ΤΑ ΠΡΟΣΩΠΑ ΤΟΥ 67ΟΥ ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

Μια ελληνική ταινία κερδίζει τον Χρυσό Αλέξανδρο του φεστιβάλ, το σινεμά του Νίκου Γραμματικού έρχεται στο προσκήνιο, κι ο Όλιβερ Λάσε μας ταξίδεψε σε ερήμους. Αυτά είναι όσα ξεχωρίσαμε στο φετινό φεστιβάλ Θεσσαλονίκης.

Άλλη μια έκδοση του φεστιβάλ Θεσσαλονίκης μπήκε στο αρχείο και επιστρέφοντας ρίχνουμε μια ματιά σε πρόσωπα, εικόνες, ταινίες και χαρακτήρες που ξεχώρισαν και συζητήθηκαν.

Οι Απόντες κι οι παρόντες στο σινεμά του Νίκου Γραμματικού

ÐñïâïëÞ ôçò ôáéíßáò "Áðüíôåò" êáé ÁðïíïìÞ Ôéìçôéêïý ×ñõóïý ÁëÝîáíäñïõ óôï Íßêï Ãñáììáôéêü

Ήταν πολλές οι φορές που άκουσα στη διάρκεια του φετινού φεστιβάλ νεαρό (κυρίως, αλλά όχι μόνο) κόσμο να λέει πως δεν ήξερε στην πραγματικότητα σε ιδιαίτερο βάθος το σινεμά του Γραμματικού, κάτι που δείχνει πόσο μεγάλη αξία είχε η φετινή επιλογή του φεστιβάλ για τιμητικό Χρυσό Αλέξανδρο. Ένας δημιουργός με καθοριστικό έργο στα ‘90s αλλά και στα ‘00s, ο Γραμματικός έπιασε είδη όπως το νουάρ η την ιστορία ενηλικίωσης με κάτι το σκληρό και βιωμένο στην προσέγγισή του.

Έκανε ταινίες, συχνά ακραία διαφορετικές μεταξύ τους, για ήρωες παγιδευμένους με διαφορετικούς τρόπους, καθώς προσπαθούν να κάνουν ό,τι μπορούν ακόμα κι αν δεν συνειδητοποιούν πάντα τα μοτίβα ή τους περιορισμούς τους. Είδα τις περισσότερες από τις ταινίες του αφιερώματος στη μεγάλη οθόνη, σε προβολές πάντα γεμάτες και ναι, με κοινό σε μεγάλο βαθμό νεότερο.

ÐñïâïëÞ ôçò ôáéíßáò "Áðüíôåò" êáé ÁðïíïìÞ Ôéìçôéêïý ×ñõóïý ÁëÝîáíäñïõ óôï Íßêï Ãñáììáôéêü

Ήταν μια πραγματικά αξέχαστη εμπειρία να βλέπεις τους Απόντες στο Ολύμπιον, παρουσία του Γραμματικού και του καστ, ύστερα από τη βράβευση του σκηνοθέτη και την ανταλλαγή ιστοριών από τα παλιά χρόνια (και εγκάρδιες αφιερώσεις σε όσους έχουν χαθεί). Στην έξοδο από το σινεμά συναντούσες κλαμμένα βλέμματα (δηλώνω ένοχος) και ανθρώπους κάθε ηλικίας ή φύλου(*) να έχουν συγκλονιστεί από την οικουμενικότητα μιας ταινίας-κέντημα (Μαυροψαρίδης σε θρυλική φόρμα εδώ) για το πέρασμα του χρόνου και για το πώς οι άνθρωποι απομακρύνονται, δοκιμάζονται, χάνονται.

(*Όσο κι αν ο ιδιος φάνηκε περίεργα ανταγωνιστικός απέναντι σε αυτή την ιδέα, όταν τοποθετήθηκε στο τραπέζι στη διάρκεια της παρουσίασης του άχαστου βιβλίου Απόντες – Μια Προφορική του Θεοδόση Μίχου.)

Ο Γραμματικός ήταν εκεί στις περισσότερες από τις προβολές, κάνοντας μάλιστα κι ένα ειλικρινά αξέχαστο q&a μετά την Εποχή των Δολοφόνων –μια ταινία που απεχθάνεται, από ό,τι καταλάβαμε – και δίνοντας γενικά πάντα γνώμες και insights με την απλότητα και την αμεσότητα ενός δημιουργού που δεν έχει μυθογολικοποιήσει τον εαυτό του. Το εκτίμησα αυτό, όπως αγάπησα και τις περισσότερες από τις ταινίες του, τον ρυθμό τους, τα τοπία τους, τη σχέση τους με το χρόνο και το πώς σμιλεύουν τους ήρωες και τις ηρωίδες τους. Ένα σινεμά στο οποίο απόντες και παρόντες εξίσου, έχουν σχήμα.

