Η “Ψηφιακή Νεκροπολιτική” του Ισραήλ

Ήταν 2024 όταν δημοσίευμα της Washington Post κατέγραφε το πώς οι ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις αφιέρωναν πάνω από μια δεκαετία ερευνών για την ανάπτυξη ενός συστήματος τεχνητής νοημοσύνης το οποίο χρησιμοποιήθηκε για την υποστήριξη των στρατιωτικών επιχειρήσεων στη Γάζα μετά τις 7 Οκτωβρίου 2023. Το εν λόγω “εργοστάσιο AI” ήρθε στην επικαιρότητα μέσα από το συγκλονιστικό και βραβευμένο στη Βενετία ντοκιμαντέρ “NAZA” των Γιουβάλ Αμπραχάμ και Ρέιτσελ Σορ, που αποκαλύπτει τη συστηματική εξόντωση αμάχων στη Γάζα μέσω AI.

Επικαλούμενη πολλαπλές πηγές με γνώση του θέματος, η εφημερίδα ανέφερε στο δημοσίευμά της ότι το Ισραήλ δούλευε συστηματικά πάνω στην ανάπτυξη συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης για να κλειδώνει πιο “αποτελεσματικά”, θέσεις στη Γάζα. Ωστόσο πρώην ισραηλινοί στρατιωτικοί και άλλες πηγές εξέφραζαν ανησυχίες ότι η χρήση αυτών των συστημάτων είχε οδηγήσει σε σημαντική αύξηση των απωλειών μεταξύ αμάχων. Σύμφωνα με έκθεση που επικαλείτο η Post, συστήματα AI όπως το “Gospel” και το “Lavender” επεξεργάστηκαν πληροφορίες με πρωτοφανή ταχύτητα, επιτρέποντας στον ισραηλινό στρατό να βομβαρδίσει 12.000 στόχους στη Γάζα μέσα σε λίγες εβδομάδες.

Οι στρατιώτες εργάζονταν σε αυτό που χαρακτηρίστηκε ως “εργοστάσιο στόχων”, δίνοντας προτεραιότητα στην ταχύτητα έναντι της ανάλυσης στοιχείων, με τον χρόνο αξιολόγησης να περιορίζεται σε μόλις τρία λεπτά.

Η τεχνολογία απέκτησε μεγαλύτερη ορατότητα το 2020, όταν ο Γιόσι Σαριέλ ανέλαβε ηγετικό ρόλο στη “Μονάδα Πληροφοριών 8200” του ισραηλινού στρατού. Σε βιβλίο που εξέδωσε το 2021, ο Σαριέλ, ο οποίος είχε σπουδάσει στις ΗΠΑ, υποστήριξε ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αξιοποιεί ψηφιακά ίχνη για τη δημιουργία “βάσεων υπόπτων”, με αρχεία για ονόματα, τοποθεσίες και κινήσεις υπόπτων.

Πηγές που μίλησαν στην Post εξέφραζαν ανησυχίες για την “τυφλή αφοσίωσή” του στην τεχνητή νοημοσύνη. Ο Ισραηλινός αρθρογράφος Μπεν Κάσπιτ επισήμανε ότι οι μονάδες πληροφοριών δεν μοιράζονταν δεδομένα με τους στρατιώτες στο πεδίο. Για να αντιμετωπιστεί αυτό το πρόβλημα, η Μοσάντ και η “Μονάδα 8200” δημιούργησαν μια κεντρική “δεξαμενή” στρατιωτικών πληροφοριών.

Ο Σαριέλ προώθησε περαιτέρω αυτή την πρωτοβουλία, υποστηρίζοντας αναδιάρθρωση στην αεροπορική βάση Νεβατίμ, την οποία οι στρατιωτικοί διοικητές αποκαλούσαν “hub AI”.

Παράλληλα, ο ισραηλινός στρατός επένδυσε σε τεχνολογίες cloud για τις επιχειρήσεις του εναντίον της Χεζμπολάχ. Μέσω μιας εφαρμογής με κωδική ονομασία “Hunter”, οι στρατιώτες αποκτούσαν άμεση πρόσβαση σε δεδομένα. Η “Μονάδα 8200” συνέβαλε επίσης στη δημιουργία “τράπεζας στόχων” που περιελάμβανε συντεταγμένες και διευθύνσεις διαμερισμάτων μελών της Χαμάς και της Χεζμπολάχ. H υπολογιστική ισχύς και ο όγκος δεδομένων της “τράπεζας” αυτής πολλαπλασιάζεται μέσω των data centres, των διακομιστών (server farms) και των υπηρεσιών νέφους (cloud services) μεγάλων τεχνολογικών εταιρειών, όπως οι Amazon, Cisco, Dell, Google, Microsoft, OpenAI και Palantir.

Σύμφωνα με πηγές που γνωρίζουν το πρόγραμμα τεχνητής νοημοσύνης του Τελ Αβίβ, τα ευρήματα περί στόχων θα έπρεπε κανονικά να επαληθεύονται από δύο ανεξάρτητες πηγές και να ενημερώνονται συνεχώς. Κάτι που στην πράξη δεν φαίνεται να εφαρμόστηκε, όπως μπορείτε να διαβάσετε και παρακάτω.

