AΛΒΑΝΙΑ: ΕΛΕΥΘΕΡΟΙ ΚΑΙ ΕΞΟΡΓΙΣΜΕΝΟΙ

Αν κάτι γίνεται αμέσως αντιληπτό στις συνεχείς διαδηλώσεις των Τιράνων είναι ότι η νέα γενιά εφορμά μπροστά. Δεν αναφερόμαστε όμως μόνο σε φοιτητές/σπουδαστές και μαθητές. Στους δρόμους βλέπει κανείς ανθρώπους 30, 35 ετών (συχνά και μεγαλύτερους) που επιθυμούν ένα διαφορετικό μέλλον για τους ίδιους και τους ανθρώπους που αγαπούν στην Αλβανία. Και το θέλουν τώρα, όχι σε μερικά χρόνια.

Υπό αυτά τα δεδομένα, η αλβανική εξέγερση έχει τη σφραγίδα των ανθρώπων που έχουν αντιληφθεί λόγω της μόρφωσης και των ταξιδιών τους ότι σε άλλες χώρες τα πράγματα συμβαίνουν αλλιώς. Και επιθυμούν αυτό το αλλιώς να το φέρουν στη δική τους πατρίδα ως καύσιμο για την πορεία προς την επόμενη δεκαετία.

Κατά την παραμονή μας στα Τίρανα μιλήσαμε με τρεις από αυτούς τους ανθρώπους. Διαπιστώσαμε ότι ο βαθμός ωριμότητας των νέων (και των λιγότερων νέων) στην Αλβανία είναι πραγματικά αξιοθαύμαστος. Οι Αλβανοί ξέρουν τι ζητούν και ξέρουν επίσης ότι αυτοί που απαρτίζουν σήμερα το πολιτικό σύστημα της χώρας τους δεν μπορούν να τους το δώσουν. Για την ακρίβεια, ούτε θέλουν και ούτε μπορούν.

Από το material στο postmaterial

Ο Ιλίρ Τσούκο είναι σκηνοθέτης και μοιράζει το χρόνο του μεταξύ Ελλάδας, Γερμανίας και Αλβανίας. Εσχάτως, μαζί με άλλους καλλιτέχνες, επιμελείται ένα φιλόδοξο πρότζεκτ, αυτό της ανάδειξης της βίλας του Ενβερ Χότζα στα Τίρανα και ταυτόχρονα παρακολουθεί την αλβανική πρωτεύουσα να δονείται από το πάθος του πλήθους των διαδηλωτών.

“Η αλήθεια είναι δεν έχουμε ξαναδεί κάτι αντίστοιχο από το 1991 και την πτώση του κομμουνισμού στην Αλβανία. Τότε στους δρόμους εναντίον του καθεστώτος βγήκαν οι φοιτητές. Αλλά από τότε δεν είχε να γίνει κάτι τέτοιο. Ποια είναι όμως η διαφορά; Τόσες ημέρες κινητοποιήσεων με τέτοια ανθρωπογεωγραφία δεν είχαμε δει” τονίζει χαρακτηριστικά.

“Αρα, ναι, μιλάμε για κάτι πρωτοφανές. Οι γενιές αλλάζουν και στην Αλβανία βλέπουμε ότι η νέα γενιά έρχεται με τα δικά της επιχειρήματα. Δεν βρίσκονται κάτω από την ομπρέλα της οικογένειας, ούτε κάνουν ότι τους λέει το ένα ή το άλλο κόμμα. Αυτό έχει αλλάξει.

Οι διαμαρτυρίες είχαν αρχικά ένα περιβαλλοντικό πρόσημο, για την πολύ γρήγορη ανάπτυξη που δεν σέβεται πλέον τίποτα. Και εδώ νομίζω ότι αξίζει να αναφερθούμε στους όρους material και postmaterial. Νομίζω ότι τώρα η Αλβανία περνά από το ένα στο άλλο. Και είναι λογικό, μέχρι το 1991 οι Αλβανοί δεν είχαν στον ήλιο, μοίρα.

Μετά το 1991 τι έγινε; Μετανάστευσαν όλοι. Τα τελευταία όμως 10 χρόνια καταλαβαίνουμε όμως ότι η Αλβανία προσπαθεί να περάσει σε μία άλλη πίστα. Προσπαθεί να χτίσει υποδομές, κάνει δρόμους κτλ. Ο μέσος Αλβανός ξεφεύγει από το material και πάει για κάτι άλλο. Ποιο είναι αυτό; Λέει πρώτα απ’ όλα ότι πρέπει να προσέξω τη φύση.

