δωδεκάνησα, τις Κυκλάδες, το Κεντρικό/Βόρειο Αιγαίο και τις ακτές της Τουρκίας και της Κύπρου, αντιπροσωπεύουν επίσημες καταγραφές εντοπισμού λαγοκεφάλων.

Δίπλα από κάθε σημείο ή στην αριστερή στήλη αναγράφονται χρονιές (π.χ. 2005, 2006, 2012, 2020). Αυτό δείχνει τη χρονική εξέλιξη της εισβολής του είδους, ξεκινώντας από τις πρώτες καταγραφές στα μέσα της δεκαετίας του 2000 (το είδος εντοπίστηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα το 2005).

Αυτή φτάνει μέχρι τα τελευταία έτη, αποτυπώνοντας πώς «κατέλαβε» σταδιακά τις ελληνικές θάλασσες.

• Δείτε εδώ αναλυτικά και διαδραστικά τις εμφανίσεις του λαγοκεφάλου

Σημειώνεται πως, μετά την μεγάλη δημοσιότητα που πήρε το θέμα, ακόμα και ο Ερυθρός Σταυρός δημοσίευσε οδηγίες σε περίπτωση τραυματισμού από λαγοκέφαλο– μιας και έχει ισχυρό δάγκωμα.

Πόσο πρέπει να ανησυχούμε

Πράγματι η όλο και πιο συχνή εμφάνιση ξενικών ειδών είναι κάτι που ανησυχεί ιδιαίτερα τους επιστήμονες εδώ και χρόνια. Όμως, είναι δικαιολογημένος όλος αυτός ο πανικός;

Οι επιστήμονες με τους οποίους επικοινώνησε το NEWS 24/7 τονίζουν ότι η διάσταση που έχει πάρει το φαινόμενο είναι υπερβολική. Όπως καταλήγουν, ο λαγοκέφαλος ενέχει κινδύνους περισσότερο για το οικοσύστημα και την αλιεία παρά για τους λουόμενους.

«Προφανώς κανένας μας δεν μπορεί να αποκλείσει το ενδεχόμενο του να συμβεί οτιδήποτε όταν είμαστε στη φύση. Πρέπει να προσέχουμε όταν μπαίνουμε στην θάλασσα. Αλλά όλος αυτός ο πανικός που έχει δημιουργηθεί για μένα είναι υπερβολικός» θα μας πει η Παρασκευή Καραχλέ, βιολόγος – ιχθυολόγος και διευθύντρια ερευνών στο ΕΛΚΕΘΕ με ερευνητικά ενδιαφέροντα στα ξενικά είδη.

«Όπως και άλλα πλάσματα, έτσι και ο λαγοκέφαλος είναι ένας οργανισμός ο οποίος βρίσκεται στη θάλασσα και όταν μπαίνουμε  μπορεί να τον ενοχλήσουμε. Πρέπει να είμαστε προσεχτικοί. Αυτό το ξέρουμε για όλα τα είδη, το λέμε και για τα δελφίνια για παράδειγμα», σημειώνει ο Μιχάλης Μαργαρίτης, υπεύθυνος σε θέματα αλιείας της WWF Ελλάς.

Οι περισσότεροι λαγοκέφαλοι στην χώρα μας εμφανίζονται στην Κρήτη και στα Δωδεκάνησα, με σταδιακή αύξηση των καταγραφών στις Κυκλάδες, στην Ανατολική Πελοπόννησο, στην Εύβοια και Αττική, και σποραδικά βορειότερα.

«Τα τελευταία χρόνια έχουμε ενδείξεις ότι αυξάνεται ο λαγοκέφαλος, δεν υπάρχουν επαρκή επιστημονικά στοιχεία» τονίζει η Παρασκευή Καραχλέ, βιολόγος – ιχθυολόγος και διευθύντρια ερευνών στο ΕΛΚΕΘΕ με ερευνητικά ενδιαφέροντα στα ξενικά είδη.

Όπως εξηγεί ο Γιάννης Γιώβος, υπεύθυνος διατήρησης της περιβαλλοντικής οργάνωσης iSea, το γεγονός ότι οι θάλασσές μας έχουν υποστεί τεράστια υπεραλίευση, έχει οδηγήσει στο να μην υπάρχουν μεγάλοι θηρευτές, που θα ισσοροπούσαν τον πληθυσμό του λαγοκέφαλου. «Με μια μελέτη που κάναμε με ερευνητές από όλη την Μεσόγειο βρήκαμε ότι υπάρχουν θηρευτές που τρώνε λαγοκέφαλους. Είδαμε ότι οι κυνηγοί, ένα είδος ψαριού, τρώνε λαγοκέφαλο. Οι ζαργάνες τρώνε λαγοκέφαλους. Όταν εμείς λοιπόν τα βγάζουμε από το οικοσύστημα τους δεν μπορούν να βοηθήσουν» σημειώνει τονίζοντας ότι πέρα από την κλιματική αλλαγή, και οι ίδιοι οι καταναλωτές έχουμε ευθύνη απέναντι στο τι ψάρια επιλέγουμε. «Ας μην φάμε το ροφό, τον κυνηγό και τον μπακαλιάρο, ας φάμε κάποιο άλλο είδος, ας φάμε ένα ξενικό, ας φάμε ένα μπλε καβούρι» λέει.

