Αναλυτές για συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν: Ο Τραμπ δίνει δισεκατομμύρια “για ένα άνοιγμα” στο Ορμούζ

Η δημοσιοποίηση του επίσημου κειμένου του μνημονίου συνεργασίας που επιτεύχθηκε με το Ιράν επιτρέπει πλέον την αντικειμενική αξιολόγηση των παραμέτρων της συμφωνίας από τους διεθνείς αναλυτές. Το περιεχόμενο του εγγράφου αποδεικνύει ότι οι ΗΠΑ προσφέρουν εξαιρετικά πολλά, λαμβάνοντας ως αντάλλαγμα ελάχιστα πράγματα.

Το συγκεκριμένο έγγραφο ξεχωρίζει στην ιστορία των διμερών διαπραγματεύσεων, καθώς προσφέρει στην Τεχεράνη πολλά από όσα απαιτούσε διαχρονικά και σπάνια κέρδιζε.

Ο Ντόναλντ Τραμπ φαίνεται πως έκρινε ότι μια συμφωνία -οποιαδήποτε συμφωνία- ήταν προτιμότερη από το status quo. Από την πλευρά του, το Ιράν κράτησε ουσιαστικά όμηρο τα Στενά του Ορμούζ, απαίτησε από τις ΗΠΑ να πληρώσουν το τίμημα που έθεσε και η τακτική αυτή απέδωσε καρπούς.

Στην πράξη, το Ιράν εξασφαλίζει τεράστια οφέλη άμεσα, συμπεριλαμβανομένων δεκάδων (αν όχι εκατοντάδων) δισεκατομμυρίων δολαρίων, με μοναδικό αντάλλαγμα τη διακοπή των επιθέσεων κατά εμπορικών πλοίων στα Στενά του Ορμούζ.

Η συμφωνία αποτελείται από 14 σημεία και χωρίζεται σε δύο βασικές φάσεις. Η πρώτη φάση αφορά την άμεση εφαρμογή και ξεκινά αμέσως με την υπογραφή. Η δεύτερη φάση αφορά τις μελλοντικές διαπραγματεύσεις και μεταθέτει όλα τα υπόλοιπα ανοιχτά ζητήματα προς επίλυση σε μια “τελική συμφωνία”, η οποία προβλέπεται να συζητηθεί εντός των επόμενων 60 ημερών.

Οι άμεσες υποχωρήσεις των ΗΠΑ

Το κείμενο λειτουργεί συνδυαστικά. Βάσει του Άρθρου 13, με την υπογραφή της συμφωνίας τίθενται αμέσως σε ισχύ τα Άρθρα 4, 5, 10 και 11, προτού καν ξεκινήσουν οι ευρύτερες συνομιλίες.

Σύμφωνα με τα Άρθρα 4 και 5 που αφορούν τα Στενά του Ορμούζ, οι ΗΠΑ αίρουν τον ναυτικό αποκλεισμό και το Ιράν απομακρύνει τις θαλάσσιες νάρκες, ώστε η ναυσιπλοΐα στα Στενά να επιστρέψει στα προπολεμικά επίπεδα εντός 30 ημερών. Σε αυτό το σημείο ολοκληρώνονται οι υποχρεώσεις του Ιράν και ξεκινούν οι δεσμεύσεις των ΗΠΑ.

Το Άρθρο 10 φέρνει μια τεράστια υποχώρηση, καθώς οι ΗΠΑ δεσμεύονται να εκδώσουν αμέσως άδειες για την εξαγωγή ιρανικού αργού πετρελαίου, πετροχημικών προϊόντων και όλων των σχετικών τραπεζικών, ασφαλιστικών και μεταφορικών υπηρεσιών. Η κίνηση αυτή επαναφέρει το Ιράν στο καθεστώς που απολάμβανε επί Ομπάμα. Ειδικοί της ενέργειας εκτιμούν ότι αυτό το άρθρο και μόνο θα αποφέρει στην Τεχεράνη 60 έως 70 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως, απλώς και μόνο για τη διατήρηση των Στενών σε λειτουργία.

Παράλληλα, το Άρθρο 11 για τα παγωμένα κεφάλαια κρύβει μια παγίδα. Παρότι αναφέρεται ότι τα κεφάλαια του Ιράν θα απελευθερωθούν υπό το φως της προόδου των διαπραγματεύσεων, το Άρθρο 13 ξεκαθαρίζει ότι οι συνομιλίες δεν ξεκινούν αν δεν εφαρμοστεί πρώτα η απελευθέρωση.