Η Αλβανία, το είπαμε και πριν, καλώς ή καλώς μπήκε αργά σ’ αυτό το παιχνίδι του καπιταλισμού, της ανάπτυξης κτλ. Κοντολογίς αυτά που συνέβαιναν στην Ελλάδα τις δεκαετίας του 70, του 80 και το 90 γίνονται τώρα. Ο Μπρεχτ έλεγε πρώτα το στομάχι.

Όλα αλλάζουν πολύ γρήγορα. Δες το κέντρο των Τιράνων τα τελευταία πέντε χρόνια. “Φυτρώνουν” ουρανοξύστες από το πουθενά. Οι τιμές, την ίδια ώρα, έχουν αυξηθεί τόσο πολύ που ένας καθηγητής Πανεπιστημίου με κανονικό μισθό δύσκολα τα βγάζει πέρα”.

Ο Τσούκα μάς μιλά για τη φύση των κινητοποιήσεων. “Φαίνεται ότι οι διαμαρτυρίες έχει πάρει άλλη μορφή. Δεν είναι εύκολο όμως να πεις ότι το πράγμα πάει σίγουρα προς μία και μοναδική κατεύθυνση. Ακούμε από τους ανθρώπους ότι και ο Ράμα και ο Μπερίσα πρέπει να πάνε φυλακή, απορρίπτουν δηλαδή όλο το πολιτικό σύστημα. Θέλουν να γυρίσουν τα παιδιά τους από το εξωτερικό. Μιλούν επίσης για βελτίωση των συστημάτων υγείας και παιδείας.

Τα συνθήματα αφορούν τη βελτίωση των υλικών όρων της ζωής τους. Το σύστημα υγείας είναι ένα τέτοιο παράδειγμα, πολύ πρακτικό, πολύ απτό. Την ίδια ώρα συμφωνούν ότι η φύση δεν πρέπει να πειραχθεί. Η νέα γενιά ξέρει πλέον. Και ξέρει γιατί ταξιδεύει πολύ στο εξωτερικό ενώ έρχονται πολλοί τουρίστες εδώ. Υπάρχει μία ώσμωση ιδεών και απόψεων.

Βρίσκονται, ας πούμε, κάποιοι στη Γερμανία. Βλέπουν πως λειτουργεί η χώρα, πχ στα νοσοκομεία. Και λένε γιατί οι Γερμανοί έχουν αυτές τις παροχές και εμείς όχι; Πως θα μπούμε εμείς στην Ευρωπαϊκή Ένωση; Κάποια στιγμή μία κοπέλα μου είπε κάτι φοβερό. “Θέλω να έχω τη ζωή που έχει η ξαδέρφη μου στη Γερμανία χωρίς να χρειάζεται να φύγω από τη χώρα. Εδώ θέλω να μείνω”.

Ας πούμε, θέλω να πηγαίνω στο σχολείο και να μην χρειάζεται να αγοράζω τα βιβλία. Θέλω να πηγαίνω στο νοσοκομείο και να μην χρειάζεται να λαδώσω το γιατρό. Θέλω να μπορώ να πληρώνω το ενοίκιό μου στο κέντρο”.

Του θέσαμε το ζήτημα της ευρείας χρήσης της αλβανικής σημαίας από τους διαδηλωτές: “Το κομμάτι της χρήσης της αλβανικής σημαίας είναι δύσκολο. Στην Αλβανία δεν υπάρχει “καθαρό” ακροδεξιό κόμμα. Το σύμβολο του δικέφαλου αετού μπορεί να το κάνει ο οικολόγος που πολιτικά κλίνει προς τα αριστερά. Αλλά και κάποιος που δεν έχει σχέση με οποιαδήποτε ιδεολογική κατεύθυνση.

Συνθηματολογικά μπαίνει το κομμάτι της προδοσίας. Ακούγονται και πράγματα για το αλβανικό αίμα, ότι γ’ αυτό πρέπει να παλέψουμε. Ενώ ταυτόχρονα υπάρχουν πλέον στην Αλβανία μετανάστες από το Μπαγκλαντές, το Νεπάλ κτλ. Οι οικονομικοί μετανάστες παίρνουν γρήγορα χαρτιά γιατί η Αλβανία χρειάζεται εργατικά χέρια. Φαινόμενα όπως της Χρυσής Αυγής δεν υπάρχουν στην Αλβανία. Στις πορεία θα δεις και μετανάστες που ζουν στη χώρα.

