ΑΛΒΑΝΙΑ: Η ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΕΝΟΣ ΚΙΝΗΜΑΤΟΣ – ΠΟΙΟΙ ΚΑΙ ΓΙΑΤΙ ΔΙΑΔΗΛΩΝΟΥΝ

Οι συνεχόμενες, καθημερινές διαδηλώσεις στα Τίρανα της Αλβανίας αποτελούν ένα case study για τους πολιτικούς επιστήμονες. Το γεγονός δεν είναι εύκολο να εκτιμηθεί ακόμα. Παρόλα αυτά το NEWS 24/7 το επιχείρησε συνομιλώντας με δύο καθηγητές πολιτικών επιστημών στο Μεσογειακό Πανεπιστήμιο των Τιράνων. Ο Κρίτων Κούτσι και Εμίλιο Τσίκα καταθέτουν τα πρώτα τους συμπεράσματα προσπαθώντας να αναλύσουν τις τάσεις, τα κίνητρα και τις επιδιώξεις ενός υπό διαμόρφωση κινήματος.

Αυτό που βλέπουμε τις τελευταίες ημέρες είναι πρωτοφανέρωτο στην Αλβανία;

Κρίτων: Είναι η πρώτη φορά που τα τελευταία 35 χρόνια υπάρχει μια τέτοια διαμαρτυρία. Υπάρχουν διαδηλώσεις που δεν διοργανώνονται από τα πολιτικά κόμματα. Είναι η πρώτη φορά που δεν υπάρχει ένα πολιτικό κόμμα από πίσω. Δηλαδή φαίνεται ότι όλο αυτό έχει τα χαρακτηριστικά ενός κοινωνικού κινήματος. Παράλληλα όμως ζητούν την παραίτηση του Ράμα

Αυτή που διαμαρτύρεται είναι μία κατά βάση απολιτίκ γενιά. Και το ενδιαφέρον είναι το πόσο μπορεί να κρατήσει όλο αυτό. Εδώ ποντάρει και ο Ράμα, στην κόπωση.

Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του κινήματος; Ποια είναι η διαστρωμάτωση του κόσμου που συμμετέχει σ’ αυτό;

Εμίλιο: Η δομή του αποτελείται κυρίως από νέους ανθρώπους. Είναι κάτι το ιδιαίτερο. Δεύτερον, βλέπουμε μία αντίθεση που διατυπώνεται χρόνια. Η πολιτική ελίτ έλεγε ότι η νέα γενιά πρέπει να ενδιαφερθεί για την πολιτική και να μην μένει μακριά. Τώρα όμως που υπάρχει μια νεολαία η οποία ξεκινάει και υψώνει τη φωνή της, όλοι και τα δύο μεγάλα κόμματα έχουν πέσει πάνω της.

Αυτό δείχνει ότι υπάρχει ένα μεγάλο πρόβλημα στην πολιτική κουλτούρα που έχει δημιουργηθεί όλα αυτά τα χρόνια, αλλά από την άλλη πρέπει να πούμε ότι εντός των διαδηλώσεων υπάρχουν διάφορα ρεύματα. Όλη αυτή η κατάσταση ξεκίνησε με ένα με ένα αφήγημα το οποίο ήταν περιβαλλοντικό. Από εκεί και πέρα όμως, μετά από την πρώτη βδομάδα βλέπουμε ότι έχει μετατραπεί σε κάτι διαφορετικό.

Τα πολιτικά ζητήματα δεν επικεντρώνονται μόνο στη διατύπωση για την παραίτηση του Ράμα. Τα συνθήματα στρέφονται εναντίον και των δύο μεγάλων κομμάτων. Συνεπώς βλέπουμε μια νεολαία η οποία είναι απέναντι στο πολιτικό κεκτημένο των τελευταίων 35 χρόνων, νέους ανθρώπους που έχουν γεννηθεί από το 2000 και μετά. Ο Μπερίσα είναι μέλος του πολιτικού κατεστημένου από το 1992 κιόλας.

