Το Ισραήλ απειλεί να “βάλει χέρι” σε αρχαιολογικό θησαυρό της Βηθλεέμ

Το Ισραήλ απειλεί να καταλάβει αρχαίες δεξαμενές νερού κοντά στη Βηθλεέμ, σε μια κίνηση που θα συνιστούσε σημαντική κλιμάκωση της εντεινόμενης εκστρατείας του για τον έλεγχο της γης στη Δυτική Όχθη και της ιστορικής αφήγησης της Μέσης Ανατολής.

Από τότε που ο ακροδεξιός υπουργός Οικονομικών του Ισραήλ, Μπεζαλέλ Σμότριτς, απείλησε ρητά τον Μάιο ότι θα «διαγράψει» τις συμφωνίες που είχαν επιβεβαιώσει την παλαιστινιακή κυριότητα επί των Δεξαμενών του Σολομώντα πριν από περισσότερα από 30 χρόνια, Ισραηλινοί έποικοι και στρατιώτες έχουν ενισχύσει την παρουσία τους γύρω από τον εντυπωσιακό αυτό χώρο.

Οι δεξαμενές χρονολογούνται ήδη από τον 2ο αιώνα π.Χ., αν και το κύριο μέρος της κατασκευής τους πραγματοποιήθηκε από τους Ρωμαίους έναν αιώνα αργότερα, στο πλαίσιο ενός τεράστιου μηχανικού έργου που περιλάμβανε δύο δεξαμενές, υδραγωγεία και σήραγγες για την παροχή νερού στην Ιερουσαλήμ, σε απόσταση 8 μιλίων, δηλαδή περίπου 13 χιλιομέτρων.

Μια τρίτη μνημειακή δεξαμενή προστέθηκε κατά την οθωμανική περίοδο, όταν ανεγέρθηκε επίσης ένα φρούριο για την προστασία της υδροδότησης. Κατά την περίοδο της Βρετανικής Εντολής, από το 1923 έως το 1948, οι βρετανικές αρχές εκσυγχρόνισαν το σύστημα με μεταλλικούς σωλήνες και αντλίες.

Τις Παρασκευές και τις αργίες, οικογένειες έρχονται από τη Βηθλεέμ, που βρίσκεται περίπου 3,5 χιλιόμετρα, βορειοανατολικά, για να περάσουν το βράδυ, να κολυμπήσουν και να κάνουν πικνίκ στην περιοχή. Καθώς η πόλη έχει περικυκλωθεί από νέους ισραηλινούς οικισμούς από όλες τις πλευρές, οι δεξαμενές αποτελούν ολοένα και περισσότερο ένα καταφύγιο για τους κατοίκους της Βηθλεέμ.

«Είναι το μοναδικό μέρος σε ολόκληρη τη Βηθλεέμ όπου μπορείς να βρεις κάπου να καθίσεις και να απολαύσεις το νερό, τη σκιά και το πράσινο — και τώρα προσπαθούν να το κλέψουν», δήλωσε ο Μαχμούντ Τζάμπερ, ακτιβιστής και καλλιεργητής από το Αρτάς, ο οποίος χρησιμοποιεί νερό από τις τοπικές πηγές για να καλλιεργεί λαχανικά.

Παρότι ένας τομέας του οικισμού Εφράτ δεσπόζει πάνω από τις δεξαμενές, αυτές βρέθηκαν σε άμεσο κίνδυνο μόλις τον Μάιο, όταν ο Σμότριτς και ένας ακόμη σκληροπυρηνικός Ισραηλινός πολιτικός, ο Ζβι Σουκότ, διέταξαν την αστυνομία να απομακρύνει τους Παλαιστινίους από την περιοχή, ώστε οι ίδιοι να βιντεοσκοπηθούν να κολυμπούν στη μεσαία δεξαμενή.

«Αυτή είναι η γη μας», δήλωσε ο Σμότριτς, ενώ ο Σουκότ επανέλαβε την έκκλησή του να αναλάβει το Ισραήλ τον έλεγχο του χώρου. Έκτοτε, οι εισβολές εποίκων έχουν γίνει συχνότερες και στις 10 Ιουλίου Ισραηλινοί στρατιώτες πραγματοποίησαν μια πρωτοφανή επιδρομή, κάνοντας χρήση δακρυγόνων ενώ παιδιά κολυμπούσαν στις δεξαμενές.