Μέχρι τώρα στην Αλβανία ή είσαι με το ένα κόμμα ή με το άλλο. Αν δεν είσαι με αυτούς, είσαι εχθρός μου. Μπαίνει μπροστά η σημαία τώρα και οι διαδηλωτές λένε ότι η προτεραιότητα είναι το συμφέρον της χώρας. Θα σώσουμε την Αλβανία λέει. Και Αλβανός είναι αυτός που απλά μιλάει Αλβανικά.

Πολιτική ιδεολογία, όπως την ξέρουμε στις άλλες χώρες, δεν υπάρχει στην Αλβανία. Η κυβέρνηση στους τύπους είναι σοσιαλιστική. Και όμως, λέει στους επενδυτές ελάτε να επενδύσετε στη χώρα γιατί δεν υπάρχουν σωματεία. Μα είναι δυνατόν; Είσαι σοσιαλδημοκρατής και αναζητάς επενδύσεις με “δυνατό” σημείο στην επιχειρηματολογία σου την ανυπαρξία συνδικαλισμού; Γι’ αυτό κυριαρχούν τα πρόσωπα. Ο Εντι Ράμα, ο Σαλί Μπερίσα. Οne man show και ο leader αποφασίζει τα πάντα”.

“Η στιγμή που ενέπνευσε μία λαϊκή εξέγερση”

Η Μπεσιάνα Γκούρι είναι διευθύντρια της οικολογικής οργάνωσης LUMI. Θεωρείται αυθεντία στα οικολογικά ζητήματα στην Αλβανία και όλα αυτά τα χρόνια δίνει δυναμικά το παρών στο πεδίο. Την υπόθεση της “επένδυσης” στη Σβέρνιτσα την ξέρει άριστα.Στα γραφεία της οργάνωσής της “κατασκευάζονται” τα χιλιάδες φλαμίνγκο τα οποία δεσπόζουν στις συγκεντρώσεις των Τιράνων.

“Το φλαμίνγκο έγινε το σύμβολο της διαμαρτυρίας επειδή η περιοχή όπου φωλιάζουν και ζουν τα φλαμίνγκο απειλείται από τουριστικά θέρετρα, έργα που σχεδιάζεται να κατασκευαστούν στην παραλία του Σβέρνετς (Σβέρνιτσα) και στο νησί Σαζάν. Γι’ αυτό τα φλαμίνγκο έγιναν το σύμβολο της αντίστασης, επειδή αποτέλεσαν έμπνευση για άλλους ανθρώπους να συμμετάσχουν στη διαμαρτυρία και να υπερασπιστούν τη φύση.

Ασχολούμαι με την προστασία της φύσης εδώ και σχεδόν 13 χρόνια. Τα τελευταία χρόνια έχω ασχοληθεί με την προστασία του ποταμού Βιόσα, ο οποίος πλέον έχει γίνει Εθνικό Πάρκο. Το 2023 φτάσαμε σ’ αυτή τη μεγάλη επιτυχία της προστασίας του ποταμού και των παραποτάμων του, αλλά δυστυχώς το δέλτα έμεινε εκτός της προστατευόμενης περιοχής, εκτός του εθνικού πάρκου, ας πούμε.

Παρόλα αυτά, το δέλτα είναι μια προστατευόμενη περιοχή κατηγορίας 5 στην Αλβανία σύμφωνα με την IUCN και άλλα σχετικά συστήματα. Είναι μια πολύ σημαντική περιοχή για τη βιοποικιλότητα, είναι περιοχή-κλειδί, σημαντική για τα πουλιά και τα φυτά, και σε ολόκληρη τη Μεσόγειο κατέχει ξεχωριστή θέση, γιατί είναι ένα από τα τελευταία άθικτα δέλτα σε ολόκληρη τη Μεσόγειο.

Στο πλαίσιο της εκστρατείας “Save the Blue Heart of Europe”, η οποία είναι μια καμπάνια για την προστασία των ποταμών των Βαλκανίων και υλοποιείται από δύο διεθνείς οργανισμούς, το RiverWatch και το Euronatur, όπου η LUMI, η δική μου οργάνωση, συμμετέχει ως ένας από τους εταίρους, πραγματοποιήθηκε μια μελέτη όπου αξιολογήσαμε όλα τα δέλτα της Μεσογείου και συνειδητοποιήσαμε ότι μόνο το 4% όλων των περιοχών δέλτα στη Μεσόγειο είναι ακόμη παρθένα.

Αυτά τα δέλτα βρίσκονται στην Αλβανία και το δέλτα του Βιόσα είναι ένα από αυτά. Γι’ αυτό είναι τόσο σημαντικό για εμάς από οικολογική άποψη και επομένως αυτά τα έργα δεν μπορούν να προχωρήσουν σε αυτή την περιοχή”.