Κρίτων: Ο Πρωθυπουργός Ράμα από την πλευρά του είναι ένα πολιτικό πρόσωπο το οποίο ήρθε στην εξουσία μ’ ένα αφήγημα το οποίο ήταν ενάντια στον Μπερίσα και την παλαιά πολιτική. Είχε ένα χάρισμα. Τα τελευταία 13 χρόνια όμως που βρίσκεται στην εξουσία έχει υποστεί φθορά. Ερχονται στο προσκήνιο, κυρίως χάρη στη δράση του SPAK (σσ εισαγγελία κατά της διαφθοράς), θέματα πολύ σοβαρά τα οποίο έχουν αντίκτυπο όχι μόνο στη νεολαία αλλά στο σύνολο της αλβανικής κοινωνίας.

Εμίλιο: Υπάρχει περίπτωση αυτά τα παιδιά, αυτός ο κόσμος που βρισκόταν στην αφάνεια όλα αυτά τα χρόνια, όλες αυτές τις δεκαετίες, να θεωρεί ότι τώρα είναι η ευκαιρία τους να φανούν. Εννοώ να παρουσιαστούν και να διεκδικήσουν ένα χώρο στο δημόσιο βίο χωρίς καν να το αντιλαμβάνονται. Να αντιλαμβάνονται ότι τώρα είναι και “η δική μου ευκαιρία να βγω και να πω ότι υπάρχω κι εγώ. Δείτε με κι εμένα”. Αυτό είναι. Δηλώνουν ότι υπάρχουν μετά από χρόνια εσωτερικευμένης καταπίεσης. Μέχρι στιγμής δεν εκπροσωπούνταν κάπου. Τώρα κάνουν μία δήλωση και αυτό ενδεχομένως να τους αρκεί.

Βλέπουμε ότι το σύμβολο που κυριαρχεί στις διαδηλώσεις είναι αυτό της αλβανικής σημαίας. Τι σημαίνει αυτό; Πώς το αντιλαμβάνεστε;

Κρίτων: Σ’ αυτή τη φάση του κινήματος το γεγονός ότι είναι απολιτίκ τού δίνει δύναμη. Ο Ράμα αντέδρασε λέγοντας ότι πίσω από τις κινητοποιήσεις βρίσκεται η Ελλάδα, πράκτορες κτλ. Το θέμα είναι τι θα γίνει μετά. Δηλαδή για να τα καταφέρει ένα κίνημα πρέπει να έχει μια δομή, πρέπει να έχει οργάνωση. Αυτή τη στιγμή δεν φαίνεται κάτι τέτοιο. Και το απολιτίκ είναι και η δύναμη, αλλά είναι και αδυναμία του κινήματος.

Όσον αφορά τώρα τον εθνικισμό, ο εθνικισμός εδώ είναι το κυρίαρχο αφήγημα για μια γενιά η οποία δεν έχει καθαρή πολιτική ιδεολογία. Βλέπεις μόνο εθνικές σημαίες, σημαίες ακόμη και του Κοσόβου. Δηλαδή όπως είπε και ο Αιμίλιος πρόκειται για μια μάζα η οποία δεν έχει ενιαία κατεύθυνση. Πολιτικά μιλώντας, βρίσκεις από εθνικιστές μέχρι οικολόγους, κινηματικούς αναρχικούς κτλ.

Εμίλιο: Είναι, νομίζω, χαρακτηριστικό το σύνθημα περί προδοτών και προδοσίας που ακούγεται στις διαδηλώσεις.

Κρίτων: Μιλούν για την Αλβανία των Αλβανών. Και ζητούν θάνατο στους προδότες. Ποιοι είναι οι προδότες; Είναι, όπως λένε, το πολιτικό κατεστημένο της χώρας. Και λένε ότι όραμά τους είναι να δουν εκτός από τον Ράμα και τον Μπερίσα στη φυλακή.

Πώς αντιδρά το πολιτικό σύστημα σ’ όλα αυτά;

Κρίτων: Στην αρχή επέλεξε να επιτεθεί. Μίλησε για εχθρούς της Αλβανίας. Για την Ελλάδα, τη Ρωσία, το Ιράν. Είναι σαν να έλεγε στους διαδηλωτές ότι όσοι βγαίνετε στους δρόμους παίζετε το παιχνίδι των εχθρών της Αλβανίας. Τώρα βλέπω ότι έχουν εγκαταλείψει αυτήν την τακτική. Ποντάρουν στην κόπωση του κινήματος, στην κούραση των ανθρώπων.