Η μονάδα πληροφοριών εκπαίδευσε επίσης την AI να δημιουργεί νέες βάσεις δεδομένων, αξιοποιώντας δισεκατομμύρια σήματα από drones, μαχητικά αεροσκάφη και σεισμικούς αισθητήρες, τα οποία διασταυρώθηκαν με αριθμούς τηλεφώνου, προφίλ κοινωνικών δικτύων κ.α.

Σε συνεντεύξεις στα μέσα +972 και Local Call, αξιωματικοί πληροφοριών στο Τελ Αβίβ επιβεβαίωσαν κατηγορηματικά ότι το Ισραήλ ανέπτυξε πολλαπλά εργαλεία AI – μεταξύ των οποίων τα “Lavender”, “Gospel” και “Alchemist” – για την αναγνώριση προσώπων που συνδέονταν με “απειλή”. Ενδεικτικά, αναφέρθηκε ότι το σύστημα Gospel “παράγει” 100 ανθρώπινους στόχους την ημέρα, την ώρα που λίγα χρόνια πριν, οι IDF μπορούσαν να δημιουργήσουν μόλις 50 ανά έτος.

Ένας πρώην αξιωματούχος περιέγραψε τη μετάβαση αυτή με τα εξής λόγια: “Ο άνθρωπος αντικαταστάθηκε από τη μηχανή”. Τα συστήματα αυτά χρησιμοποιήθηκαν στις ισραηλινές επιθέσεις στη Γάζα, όπου ανάμεσα στα θύματα ήταν γυναίκες και παιδιά. Αυτούς που σε συνθήκες μάχης, είθισται να τους αποκαλούν “παράπλευρες απώλειες”.

Αθώοι εναντίον AI

Το ντοκιμαντέρ “ΝΑΖΑ”, σε σκηνοθεσία των Ισραηλινών δημοσιογράφων Γιουβάλ Αμπραχάμ και Ρέιτσελ Σορ, αντλεί τον τίτλο του ακριβώς από τη στρατιωτική αργκό του Ισραήλ για τις “παράπλευρες απώλειες”. Αξιωματικοί των μυστικών υπηρεσιών μιλώντας ανώνυμα στην κάμερα περιέγραψαν ένα σύστημα – ομπρέλα υποστηριζόμενο από τεχνητή νοημοσύνη, το οποίο εντόπιζε στόχους αναλύοντας δεδομένα από χιλιάδες smartphones. Όπως ανέφεραν, η φράση “ο μπαμπάς ήρθε σπίτι” που εντοπιζόταν στο τηλέφωνο κάποιου παιδιού, ήταν αρκετή για να εξαπολυθεί αεροπορική επιδρομή.

Άλλοι αξιωματικοί περιέγραψαν επιθέσεις του στρατού του Ισραήλ ακόμη και σε σημεία κοντά σε κέντρα διανομής ανθρωπιστικής βοήθειας. Ο στρατός “κλείδωνε” θέσεις σε “απαγορευμένες για αμάχους ζώνες”, χωρίς όμως να λαμβάνουν ενημέρωση οι ίδιοι οι άμαχοι. Ο ΟΗΕ ανέφερε πέρυσι ότι περισσότεροι από 400 Παλαιστίνιοι σκοτώθηκαν ενώ αναζητούσαν βοήθεια.

Τώρα η κυβέρνηση Νετανιάχου ξεκίνησε έρευνα “ώστε να ταυτοποιηθούν οι πηγές που κατηγόρησαν ανώνυμα τον στρατό του Ισραήλ ότι σκοτώνει πολλούς αμάχους στη Λωρίδα της Γάζας” στο εν λόγω ντοκιμαντέρ. Ακόμη, ο Ισραηλινός υπουργός Πολιτισμού Μίκι Ζοχάρ ζήτησε να ληφθούν μέτρα προκειμένου να αφαιρεθεί η ισραηλινή υπηκοότητα από τους δημιουργούς του ντοκιμαντέρ που κέρδισε το Σάββατο το ειδικό βραβείο της κριτικής επιτροπής στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετία.

Ψηφιακή Νεκροπολιτική

Τα παραπάνω περί αμοραλιστικής χρήσης AI βεβαιώνονται και από έρευνα του Πανεπιστημίου του Cambridge η οποία μεταξύ άλλων αναφέρει:

Η κατάσταση της αδιάλειπτης παρακολούθησης και καταγραφής υπό την οποία ζουν οι Παλαιστίνιοι μπορεί να χαρακτηριστεί εύλογα ως απαλλοτρίωση δεδομένων (data dispossession): μια συνεχής διαδικασία άντλησης προσωπικών και βιομετρικών δεδομένων. Στη Δυτική Όχθη για παράδειγμα, αποκαλύφθηκε το 2019 ότι η ισραηλινή startup AnyVision παρακολουθούσε μυστικά Παλαιστίνιους σε όλη την περιοχή μέσω περισσότερων από 115.000 καμερών, οι τοποθεσίες των οποίων ήταν ως επί το πλείστον άγνωστες.