Η Γκούρι μάς αφηγείται πως η αλβανική κυβέρνηση επιχείρησε να καταργήσει στην πράξη κάθε εμπόδιο για την επένδυση στην Σβέρνιτσα: “Στην πραγματικότητα, υπήρξε κάποια κινητικότητα από την πλευρά της κυβέρνησής μας ακόμη πριν από τον Απρίλιο, όταν είδαμε την περιφραγμένη περιοχή. Η κυβέρνηση τροποποίησε το νόμο για τις προστατευόμενες περιοχές το 2024 και οι αλλαγές που έγιναν σε αυτόν τον νόμο άνοιξαν το δρόμο για αυτού του είδους την ανάπτυξη, καθώς προβλέφθηκε ρητά ότι μπορούν να κατασκευάζονται τουριστικά θέρετρα ή ξενοδοχεία 5 αστέρων σε προστατευόμενες περιοχές, ακόμη και σε εθνικά πάρκα.

Κάτι ακόμη που προέκυψε επίσης ως αποτέλεσμα των αλλαγών στον νόμο είναι ότι το Υπουργείο Περιβάλλοντος δεν είναι πλέον το όργανο λήψης αποφάσεων για αυτού του είδους τα έργα, αλλά το Εθνικό Συμβούλιο Χωροταξίας, το οποίο υπάγεται στον Πρωθυπουργό. Βέβαια γνωρίζουμε ότι δεν έχουμε μεγάλες ελπίδες ούτε από το Υπουργείο Περιβάλλοντος, αν υπάρχει πολιτική βούληση από την κυβέρνηση να προχωρήσουν αυτού του είδους τα έργα.

Επιπλέον, υπάρχει και ο ειδικός νόμος για τις στρατηγικές επενδύσεις, ο οποίος σε συνδυασμό με το νέο νόμο για τις προστατευόμενες περιοχές, δημιουργεί ουσιαστικά τις βέλτιστες συνθήκες για να υλοποιούνται αυτού του είδους οι αναπτύξεις μέσα σε προστατευόμενες περιοχές.

Γι’ αυτό και αντιταχθήκαμε σε αυτόν το νόμο από τη στιγμή που τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση. Εμείς, ως περιβαλλοντικές οργανώσεις — και όταν λέω «εμείς» δεν εννοώ μόνο τη δική μου οργάνωση αλλά και άλλες οργανώσεις — έχουμε εμπλακεί ενεργά και έχουμε προσφύγει και στα δικαστήρια, δυστυχώς χωρίς επιτυχία”.

Κατά την οπτική της η διαμαρτυρία “άρχισε ως ένα περιβαλλοντικό κίνημα και ως μια κινητοποίηση ανθρώπων που συμμετείχαν στην κινητοποίηση για το συγκεκριμένο έργο, αλλά εξελίχθηκε σε κάτι διαφορετικό. Σήμερα, η περιβαλλοντική αιτία παραμένει το κεντρικό στοιχείο και είναι παρούσα, αλλά άνθρωποι έχουν εντάξει και 1.000 άλλους λόγους.

Οι πολίτες έχουν συσσωρεύσει για μεγάλο χρονικό διάστημα πολλά άλλα προβλήματα και τώρα τα εκφράζουν μέσα από τη διαμαρτυρία. Τα ευρύτερα αιτήματα της διαμαρτυρίας δεν είναι μόνο να σταματήσει το έργο και να αλλάξει ο νόμος — κάτι που είναι κρίσιμο για το περιβάλλον και για τον αγώνα μας ως περιβαλλοντικοί ακτιβιστές — αλλά επίσης θέλουν να αλλάξει ολόκληρο το πολιτικό σύστημα και το παλιό καθεστώς.Θέλουν να δουν αλλαγή, θέλουν να δουν τη δημοκρατία να λειτουργεί και θέλουν να δουν την κυβέρνησή μας να παραιτείται. Και μάλιστα ζητούν ακόμη και την παραίτηση του Πρωθυπουργού. Αυτά είναι τα ευρύτερα αιτήματα.

Αλλά αυτό που δείχνει η διαμαρτυρία είναι ένα πολύ καλό παράδειγμα για το πώς οι άνθρωποι μπορούν να ενωθούν ακόμη και για περιβαλλοντικά ζητήματα, τα οποία μερικές φορές θεωρούνται “απομονωμένα”, ως υποθέσεις μόνο για όσους πραγματικά τα πιστεύουν.