Συνεπώς, τα χρήματα παραχωρούνται άμεσα. Επιπλέον, το Ιράν αποκτά το δικαίωμα να ορίσει μόνο του τον δικαιούχο των χρημάτων, χωρίς τον περιορισμό για αποκλειστικά ανθρωπιστική βοήθεια που ίσχυε σε παλαιότερες συμφωνίες.

Μακροπρόθεσμες προβλέψεις: Τι δεν δίνει το Ιράν

Από το επίσημο κείμενο δεν προκύπτει καμία νέα ουσιαστική δέσμευση από την πλευρά του Ιράν.

Στο Άρθρο 8 το Ιράν απλώς επαναβεβαιώνει ότι δεν θα αναπτύξει πυρηνικά όπλα. Η Ουάσιγκτον προχωρά σε πρωτοφανείς παραχωρήσεις απλώς για μια επανάληψη παλιών διατυπώσεων. Παράλληλα, η πρόβλεψη ότι το εμπλουτισμένο υλικό θα υποβαθμιστεί επί τόπου αποτελεί σαφή υπαναχώρηση από την αρχική απαίτηση των ΗΠΑ για πλήρη απομάκρυνσή του από τη χώρα.

Την ίδια στιγμή, το Άρθρο 9 προβλέπει τη δημιουργία ενός σχεδίου οικονομικής ανάπτυξης για το Ιράν, με εξασφαλισμένη χρηματοδότηση τουλάχιστον 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Γίνεται σαφές ότι δεν μπορεί να υπάρξει τελική συμφωνία εάν το ταμείο αυτό δεν γίνει πραγματικότητα.

Το απόλυτο συγχωροχάρτι

Το Άρθρο 7 αποτελεί το πιο ακανθώδες σημείο της συμφωνίας, καθώς οι ΗΠΑ δεσμεύονται να τερματίσουν όλων των ειδών τις κυρώσεις που αντιμετωπίζει σήμερα η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν. Η διατύπωση αυτή ερμηνεύεται από την Τεχεράνη ως υπόσχεση για πλήρη άρση των κυρώσεων που αφορούν την τρομοκρατία, τα βαλλιστικά προγράμματα, τα ανθρώπινα δικαιώματα και τα drones.

Στο κείμενο δεν υπάρχει καμία αναφορά στη στήριξη του Ιράν προς τρομοκρατικές οργανώσεις, στις παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο εσωτερικό της χώρας ή στη δράση των οργανώσεων-μαριονετών στη Μέση Ανατολή.

Το μνημόνιο κάνει λόγο για άμεσο και μόνιμο τερματισμό του πολέμου σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου. Ωστόσο, η ρητορική περιπλέχθηκε αμέσως μετά τις δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ στη σύνοδο των G7, όπου προειδοποίησε με εκ νέου βομβαρδισμούς σε περίπτωση μη συμμόρφωσης.

Σε πρακτικό επίπεδο, η ανακήρυξη της λήξης του πολέμου χωρίς τη δέσμευση του Ιράν για διακοπή της χρηματοδότησης της Χεζμπολάχ στερείται αντικρίσματος. Όσο η οργάνωση συνεχίζει τις επιθέσεις κατά του Ισραήλ, η στρατιωτική απάντηση είναι δεδομένη.

Όσον αφορά το εσωτερικό του Ιράν, η δέσμευση των ΗΠΑ για μη ανάμειξη βάσει του Άρθρου 2 μεταφράζεται στην πράξη ως παύση των κυρώσεων κατά των υπευθύνων για την καταστολή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Με βάση τη δομή του κειμένου και την πάγια διπλωματική στρατηγική της Τεχεράνης, η μετάβαση από αυτό το μονομερές μνημόνιο σε μια ολοκληρωμένη και βιώσιμη συμφωνία κρείται εξαιρετικά δύσκολη.

Η Ουάσιγκτον φαίνεται να απεμπόλησε τα ισχυρότερα διαπραγματευτικά της όπλα με μοναδικό άμεσο όφελος τη σταθερότητα στα Στενά του Ορμούζ. Καθώς οι επόμενες συνομιλίες θα πλησιάζουν σε αδιέξοδο, η ειρήνη που αποτυπώνεται στο προσύμφωνο ενδέχεται να αποδειχθεί εξαιρετικά βραχύβια.