Οι Παλαιστίνιοι εντοπίζονται, κατηγοριοποιούνται και ανιχνεύονται αυτόματα χωρίς τη συγκατάθεσή τους.

Ακόμη, υπάρχει η εταιρεία αναγνώρισης προσώπου Corsight που ανέπτυξε τεχνολογία για κάμερες σώματος της αστυνομίας, η οποία “μπορούσε να ταυτοποιήσει αμέσως ένα άτομο σε πλήθος, ακόμη και αν το πρόσωπό του ήταν καλυμμένο, και να το αντιστοιχίσει με φωτογραφίες από προηγούμενα χρόνια”.

Τα δε στρατιωτικά συστήματα Wolf Pack & Red Wolf παρέχουν μια τεράστια βάση δεδομένων που περιέχει προφίλ σχεδόν για κάθε Παλαιστίνιο στη Δυτική Όχθη (εικόνες, οικογενειακά στοιχεία, εκπαιδευτικό επίπεδο, πινακίδες κυκλοφορίας κ.ά.). Συγκεκριμένα το Red Wolf αναπτύσσει 10 έως 15 κάμερες σε στρατιωτικά σημείο ελέγχου (checkpoints) για τη σάρωση και καταγραφή προσώπων χωρίς συγκατάθεση.

Επίσης, οι ισραηλινοί στρατιώτες χρησιμοποιούν την εφαρμογή Blue Wolf από το 2020. Οι στρατιώτες ενθαρρύνονταν να διαγωνίζονται μεταξύ τους μέσω από αυτό το app που επιβράβευε όσους τραβούσαν και καταχωρούσαν τις περισσότερες φωτογραφίες.

Στη Γάζα, η καταγραφή γινόταν παραδοσιακά μέσω τηλεφωνικών παρακολουθήσεων, υλικού από drones και δορυφόρους, καθώς και διείσδυσης σε λογαριασμούς μέσων κοινωνικής δικτύωσης και τηλεπικοινωνιακές υποδομές, με το Ισραήλ να ισχυρίζεται ανοιχτά ότι έχει τη δυνατότητα να υποκλέπτει και να αποθηκεύει κάθε τηλεφωνική συνομιλία.

Από τον Οκτώβριο του 2023, επιβεβαιώθηκε από διαφορετικές πηγές ότι το Ισραήλ επέκτεινε ένα νέο πρόγραμμα μαζικής αναγνώρισης προσώπου στη Γάζα, παράλληλα με τη στρατιωτική χερσαία επίθεσή του.

Συγκεκριμένα:

• Στρατιώτες έστησαν σημεία ελέγχου με κάμερες αναγνώρισης προσώπου στους ίδιους διαδρόμους από τους οποίους καλούσαν τους κατοίκους να διαφύγουν, υποβάλλοντάς τους σε βιομετρικό έλεγχο κατά τη διαδρομή.
• Με τη χρήση του προσαρμοσμένου εργαλείου της Corsight σε συνδυασμό με το Google Photos, οι δυνάμεις του ισραηλινού στρατού αποσκοπούσαν στη δημιουργία μιας “λίστας” (hit list) υπόπτων μαχητών. Παρά την προβαλλόμενη ακρίβειά του, το σύστημα αναγνώρισε εσφαλμένα Παλαιστίνιους, οι οποίοι στη συνέχεια συνελήφθησαν, ανακρίθηκαν και κακοποιήθηκαν.
• Πιθανά σχέδια του Ισραήλ για τη δημιουργία περιφραγμένων κοινοτήτων στη Γάζα – όπου η πρόσβαση των Παλαιστινίων σε ανθρωπιστική βοήθεια εξαρτάται από την υποβολή τους σε βιομετρικές εξετάσεις – ενισχύουν περαιτέρω την υποκλοπή μέσω ενός καταναγκαστικού μηχανισμού επιτήρησης.

Η νεκροπολιτική του Ισραήλ ως υπόδειγμα (έννοια που εισήχθη από τον Achille Mbembe): Οι “ανάγκες” αυτών των συστημάτων σε data τοποθετούν τους Παλαιστίνιους σε έναν κόσμο θανάτου όπου μετατρέπονται ουσιαστικά σε ζωντανούς νεκρούς, αρκετά “ζωντανοί” ώστε να τους απαλλοτριώνονται τα δεδομένα που χρησιμοποιούνται για τη στοχοποίησή τους, και ώστε να ενισχύεται η “αποτελεσματικότητα” των ίδιων των εργαλείων που επιφέρουν τον θάνατό τους, αναφέρει η έρευνα του Cambridge.

Και καταλήγει ως εξής: “πολλά έθνη κοιτάζουν το Ισραήλ και τη χρήση της AI στη Γάζα με θαυμασμό και ζήλια. Κάτι που καθιστά τις εξελίξεις στη νεκρο-τεχνολογία εντελώς απρόβλεπτες”.