Όμως τα φλαμίνγκο δεν βρίσκονται εκεί τυχαία. Τα φλαμίνγκο πράγματι ενέπνευσαν τους ανθρώπους να συμμετάσχουν στην υπόθεση και να… οι άνθρωποι ερωτεύτηκαν τα φλαμίνγκο και την ιδέα ότι μπορούν να προστατεύσουν το σπίτι τους. Πρόκειται, επίσης για ζήτημα διαφάνειας, γιατί οι άνθρωποι δεν είχαν καμία ιδέα για το τι συμβαίνει πίσω από τις κλειστές πόρτες.

Δεν υπήρξε δημόσια διαβούλευση, δεν υπήρξε δημόσια ενημέρωση για το έργο, μέχρι που είδαμε μια περιοχή περίπου 400 εκταρίων να έχει περιφραχθεί.

Και αυτό έκανε… όπως λέμε στα αλβανικά, «όταν το ποτήρι με το νερό γεμίσει και η τελευταία σταγόνα το ξεχειλίσει». Ήταν η στιγμή που ένας από τους διαδηλωτές, ένας άνθρωπος από την περιοχή, δέχτηκε επίθεση/κακομεταχείριση μέρα μεσημέρι, παρουσία της αστυνομίας.

Και εκείνη τη στιγμή όλοι ένιωσαν ότι θα μπορούσε να είναι ο καθένας από εμάς, θα μπορούσε να είμαι εγώ. Έτσι ήταν μια στιγμή που ενέπνευσε μια επανάσταση — ή όχι ακριβώς επανάσταση, αλλά μια λαϊκή εξέγερση.

Ήμουν στην περιοχή δύο ημέρες πριν. Είχα μια συνάντηση με τις γυναίκες της περιοχής και συζητούσαμε ακριβώς αυτό το θέμα: τι μπορούμε να κάνουμε για να δυναμώσουμε τη φωνή μας και να ευαισθητοποιήσουμε τον κόσμο, χωρίς να γνωρίζουμε ότι σε δύο ημέρες θα έρχονταν και θα περιέφραζαν την περιοχή.

Όταν μάθαμε τι συνέβη, μείναμε έκπληκτοι. Ακόμη και εμείς ως περιβαλλοντικές ΜΚΟ δεν γνωρίζαμε τίποτα — δεν είχαμε καμία ενημέρωση. Και φυσικά οι ντόπιοι δεν είχαν ιδέα.

Έτσι βρεθήκαμε αντιμέτωποι με μια νέα πραγματικότητα, πολύ επιθετική, χωρίς διαφάνεια, χωρίς καμία πληροφόρηση στο πεδίο, χωρίς κανένα σημείο ενημέρωσης, τίποτα. Και δεν μας επέτρεπαν να μπούμε μέσα.

Ταυτόχρονα όμως βλέπαμε μηχανήματα να μπαινοβγαίνουν και ήδη να προκαλείται ζημιά στην περιοχή. Ενώ οι θεσμοί μας παρέμεναν σιωπηλοί ή έκαναν αποσπασματικές δηλώσεις, όπως “η περιοχή έχει περιφραχθεί γιατί είναι ιδιωτική γη και γίνονται περιβαλλοντικές μελέτες”.

Και στη συνέχεια, με το πέρασμα του χρόνου, έγιναν και νέες δηλώσεις, και αυτό έκανε τους ανθρώπους ακόμη πιο θυμωμένους, γιατί δεν υπήρχε καθαρή και συνεπής επικοινωνία”.

Η φλόγα, τότε, μεταδόθηκε στην πρωτεύουσα. “Η πρώτη διαμαρτυρία στα Τίρανα έγινε περίπου έναν μήνα αργότερα. Ήταν Κυριακή, περίπου έναν μήνα μετά. Το Σάββατο είχε συμβεί αυτό το περιστατικό στην περιοχή και την επόμενη μέρα οι άνθρωποι βγήκαν και διαμαρτυρήθηκαν ενάντια στη βία και ενάντια στο έργο.Ήμουν εκεί και όταν είδα τόσους πολλούς ανθρώπους συγκεντρωμένους αυθόρμητα, χωρίς να είναι οργανωμένοι, ήταν πραγματικά εμπνευστικό.

Έχω συμμετάσχει σε πολλές διαμαρτυρίες και, παρόλο που έχουμε διαμαρτυρηθεί κατά των υδροηλεκτρικών έργων και πολλών άλλων έργων που βλάπτουν το περιβάλλον ή και τους ανθρώπους που ζουν εκεί, δεν είχαμε φυσική συμμετοχή γιατί οι Αλβανοί τα τελευταία χρόνια δεν έχουν καλά παραδείγματα διαμαρτυριών.