Λόρα Μάλβεϊ

MASTERCLASS ÌÅ ÔÇ ËÏÑÁ ÌÁËÂÅÉ / Ç ÐÏËÉÔÉÊÇ ÔÏÕ ÂËÅÌÌÁÔÏÓ

Πριν μισό αιώνα η Λόρα Μάλβεϊ δημοσίευσε ένα από τα πλέον καθοριστικά κείμενα γύρω από την κινηματογραφική θεωρία, το δοκίμιο Οπτική Απόλαυση και Αφηγηματικός Κινηματογράφος, στο οποίο ανέδειξε τον όρο «male gaze» για το βλέμμα στο σινεμά. Η επιδραστικότητα της Μάλβεϊ είναι δεδομένη, η γλύκα όμως και η φροντίδα με την οποία έμοιαζε να προσεγγίζει το κάθε ερώτημα και το κάθε άτομο που της απευθυνόταν, στη διάρκεια του masterclass της, ήταν κάτι το υπέροχο να παρακολουθείς από κοντά.

Η Μάλβεϊ έδωσε ένα masterclass πάνω σε ζητήματα οπτικής απόλαυσης, επιθυμίας και θέασης στο σινεμά, σε συντονισμό της Γκέλης Μαδεμλή – μια φανταστική κουβέντα, και καλοδεχούμενα απαιτητική. Μίλησε για τη φροϋδική ψυχανάλυση, για την απουσία του πρώτου προσώπου από το κείμενό της, για τα διαφορετικά δεδομένα του Τότε και του Τώρα (η κουήρ οπτική ας πούμε απουσίαζε από το αρχικό της κείμενο). Μέσα από αποσπάσματα του Notorious του Χίτσκοκ, μας έδειξε το πώς το Βλέμμα περνάει μέσα στην οπτική του ίδιου του σινεμά – τι θέλει ο σκηνοθέτης να κοιτάμε και πώς, τι είναι θεατής και τι είναι αντικείμενο, και πώς αυτά τα στοιχεία συντίθενεται μέσα σε ένα κάδρο φαινομενικά απλής δράσης.

Το πιο γλυκό φινάλε ήταν η αναφορά της Μάλβεϊ σε σύγχρονο σινεμά που ξεχωρίζει, όπου μίλησε εκταταμένα για την αριστουργηματική Μικρή Μαμά της Σελίν Σιαμά, ένα από τα αγαπημένα μου φιλμ της δεκαετίας. Legend recognize legend!

Μια Μέρα στη Ζωή της Τζο: Κεφάλαιο Φαίδρα

Avion Films

Δυο μήνες μετά τη βράβευση της ταινίας με το βραβείο σκηνοθεσίας του τμήματος Ορίζοντες του φεστιβάλ Βενετίας, η νέα ταινία της Ζακλίν Λέντζου έφτασε θριαμβευτικά και στα πάτρια εδάφη. Το Μια Μέρα στη Ζωή της Τζο: Κεφάλαιο Φαίδρα είναι η νέα ταινία της σκηνοθέτριας μετά το θαυμάσιο ντεμπούτο της, Σελήνη, 66 Ερωτήσεις, και τιμήθηκε με τον Χρυσό Αλέξανδρο του Arrivals – Διεθνούς Διαγωνιστικού τμήματος του φεστιβάλ, λίγα χρόνια μετά την αντίστοιχη επικράτηση της Σοφίας Εξάρχου με το Animal. Είναι σημαδιακές νίκες, καθώς πριν το Animal, είχαν περάσει 30 χρόνια από την τελευταία φορά που ελληνική ταινία κέρδιζε τον Χρυσό Αλέξανδρο του Διεθνούς.