Νέα κατά μέτωπο επίθεση

Η εκστρατεία πίεσης έχει προκαλέσει οργή στην Παλαιστίνη όχι μόνο λόγω της αρχαιολογικής σημασίας των τριών ορθογώνιων δεξαμενών, οι οποίες, με συνολική χωρητικότητα 250.000 κυβικών μέτρων, αποτελούν ένα από τα μεγαλύτερα υδροδοτικά συστήματα που σώζονται από την αρχαιότητα.

Αντιπροσωπεύει επίσης μια νέα κατά μέτωπο επίθεση εναντίον της Παλαιστινιακής Αρχής. Βάσει της δεύτερης Συμφωνίας του Όσλο του 1995, οι Δεξαμενές του Σολομώντα εντάχθηκαν στην ευρύτερη περιοχή της Βηθλεέμ που χαρακτηρίστηκε ως Περιοχή Α, υπό παλαιστινιακό πολιτικό και αστυνομικό έλεγχο.

Η διαίρεση της Δυτικής Όχθης σε Περιοχές Α, Β —με παλαιστινιακό πολιτικό και ισραηλινό στρατιωτικό έλεγχο— και Γ —υπό πλήρη ισραηλινή διοίκηση— προοριζόταν να αποτελέσει ένα ενδιάμεσο στάδιο προς την τελική αποχώρηση του Ισραήλ από τα κατεχόμενα εδάφη και τη δημιουργία παλαιστινιακού κράτους.

Ο στόχος αυτός έχει εγκαταλειφθεί εδώ και καιρό από τον πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου και τον ακροδεξιό κυβερνητικό συνασπισμό του, οι οποίοι έχουν επιταχύνει την επέκταση των ισραηλινών οικισμών σε ολόκληρη τη Δυτική Όχθη, επιχειρώντας να ακυρώσουν εν τη γενέσει της τη δημιουργία ενός ανεξάρτητου παλαιστινιακού κράτους.

Καθ’ όλη τη διάρκεια αυτής της πολυετούς εκστρατείας, η Περιοχή Α θεωρούνταν ως επί το πλείστον απαραβίαστη, μέχρι που τον Φεβρουάριο του τρέχοντος έτους το συμβούλιο ασφαλείας εξέδωσε απόφαση με την οποία διεκδικούσε ισραηλινό έλεγχο επί του ιστορικού χώρου του Τάφου της Ραχήλ, εντός της Βηθλεέμ.

Η κατάληψη των Δεξαμενών του Σολομώντα θα δημιουργούσε ένα ακόμη προηγούμενο, υποδηλώνοντας ότι τμήματα της Περιοχής Α θα μπορούσαν να προσαρτώνται κατά βούληση, μέσω αποσπασματικών υπουργικών αποφάσεων.

Κατά την επίσκεψή του στις δεξαμενές τον Μάιο, ο Σμότριτς δήλωσε ότι η παραχώρηση ενός τόσο «επιβλητικού αρχαίου υδροδοτικού χώρου» υπό παλαιστινιακό έλεγχο υπήρξε «ένα από τα τρομερά λάθη» των Συμφωνιών του Όσλο.

«Εργαζόμαστε σκληρά για να αποκαταστήσουμε την τρομερή ζημιά που προκάλεσε η καταστροφή των Συμφωνιών του Όσλο», δήλωσε.

«Ο συγκεκριμένος χώρος χρησιμοποιείται ως όπλο προκειμένου να διαβρωθεί και ουσιαστικά να ακυρωθεί η Συμφωνία του Όσλο», δήλωσε ο Άλον Αράντ, Ισραηλινός αρχαιολόγος και εκτελεστικός διευθυντής της Emek Shaveh, μιας οργάνωσης που ιδρύθηκε για την προστασία αρχαιολογικών χώρων.

Πρόσθεσε: «Υπάρχουν 6.000 αρχαιολογικοί χώροι στη Δυτική Όχθη και μόνο ένα μικρό ποσοστό από αυτούς συνδέεται με οποιονδήποτε τρόπο με την εβραϊκή κληρονομιά».

Πώς το Ισραήλ δικαιολογεί από τώρα μια πιθανή κατάληψη των δεξαμενών

Δεν είναι σαφές εάν και πότε ο ισραηλινός κυβερνητικός συνασπισμός θα επιχειρήσει να καταλάβει τις Δεξαμενές του Σολομώντα, ωστόσο αρχαιολόγοι και Παλαιστίνιοι κάτοικοι προετοιμάζονται για νέες εισβολές καθώς πλησιάζουν οι εκλογές του Οκτωβρίου στο Ισραήλ.