Έτσι υπάρχει μια έλλειψη πίστης στις διαμαρτυρίες. Και η ιδέα ότι αυτοί οι άνθρωποι συγκεντρώθηκαν εντελώς αυθόρμητα ένα Κυριακάτικο βράδυ — δεν ξέρω, ίσως 1.000 άνθρωποι ή 600, δεν είμαι σίγουρη για τον αριθμό, αλλά ήταν ένας αρκετά σημαντικός, αντιπροσωπευτικός αριθμός — ήταν πραγματικά εντυπωσιακή.

Αυτή τη στιγμή υπάρχει μια μικρή “άνεση”, γιατί η κυβέρνηση — φυσικά υπό την πίεση των διαμαρτυριών — έχει απομακρύνει την περίφραξη και έχει επίσης κινηθεί νομικά κατά της εταιρείας, της εταιρείας φύλαξης και ούτω καθεξής.

Αυτό που θέλουν οι άνθρωποι είναι να δουν αλλαγή. Θέλουν να δουν ότι τους ακούνε και θέλουν να αλλάξει το σύστημα.

Ναι, αλλά αυτά είναι μικρές κινήσεις, «μικρά ψάρια», ή όπως αλλιώς μπορείς να το πεις. Οπότε ο κόσμος λέει: «Οκ, αυτό είναι καλό, αλλά δεν είναι αρκετό».

Το αρκετό θα ήταν αν η κυβέρνησή μας έλεγε ότι το έργο δεν θα προχωρήσει σε αυτή την περιοχή”.

Διευκρινίζει ότι “δεν είμαστε κατά της ανάπτυξης. Θα καλωσορίζαμε επενδύσεις — σοβαρές επενδύσεις, προσεκτικά σχεδιασμένες και προσεκτικά υλοποιημένες. Δεν έχουμε τίποτα εναντίον όποιου θέλει να επενδύσει. Δεν είναι θέμα της Αμερικής, δεν είναι θέμα του Τραμπ, της Ιβάνκα και του Κούσνερ. Όχι. Είμαστε κατά της καταστροφής των προστατευόμενων περιοχών.

Και είναι πολύ σημαντικό αυτό το έργο να μην προχωρήσει, γιατί θα αποτελούσε ένα πολύ κακό προηγούμενο. Θα δημιουργούσε ένα κακό προηγούμενο που μετά θα επεκταθεί και θα συνεχιστεί και σε άλλες περιοχές. Αν όμως αυτό συνεχιστεί, φυσικά θα κανονικοποιηθεί η ιδέα ότι μπορείς να χτίζεις ακόμη και σε προστατευόμενες περιοχές.

Δεν φαίνεται πολύ εύκολο να αλλάξει αυτό, γιατί ο Πρωθυπουργός μας λέει: «Όσο είμαι εγώ εδώ, το έργο θα γίνει»”.

Βλέπω νέους ανθρώπους που θέλουν να αλλάξουν τα πράγματα και βλέπω νέους ανθρώπους που άρχισαν να πιστεύουν ότι μπορούν να τα αλλάξουν. Νομίζω ότι πριν δεν συνειδητοποιούσαν αυτή τη δύναμη που είχαν. Ήταν αδιάφοροι απέναντι σε πολλά άλλα προβλήματα και, ας πούμε, είχαν κολλήσει στο «ας το συζητήσουμε online» ή «ας κάνουμε κάτι διαδικτυακά». Τώρα όμως περνούν στη δράση.

Και μόλις συνειδητοποιήσουν ότι η δράση είναι πιο ισχυρή, βρίσκονται εκεί και πιστεύουν σε αυτό που κάνουν. Και αυτό είναι πολύ σημαντικό για όλους, γιατί αυτοί είναι που θα έχουν την ενέργεια και τη δύναμη να φέρουν αλλαγή.Και αυτό είναι κάπως μια επανάληψη της ιστορίας, αλλά δεν έρχεται «καθοδηγούμενα». Είναι κάτι φυσικό. Είναι εξοργισμένοι, όπως πολλοί άλλοι. Αλλά είναι ελεύθεροι. Είναι πιο ελεύθεροι από κάποιους άλλους ανθρώπους που εργάζονται στη διοίκηση ή που έχουν διασυνδέσεις με την κυβέρνηση”.