Παράλληλα, όπως τονίζει, η παράκτια ανάπτυξη και ρύπανση έχουν ως αποτέλεσμα να έχουμε λιγότερο υγιή οικοσυστήματα με λιγότερα ψάρια, με «αποτέλεσμα αυτά τα νέα είδη με το που έρχονται, να έχουν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα και να μπορούν να ανατρέψουν την ισορροπία ενός οικοσυστήματος». 

Όπως τονίσαμε και νωρίτερα, ένα από τα βασικά προβλήματα που δημιουργεί ο λαγοκέφαλος στους παράκτιους αλιείς. Καταστρέφει αλιευτικά εργαλεία (όπως δίχτυα και παραγάδια) και μειώνει τις ψαριές με εμπορεύσιμα είδη, αφού τα τρώει το ίδιο.

«Υπάρχουν φωτογραφίες από μπαρμπούνια ή άλλα ψάρια εμπορικά τα οποία είναι δαγκωμένα και μισοφαγωμένα. Οι αλιείς χάνουν εισόδημα, χάνουν εργατοώρες για να μπαλώσουν δίχτυα, να ξαναφτιάξουν τα παραγάδια. Υπάρχει τεράστιο οικονομικό κόστος για τους ψαράδες» σημειώνει η Καραχλέ.

Πέρα από τα οικονομικά προβλήματα όμως, δημιουργεί και σοβαρά περιβαλλοντικά ζητήματα στα θαλάσσια οικοσυστήματα μας.

Το βασικό πρόβλημα με τον λαγοκέφαλο, όπως και με τα άλλα ξενικά είδη, είναι ότι τρώνε τα ψάρια – που όχι μόνο μπορούμε να φάμε οι άνθρωποι και να εμπορευτούν οι αλιείς – αλλάζοντας τις ισσοροπίες στο οικοσύστημα.

«Στο Νότιο Αιγαίο το χταπόδι έχει σχεδόν εξαφανιστεί. Το χταπόδι είναι ένας αγαπημένος μεζές του λαγοκέφαλου. Οι επιστήμονες εικάζουν ότι μπορεί να είναι και αυτός ο λόγος» λέει ο Μαργαρίτης.

Ακόμη ένα σημείο στο οποίο πρέπει να επιστήσουμε την προσοχή μας είναι ότι σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να καταναλωθεί από τον άνθρωπο. Ο λαγοκέφαλος και τα συγγενικά του είδη περιέχουν μια ισχυρή νευροτοξίνη, που μπορεί, αν κάποιος την καταναλώσει σε ικανή ποσότητα, να αποβεί μοιραία. «Οι πλειονότητα των ερασιτεχνών που βγαίνουν όλο το χρόνο στην θάλασσα, γνωρίζουν τον λαγοκέφαλο. Τώρα όμως, επειδή το καλοκαίρι μπορεί στις διακοπές του κάποιος να πάρει μια πετονιά και να ψαρέψει, πρέπει να υπάρχει μεγάλη προσοχή και να μην τρώμε κάτι που δεν ξέρουμε. Επειδή είναι ιδιαίτερα τοξικός, απαγορεύεται να καταναλωθεί» τονίζει στην κουβέντα μας η Καραχλέ.

Μπορεί να περιοριστεί η εξάπλωσή του;

Σε αντίθεση λοιπόν με το λεοντόψαρο και το μπλε καβούρι για τα οποία γίνονται προσπάθειες να γίνει γνωστή η κατανάλωσή τους ο λαγοκέφαλος δεν μπορεί να καταναλωθεί. Αρα ποιά είναι η λύση;

«Ασχέτως από το αν μπορούμε να τα καταναλώσουμε, ποτέ δεν θα φτάσουμε σε μεγάλα επίπεδα ελέγχου γιατί πάρα πολύ απλά αυτό έχει να κάνει και με την φυσική θήρευση» εξηγεί ο Γιώβας.

Σε αυτό το πλαίσιο έχουν υπάρξει πιλοτικές προσπάθειες για να αξιοποιηθεί ο λαγοκέφαλος και με άλλους τρόπους. Ένας από αυτούς είναι το πρόσφατο πρόγραμμα του ΕΛΚΕΘΕ, LagoMeal, στο οποίο χρησιμοποιήσαν τον λαγοκέφαλο ως πρώτη ύλη για ιχθυάλευρα.

«Τα πρώτα αποτελέσματα που είχαμε στην πιλοτική προσπάθειά μας να μετατρέψουμε τον λαγοκέφαλο σε ιχθυάλευρα ήταν αρκετά ενθαρρυντικά. Εκεί που υπάρχει αβεβαιότητα είναι στο πόσες ποσότητες υπάρχουν. Δεν ξέρουμε αν υπάρχουν ικανές ποσότητες ώστε όλο αυτό το εγχείρημα να είναι και οικονομικά προσοδοφόρο για μια εταιρεία που θα αναλάμβανε να κάνει ιχθυάλευρα έτσι» περιγράφει η Καραχλέ, συμπληρώνοντας ότι υπάρχουν και άλλες πιλοτικές προσεγγίσεις που έχουν υπάρξει όπως είναι η αξιοποίηση της τοξίνης του λαγοκέφαλου στην φαρμακοβιομηχανία για την δημιουργία ισχυρού αναλγητικού για τους καρκινοπαθείς και η αξιοποίηση για κρέμες προσώπου που λειτουργούν σαν φυσικό μπότοξ.