Η ταινία της Λέντζου ακολουθεί μια μέρα στη ζωή της Τζο (το κεφάλαιο Φαίδρα!), μια μελαγχολική έφηβη που μοιάζει να είναι συνδεδεμένη με ένα πεδίο ύπαρξης πέρα από το υλικό, το γήινο. Ξεκινά με ψιθύρους που έρχονται από Κάπου Αλλού, σα να κοιτάνε τη Τζο – και τις ζωές μας γενικά – από εκεί έξω, εκεί ψηλά. Είναι όνειρα, ή εμείς είμαστε τα όνειρά τους;

Η μέρα εκείνη για τη Τζο είναι συνηθισμένη αλλά και εντελώς ασυνήθιστη, όπως ίσως κάθε μέρα. Το πρωί χάνει το σχολικό. Στο διάλειμμα φιλιέται με το αγόρι της, που δεν έχει ιδέα πως να φιλάει. Αργότερα, το απόγευμα, συναντιέται με φίλους, και με φίλους φίλων, σε μια πλατεία. Στο ενδιάμεσο, έχει συμβεί κάτι συγκλονιστικό: Στη διάρκεια του μαθήματος μουσικής, η Τζο ακούει το τραγούδι της Φαίδρας. Με μια φωνή αγγελική, σαν συνδεδεμένη κι αυτή με το εξώτερο, με τους αγγέλους και τις ψυχές, να τραγουδάει ένα κομμάτι που «δε νομίζω να το έχει το Spotify», σαν κάτι που προσγειώθηκε στη Γη από κάπου αλλού.

Η Τζο δακρύζει και δεν καταλαβαίνει γιατί. Πολύ ταιριαστό, γιατί το ίδιο συνέβη και σε εμένα. Στη σκηνή που η Τζο αφουγκράζεται αυτό τον ήχο, αυτή τη φωνή, αλλά και αργότερα, όταν μαζί με τη Φαίδρα περπατούν στους χώρους του σχολείου, αγγίζοντας μουσικά όργανα μέσα από θολά, εκτός focus πλάνα που ενισχύουν την ονειρικότητα της ανακάλυψης, ή μιας νέας σύνδεσης. Το σινεμά της Λέντζου πάντα είχε αυτή την ικανότητα, να μοιάζει με οπτικοακουστικό scrapbook αγγιγμάτων, αναμνήσεων, ήχων – όλα συνθέτοντας μια αφήγηση έντονης συναισθηματικότητας, μια τρυφερότητα που δε μπορείς να πετύχεις με υπολογισμούς και με λόγια.

Θα πούμε περισσότερα για την ταινία όταν κυκλοφορήσει στην Ελλάδα μες στο ‘27, καθώς σίγουρα θα συζητηθεί: Ένα από τα σημεία έμπνευσης ήταν η δολοφονία του Γρηγορόπουλου, με τρόπο που χωρίς υπερβολή αποτέλεσε το πιο πολυσυζητημένο στοιχείο του φετινού φεστιβάλ. Πάντα σε ένα φεστιβάλ θα υπάρχουν οι ταινίες που όλοι συζητάνε, αλλά προσωπικά δε θυμάμαι στο παρελθόν τόσο μακρές και απρόβλεπτες συζητήσεις με τόσο διαφορετικό κόσμο, για την ίδια ταινία.

Σε κάθε περίπτωση, όπως έγραφα και από τη Βενετία, η ταινία είναι από τις καλύτερες που έχω δει φέτος – και αυτό ενώ στο εξωτερικό συνεχίζει να αποσπά εξαιρετικές κριτικές. Περισσότερα, μαζί και με μια χορταστική συζήτηση με την ίδια την Λέντζου, όταν η ταινία κυκλοφορήσει στα σινεμά.

Η έρημος του Όλιβερ Λάσε

Êáëþò ¹ñèáôå óôçí ¸ñçìï V – TIFF Talks "Áíïé÷ôÞ óõæÞôçóç É ¼ëéâåñ ËÜóå - Áßóèçóç ðñïóáíáôïëéóìïý"

Το μεγάλο φετινό αφιέρωμα του φεστιβάλ ήταν η έρημος, με τον σκηνοθέτη Όλιβερ Λάσε του Sirat να αναλαμβάνει ρόλο guest curator και να επιλέγει τις ταινίες του αφιερώματος – ανάμεσά τους και δύο δικές του, επειδή μπορεί! Ο Λάσε μάλιστα το απόλαυσε το όλο experience στη Θεσσαλονίκη, δίνοντας masterclass, παρουσιάζοντας μια πολυμεσική εγκατάσταση, αλλά και ακολουθώντας τις φεστιβαλικές νύχτες στα πάρτυ της κάθε βραδιάς. Δεν πήγαμε σε πάρτυ και να μην τον πετύχουμε! Αλλά φυσικά θα μας απογοήτευε το αντίθετο – για τον σκηνοθέτη του Sirat μιλάμε εδώ.