Αριστερά και Αλβανία

Στην Αλβανία η Αριστερά επί χρόνια δεν υπήρχε. Φαίνεται όμως ότι αυτό αλλάζει. Η Lëvizja Bashkë έχει ένα βουλευτή στο αλβανικό κοινοβούλιο και επιχειρεί να μιλήσει μία σύγχρονη, αριστερή γλώσσα για να απευθυνθεί στο νέο κόσμο. Βρήκαμε την Αριέλα Ζενέλι στα γραφεία του κόμματος, σε μια παλιά μονοκατοικία στα Τίρανα. Δεν πρόκειται για τυπικά γραφεία ενός πολιτικού κόμματος. Στο τοίχο, δίπλα από την πόρτα, είναι αναρτημένο το σύνθημα “Fuck you and your vision” που απευθύνεται στον Πρωθυπουργό, Εντι Ράμα.

“Στην πραγματικότητα, στην αρχή επρόκειτο απλώς μια τοπική διαμαρτυρία στην προστατευόμενη περιοχή” τονίζει η Αριέλα για τον τρόπο που αναπτύχθηκε το κίνημα.

“Υπήρχαν μόνο μερικοί ακτιβιστές, κυρίως περιβαλλοντικοί ακτιβιστές, αλλά και άνθρωποι που ζουν εκεί και έχουν κάποια προβλήματα με τη γη και όλα αυτά. Οπότε, κατά κάποιον τρόπο, ήταν μια ιδιωτική υπόθεση..

Τη δεύτερη μέρα της διαμαρτυρίας — δηλαδή στην αρχή — ήμασταν απλώς ενάντια στο έργο και υπέρ της προστασίας της ζώνης, και ενάντια στην κατασκευή του πολυτελούς θέρετρου του γαμπρού του Ντόναλντ Τραμπ, του Τζάρεντ Κούσνερ.

Όμως, στη συνέχεια συνειδητοποιήσαμε ότι αυτό το είδος διαμαρτυρίας είναι κάτι περισσότερο από αυτό. Τώρα οι άνθρωποι, και ειδικά η νέα γενιά, ζητούν την παραίτηση του Έντι Ράμα, ο οποίος στην αρχή, νομίζω, δεν είχε υπολογίσει το γεγονός ότι πολλοί άνθρωποι θα έβγαιναν στους δρόμους να διαμαρτυρηθούν.

Συνήθως δεν είναι τόσο συνηθισμένο για τους Αλβανούς να διαμαρτύρονται, οπότε στην αρχή υπήρξαν κάποιες αντιδράσεις  και υποννοούμενα ότι η διαμαρτυρία οργανώνεται στην Ελλάδα και διάφορα τέτοια.  Αλλά τώρα η νέα γενιά και οι πολίτες ζητούν την παραίτηση του Ράμα, αλλά όχι μόνο του Ράμα, αλλά και ολόκληρης της πολιτικής αντιπολίτευσης επίσης.

Οπότε νομίζω ότι αυτή τη στιγμή θέλουμε να είμαστε ενάντια σε ολόκληρο το σύστημα και ενάντια σε όλα τα πολιτικά κόμματα που έχουν εφαρμόσει νεοφιλελεύθερες πολιτικές, γιατί τώρα προσπαθούν να συσσωρεύσουν κεφάλαιο παίρνοντας τη γη”.

Τη ρωτάμε για το πόσο είναι δύσκολο είναι να υπάρξει αριστερό κόμμα στην Αλβανία και απαντά με ειλικρίνεια: “Ναι, είναι πολύ δύσκολο λόγω της ιστορίας μας. Έχουμε ακόμη μνήμες από το καθεστώς του Ενβέρ Χότζα. Οπότε είναι αρκετά δύσκολο, γιατί συχνά μας επιτίθενται λέγοντας ότι είμαστε «κομμουνιστές» ή «ακραίοι», ή «μαρξιστές».

Έχουμε έναν βουλευτή στο κοινοβούλιο, τον Redi Muci, και αν θέλουν να μας επιτεθούν, αυτό είναι το μόνο που χρησιμοποιούν. Και το κάνουν συχνά, γιατί καταλαβαίνουν πολύ καλά ποια συναισθήματα του κόσμου ενεργοποιούνται από τέτοιες αναφορές. Όμως νομίζω ότι όταν μιλάμε με τον κόσμο — για παράδειγμα για το αν θέλουν καλύτερους μισθούς ή υπηρεσίες όπως εκπαίδευση, δηλαδή δωρεάν δημόσια εκπαίδευση και άλλα παρόμοια — τότε δεν είναι εναντίον μας.

Και μερικές φορές πρέπει να τους εξηγήσουμε ότι η καταπολέμηση της διαφθοράς ας πούμε δεν είναι κάτι αμιγώς αριστερό· η αριστερά είναι κάτι άλλο.Αλλά είναι αρκετά δύσκολο να τους το εξηγήσεις.