Ο Μπερίσα, από την πλευρά του, μίλησε υπέρ της επένδυσης ποντάροντας ότι μπορεί πίσω από αυτή να βρίσκεται ο Τραμπ. Όταν όμως είδε το μέγεθος του κινήματος, τους 35000 ανθρώπους στο δρόμο, τόνισε ότι είναι υπέρ των διαδηλωτών. Και παράλληλα είπε ότι η επένδυση πρέπει να σεβαστεί το περιβάλλον κτλ.

Εμίλιο: Κατά τη γνώμη μου περισσότερο αμήχανο είναι το κόμμα του Μπερίσα. Ούτε την προσοχή μπορεί να τραβήξει ούτε και μέρος στις διαδηλώσεις μπορεί να πάρει. Ο Μπερίσα είχε και το θέμα της non grata ιδιότητας από τις ΗΠΑ η οποία όμως δεν ισχύει πια. Πάρθηκε πρόσφατα η σχετική απόφαση και αυτό σίγουρα δεν το θεωρώ τυχαίο. Δεν υπάρχουν τυχαία πράγματα στην πολιτική.

Τα media πώς αντιδρούν;

Εμίλιο: Αμήχανα είναι, κυρίως τα παροδοσιακά media της χώρας. Οι περισσότεροι βλέπουν tik-tok, Instagram, Χ κτλ.Λογοκρισία δεν μπορεί να επιτευχθεί αν και κάποιοι πολύ θα το ήθελαν. Τα media που υποστηρίζουν την κυβέρνηση παραμένουν μουγκά. Αλλά και αυτά που υποστηρίζουν τον Μπερίσα δεν λένε πολλά περισσότερα. Τα επίμαχα συνθήματα “κόβονται” ας πούμε.

Κρίτων: Τα σύγχρονα αυταρχικά συστήματα όπως είναι η Αλβανία ή ή Τουρκία διαφέρουν από τις κλασικές παραδοσιακές απολυταρχίες του προηγούμενου αιώνα. Οι κλασικές παραδοσιακές δικτατορίες ήθελαν να πολιτικοποιήσουν τα πάντα, ακόμα και την προσωπική ζωή των ανθρώπων. Αυτά τα νέα απολυταρχικά καθεστώτα, οι ανελεύθερες δημοκρατίες θέλουν να αποπολιτικοποιήσουν τα πάντα. Εδώ είναι το ενδιαφέρον. Τα media από την πλευρά τους κάνουν προπαγάνδα. Πάντα έκαναν δηλαδή. Η Ελλάδα, την ίδια ώρα στον αλβανικό δημόσιο λόγο, είναι πρώτος στόχος.

Εμίλιο: Εύκολος και πρώτος στόχος πράγματι.

Οι διαδηλωτές στέκονται στο ζήτημα της διαφθοράς. Στην Αλβανία όταν μιλάτε για διαφθορά τι ακριβώς εννοείτε;

Κρίτων: Η διαφθορά υπάρχει παντού, υπάρχει και στην Ελλάδα. Η διαφορά όμως είναι ότι στην Αλβανία η διαφθορά γράφεται με κεφαλαία γράμματα, μιλάμε για την απόλυτη διαφθορά. Δεν μπορείς να πάρεις ένα δημόσιο έργο χωρίς να έχεις συγκεκριμένη σχέση με το κόμμα που βρίσκεται στην εξουσία. Αυτό που χαρακτηρίζεται στην Ελλάδα “πελατειακές σχέσεις”, εδώ βρίσκεται σε άλλη φάση. Τυπικά υπάρχουν διαγωνισμοί αλλά δύο τρεις εταιρίες παίρνουν όλα τα έργα.

Εμίλιο: Θα δείτε ότι αυτήν την περίοδο βρίσκεται στη φυλακή ο δήμαρχος Τιράνων. Θα δείτε ότι βρίσκονται στη φυλακή πρώην Υπουργοί και βουλευτές. Η πρόοδος της Αλβανίας ως προς την ευρωπαϊκή της ένταξη εξαρτάται από την πρόοδο στα ζητήματα της διαφθοράς. Δεν έχουν περάσει παρά ελάχιστες ημέρες από τότε που βγήκαν εντάλματα για τουλάχιστον 20 άτομα, για υποθέσεις που σχετίζονται με κατασκευαστικά έργα. Τους ουρανοξύστες που βλέπετε τριγύρω στα Τίρανα και ότι άλλο σχετικό. Αυτό κάτι δείχνει.