Στο μεταξύ, σκληροπυρηνικοί Ισραηλινοί προπαγανδιστές έχουν ήδη διαμορφώσει το επιχείρημα για μια ενδεχόμενη κατάληψη, υποστηρίζοντας ότι η Παλαιστινιακή Αρχή έχει αφήσει τις Δεξαμενές του Σολομώντα να περιέλθουν σε κατάσταση εγκατάλειψης.

Ο χώρος παρουσιάζει φθορές σε ορισμένα σημεία, ενώ σε μια γωνία της μεσαίας δεξαμενής διακρίνονταν μερικές μικρές συγκεντρώσεις από πεταμένα πλαστικά μπουκάλια και άλλα σκουπίδια.

Το παλαιστινιακό Βακούφ, το θρησκευτικό ίδρυμα στο οποίο ανήκει ο χώρος, είχε φιλοδοξίες να τον αναπτύξει τουριστικά, όμως τα σχέδια αυτά κατέρρευσαν όταν ο Σμότριτς παρακράτησε τα φορολογικά και τελωνειακά έσοδα της Παλαιστινιακής Αρχής, στερώντας της τη χρηματοδότηση.

Το άλλο επιχείρημα που προβάλλεται για μια ισραηλινή κατάληψη είναι ότι οι Δεξαμενές του Σολομώντα αποτελούν έναν αποκλειστικά εβραϊκό χώρο.

Γράφοντας νωρίτερα αυτόν τον μήνα στην ιστοσελίδα του Jerusalem Center for Security and Foreign Affairs, ο έφεδρος αντισυνταγματάρχης Μορίς Χιρς ανέφερε ότι ο χώρος είναι «από την ίδια του την ονομασία εβραϊκής ιστορικής σημασίας και σπουδαιότητας».

Ωστόσο, η ονομασία «Δεξαμενές του Σολομώντα» αποτελεί ιστορική ανακρίβεια. Ο βασιλιάς Σολομώντας, εφόσον υπήρξε —ζήτημα που εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο συζήτησης—, θεωρείται ότι κυβέρνησε το Ισραήλ και τον Ιούδα περίπου 800 χρόνια πριν αρχίσουν οι εργασίες κατασκευής των δεξαμενών, γράφει ο Guardian.

Οι δύο πρώτες δεξαμενές κατασκευάστηκαν την εποχή ενός άλλου Ιουδαίου βασιλιά, του Ηρώδη του Mέγα, ο οποίος ήταν υποτελής ηγεμόνας της Ρώμης. Όπως όμως συμβαίνει με πολλούς αρχαιολογικούς χώρους στο Ισραήλ και την Παλαιστίνη, οι Δεξαμενές του Σολομώντα φέρουν επάλληλα ίχνη διαδοχικών εποχών και αυτοκρατοριών.

Οι Παλαιστίνιοι κάτοικοι διατήρησαν την ονομασία στο πέρασμα των αιώνων, όμως η Εμάν αλ-Τίτι, επικεφαλής της υπηρεσίας τουρισμού και αρχαιοτήτων της Βηθλεέμ, δήλωσε ότι η ονομασία κατέληξε να παραπέμπει στον Οθωμανό σουλτάνο Σουλεϊμάν τον Μεγαλοπρεπή, ο οποίος αποκατέστησε τα τείχη και το σύστημα ύδρευσης της Ιερουσαλήμ τον 16ο αιώνα.

«Οι αρχαιολογικοί χώροι δεν πρέπει ποτέ να μετατρέπονται σε εργαλεία πολιτικής σύγκρουσης», δήλωσε η αλ-Τίτι.

«Το ζήτημα αυτό υπερβαίνει τον ίδιο τον έλεγχο της γης. Περιλαμβάνει επίσης απόπειρες αναδιαμόρφωσης της ιστορίας και προώθησης μιας μονοδιάστατης ιστορικής αφήγησης, η οποία δεν ανταποκρίνεται ούτε στα αρχαιολογικά δεδομένα ούτε στους πολλούς πολιτισμούς που έχουν συμβάλει στην πλούσια πολιτιστική κληρονομιά της Παλαιστίνης εδώ και χιλιάδες χρόνια».