Για παράδειγμα, ένα από τα πράγματα που είμαστε ενάντια είναι οι ολιγάρχες και η μονοπώληση της οικονομίας από αυτούς. Νομίζω ότι οι άνθρωποι θέλουν να γίνουν ξανά εκλογές και καταλαβαίνουν πραγματικά πώς εξασφαλίζονται οι ψήφοι, ειδικά από το πολιτικό κόμμα που βρίσκεται στην εξουσία, το οποίο χρησιμοποιεί τα πάντα.

Αλλά παίρνουν ψήφους και μέσω εγκληματικών ομάδων ή και μέσω ολιγαρχών.Οπότε νομίζω ότι οι διαμαρτυρόμενοι θέλουν να δημιουργήσουν ένα είδος νέου μοντέλου πολιτικού κόμματος.

Υπάρχουν επίσης κάποιες συζητήσεις για το αν αυτή η ομάδα που οργανώνει τη διαμαρτυρία θα δημιουργήσει ένα νέο πολιτικό κόμμα, αλλά αυτό είναι ακόμη υπό συζήτηση.Δεν έχει αποφασιστεί ακόμη, είναι μια πιθανότητα για το μέλλον, αλλά δεν είμαι σίγουρη αν θα προχωρήσει”.

Για την Αριέλα, η αλβανική σημαία “είναι ένα σύμβολο ενότητας, αλλά είναι επίσης ένα σύμβολο ότι δεν έχουμε διαφορές μεταξύ μας. Εντάξει, έχουμε διαφορές, ψηφίζουμε διαφορετικά πολιτικά κόμματα, αλλά είμαστε Αλβανοί.

Είμαστε εδώ ως αλβανικός λαός. Γι’ αυτό χρησιμοποίησαν τη σημαία της χώρας εκείνη τη στιγμή, για να δείξουν ότι είμαστε Αλβανοί και ότι είμαστε εδώ για κάτι κοινό. Κάτι που είναι μεγαλύτερο από την καθημερινή μας ζωή.

Ένα άλλο ζήτημα είναι το κόστος ζωής. Είναι αρκετά δύσκολο εδώ, ειδικά στα Τίρανα ή στις περιοχές και τις πόλεις που είναι πολύ αστικές κ.λπ. Το στεγαστικό πρόβλημα είναι πραγματικά χαοτικό γιατί εδώ χτίζονται, όπως βλέπετε, τα πάντα. Έτσι, για τη νέα γενιά, είναι πολύ δύσκολο να αποκτήσει ή να αγοράσει σπίτι”.

“Στις συγκεντρώσεις” τονίζει η Αριέλα “υπάρχουν πολλοί άνθρωποι με διαφορετικές απόψεις. Οπότε υπάρχουν κάποιοι και από τη δεξιά. Μπορείς να το καταλάβεις όταν παίρνουν το μικρόφωνο, από την αφήγησή τους.

Υπάρχουν επίσης και κάποιοι αριστεροί ακτιβιστές, των οποίων την οπτική μπορώ να καταλάβω. Οπότε νομίζω ότι δεν έχουμε μια καθαρή ιδεολογία, αλλά παρ’ όλα αυτά οι ομάδες συνεχίζουν να συγκροτούνται.

Σε ότι αφορά τη διαφθορά στην πραγματικότητα, για εμάς, αυτό που καταλαβαίνουν οι Αλβανοί ως διαφθορά είναι η «μικρή» διαφθορά. Έτσι, μέσα στα χρόνια λέγαμε ότι, εντάξει, κάθε μέρα υπάρχει διαφθορά, ναι, καθημερινά.

Όμως, αυτά τα χρόνια δημιουργήσαμε το SPAK, το οποίο είναι ένα “ειδικό” δικαστήριο και ολόκληρος θεσμικός μηχανισμός για την αντιμετώπιση της διαφθοράς. Και για πρώτη φορά, με το SPAK, ο αλβανικός λαός καταλαβαίνει ότι η διαφθορά δεν είναι μόνο η «μικρή» διαφθορά, αλλά είναι και η διαφθορά σε υψηλό επίπεδο.

Για παράδειγμα, τον περασμένο Δεκέμβριο, το δεύτερο πιο σημαντικό πρόσωπο στην κυβέρνηση, που είναι η Μπελίντα Μπαλούκου, Υπουργός Υποδομών και άλλων τομέων, κατηγορήθηκε για κάποια μεγάλα έργα. Αυτό είναι ένα αριστερό ζήτημα, κατά τη γνώμη μου. Γιατί, όπως είπα πριν, θέλουν να συσσωρεύσουν κεφάλαιο παίρνοντας τη γη. Και αυτό όντως είναι ένα τυπικό αριστερό ζήτημα”.