Τρία χρόνια μετά το ξέσπασμα του πολέμου, ο ξεριζωμός των Σουδανών συνεχίζεται

Καθώς η κρίση στο Σουδάν μπαίνει στον τέταρτο χρόνο της, οι μάχες συνεχίζουν να μαίνονται σε μεγάλες περιοχές της χώρας, προκαλώντας περαιτέρω εκτοπισμό και παρατείνοντας την καθημερινή τραγωδία που βιώνουν εκατομμύρια άνθρωποι, χωρίς να φαίνεται λύση στον ορίζοντα.

Από την έναρξη του πολέμου τον Απρίλιο του 2023, περίπου 14 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν αναγκαστεί να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους, με 9 εκατομμύρια να παραμένουν εκτοπισμένοι εντός του Σουδάν και 4,4 εκατομμύρια να έχουν διαφύγει εκτός συνόρων. Για πολλούς, ο εκτοπισμός αποτελεί έναν εξουθενωτικό φαύλο κύκλο, καθώς μετακινούνται για να βρουν σχετική ασφάλεια, μόνο και μόνο για να αναγκαστούν να φύγουν ξανά. Σήμερα, ένας στους τέσσερις Σουδανούς είναι εκτοπισμένος.

Η βία συνεχίζεται σε μεγάλο μέρος του Νταρφούρ, των Κορντοφάν και της Πολιτείας του Γαλάζιου Νείλου. Καθώς οι αεροπορικοί βομβαρδισμοί και η χρήση drones έχουν αυξηθεί το τελευταίο διάστημα, όλο και περισσότεροι άνθρωποι τρέπονται σε φυγή. Οι παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων συνεχίζονται, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης σεξουαλικής βίας ως τακτικής πολέμου, της αναγκαστικής στρατολόγησης, των αυθαίρετων συλλήψεων και των σφαγών. Οι άμαχοι διατρέχουν ιδιαίτερο κίνδυνο, καθώς συχνά αναφέρεται ότι υφίστανται παρενόχληση, βία και απαγωγές ενώ βρίσκονται στον δρόμο αναζητώντας ασφάλεια.

Οι γυναίκες και τα κορίτσια εξακολουθούν να διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο σεξουαλικής βίας

Οι γυναίκες και τα κορίτσια εξακολουθούν να διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο σεξουαλικής βίας, εκμετάλλευσης και κακοποίησης, ιδίως όταν μετακινούνται μέσω περιοχών όπου επικρατεί ανασφάλεια. Η κατάρρευση των συστημάτων υγείας και των μηχανισμών επιβολής του νόμου και απονομής δικαιοσύνης έχουν δημιουργήσει ένα κλίμα γενικευμένης ατιμωρησίας. Οι επιζώσες έμφυλης βίας αντιμετωπίζουν σημαντικά εμπόδια στην καταγγελία των περιστατικών και την πρόσβαση σε ιατρικές, ψυχοκοινωνικές και νομικές υπηρεσίες, γεγονός που ενισχύει περαιτέρω τον κύκλο της κακοποίησης και της υποαναφορικότητας.

Εκατομμύρια παιδιά έχουν πλέον περάσει τρία χρόνια της παιδικής τους ηλικίας σε συνθήκες εκτοπισμού, με σοβαρές συνέπειες για το μέλλον τους. Τα περισσότερα είχαν περιορισμένη ή καμία πρόσβαση στο σχολείο. Περισσότερα από 58.000 παιδιά έφτασαν μόνα τους σε γειτονικές χώρες, χωρισμένα από τις οικογένειές τους κατά τη διάρκεια της διαδρομής, συχνά τραυματισμένα σωματικά αλλά και ψυχικά.

Οι γειτονικές χώρες που φιλοξενούν την πλειονότητα των Σουδανών προσφύγων – ιδίως το Τσαντ, η Αίγυπτος και το Νότιο Σουδάν – βρίσκονται στο όριο των αντοχών τους. Οι αφίξεις από το Νταρφούρ στο Τσαντ συνεχίζονται, ενώ το Νότιο Σουδάν αγωνίζεται να στηρίξει τους Σουδανούς πρόσφυγες και σχεδόν 1 εκατομμύριο Νοτιοσουδανούς που έχουν φτάσει από τον Απρίλιο του 2023, εν μέσω της δικής του επιδεινούμενης κρίσης. Με τη βοήθεια να μειώνεται και τις ευκαιρίες να σπανίζουν σε όλες τις χώρες υποδοχής, πολλοί βρίσκονται μπροστά σε αδιέξοδα διλλήματα.

Παράλληλα, πολλοί εκτοπισμένοι Σουδανοί επιστρέφουν σε περιοχές όπου οι μάχες έχουν σε μεγάλο βαθμό υποχωρήσει. Περίπου το 80% αυτών ήταν εσωτερικά εκτοπισμένοι, ενώ 870.000 ήταν πρόσφυγες σε γειτονικές χώρες. Οι περισσότερες επιστροφές πραγματοποιούνται στα κρατίδια Al Jazeera και Sennar, με σχεδόν 1,5 εκατομμύριο άτομα να έχουν επιστρέψει στο Χαρτούμ, όπου οι συνθήκες είναι δεινές: οι υποδομές και οι βασικές υπηρεσίες έχουν καταστραφεί σε μεγάλο βαθμό, η οικονομία έχει καταρρεύσει και ο κοινωνικός ιστός έχει διαλυθεί. Είναι ζωτικής σημασίας να υποστηριχθούν όσοι επιστρέφουν στις εστίες τους, προκειμένου να περιοριστούν οι κίνδυνοι περαιτέρω εκτοπισμού.

Υπάρχει επίσης ένας αυξανόμενος αριθμός Σουδανών που πραγματοποιούν το επικίνδυνο ταξίδι μέσω της Λιβύης προς την Ευρώπη. Περισσότεροι από 14.000 Σουδανοί έφτασαν στην Ευρώπη μεταξύ του 2024 και του 2025, καταγράφοντας άνοδο 232 τοις εκατό από την αρχή της κρίσης. Οι άνθρωποι δεν μετακινούνται από άνεση ή επιλογή, αλλά επειδή δεν βλέπουν ειρήνη στον ορίζοντα και οι βασικές τους ανάγκες δεν καλύπτονται ούτε στο Σουδάν ούτε στην γύρω περιοχή. Για να μπορέσουν οι Σουδανοί να ζήσουν με αξιοπρέπεια όπου κι αν βρίσκονται, χρειάζονται επειγόντως ειρήνη ή, τουλάχιστον, ισχυρότερη στήριξη σε ανθρωπιστικό και αναπτυξιακό επίπεδο.

Τρία χρόνια μετά, η κρίση εκτοπισμού στο Σουδάν – η μεγαλύτερη παγκοσμίως και μία από τις χειρότερες καταστάσεις έκτακτης ανάγκης στον τομέα της προστασίας – συνεχίζει να εκτυλίσσεται εν μέσω μιας σοβαρής παγκόσμιας κρίσης χρηματοδότησης. Οι οργανώσεις παροχής ανθρωπιστικής βοήθειας, συμπεριλαμβανομένης της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, έχουν λάβει μέχρι στιγμής το 16% των 2,8 δισεκατομμυρίων δολαρίων που απαιτούνται για την παροχή βοήθειας εντός του Σουδάν, και το 8% των 1,6 δισεκατομμυρίων δολαρίων για την προσφυγική ανταπόκριση στην ευρύτερη περιοχή.

Η διεθνής κοινότητα χρειάζεται να στρέψει εκ νέου το βλέμμα της στο Σουδάν, παρέχοντας σταθερή υποστήριξη. Διαφορετικά, ο ανθρώπινος πόνος και οι κίνδυνοι θα συνεχίσουν να αυξάνονται για τα εκατομμύρια των εκτοπισμένων και για την ευρύτερη περιοχή, καθιστώντας την κρίση αυτή ακόμα πιο αποσταθεροποιητική και δαπανηρή στη διαχείρισή της. Ένα τίμημα που ούτε ο Σουδάν, ούτε ο κόσμος, μπορούν να αντέξουν.