«Η έρημος είναι ένας καθρέφτης», είπε στη διάρκεια μιας φεστιβαλικής συζήτησης με τον Γιώργο Κρασσακόπουλο. «Εκεί δεν μπορείς να δραπετεύσεις από τον εαυτό σου, δεν μπορείς να κρυφτείς. Καλείσαι να αντιμετωπίσεις αυτό που πραγματικά είσαι. Στην καθημερινότητά μας ζούμε σε μια κατάσταση διαρκούς απόσπασης. Στην έρημο πρέπει να είσαι σε εγρήγορση, να είσαι παρών, και αυτό το βρίσκω ένα από τα πιο γοητευτικά της στοιχεία».

Όπως είπε, όλη αυτή η αναζήτηση ξεκινά από τη δική του εσωτερική ανάγκη για σύνδεση. «Ψάχνω την αγάπη. Αναζητώ κι εγώ έναν τρόπο να διασχίσω την έρημο. Έχω πληγές». Όλοι μας! Ίσως γι’αυτό το Sirat είναι μια από τις κορυφαίες ταινίες που είδαμε στις αίθουσες μες στο ‘26, αλλά και σε αυτό το αφιέρωμα του φεστιβάλ – παρέα με διάφορα ερημικά classics όπως ο Ξέγνοιαστος Καβαλάρης, ο Λόρενς της Αραβίας, το Wake in Fright και το Deliverance, το Beau Travail και το Naked Island, και πολλά ακόμη.

Τα Ευρωπαϊκά Βραβεία Κινηματογράφου έρχονται Ελλάδα

Το τελευταίο ΣΚ του φεστιβάλ ανακοινώθηκαν ζωντανά από την Θεσσαλονίκη οι υποψηφιότητες για τα φετινά Ευρωπαϊκά Βραβεία Κινηματογράφου, που απονεμηθούν φέτος για πρώτη φορά στην Ελλάδα. Από το Τέμενος Χαμζά Μπέη «Αλκαζάρ» στη Θεσσαλονίκη, οι ηθοποιοί Κλέλια Ανδριολάτου και Γιούς Μπράουερς ανακοίνωσαν ταινίες, δημιουργούς και ερμηνευτές που θα διεκδικήσουν τα φετινά βραβεία. Ενόψει του αθηναϊκού ραντεβού της απονομής, οι υποψηφιότητες λοιπόν δεν επιφύλαξαν τεράστιες εκπλήξεις, με την Πατρίδα του Παβλικόφσκι και το La Bola Negra των Χάβις να προτείνονται σε ό,τι κατηγορία υπάρχει και το Φιορδ να ξεφουσκώνει κάπως σε σχέση με τις αρχικές προσδοκίες.

Αξιοσημείωτο το γεγονός ότι οι κατηγορίες Σκηνοθεσίας και Σεναρίου έχουν τις ίδιες 5 ταινίες υποψήφιες, εκ των οποίων η μία δεν είναι όμως υποψήφια για Καλύτερη Ταινία! Ο λόγος για το σεισμικό Everytime της Σάρα Βόλνερ (δε βλέπω την ώρα για την κυκλοφορία του στην Ελλάδα) που μαζί με την Πατρίδα, το Bola Negra, το Φιορδ, αλλά και τον Μινώταυρο του Ζβιάγκιντσεφ είναι υποψήφιο για Σκηνοθεσία/Σενάριο, αλλά μυστηριωδώς δεν χώρεσε στην κατηγορία της Ταινίας.

Δεν διαμαρτύρομαι πάντως, γιατί στη “θέση” του μπήκε εκεί το La Gradiva, μια συγκλονιστική ταινία ενηλικίωσης που επίσης έρχεται σύντομα και στα ελληνικά σινεμά. Το La Gradiva και το Everytime ήταν οι δύο πιο πολυσυζητημένες ταινίες των Καννών παρά το γεγονός πως έμειναν ακατανόητα εκτός Επίσημου Διαγωνιστικού. Η μοίρα τους φαίνεται πως παραμένει δεμένη με αυτό τον χαριτωμένο τρόπο.

Αναλυτικά οι υποψηφιότητες, εδώ. Η τελετή απονομής θα γίνει στην Αθήνα στις 16 Ιανουαρίου 2027.

Προβολές

Μπορείς Να Δεις Τα Πάντα… η πολυσυζητημένη ταινία των Νέιθαν Φίλντερ και Λανς Όπενχαϊμ παίχτηκε σε κρυφή προβολή-έκπληξη την τελευταία νύχτα του φεστιβάλ. Εγώ λέω να την δούμε ξανά και την άνοιξη στο φεστιβάλ ντοκιμαντέρ!

Μινώταυρος και Άγνωστη Γυναίκα… Η έναρξη του φεστιβάλ έγινε με το πολύ καλό φιλμ του Αντρέι Ζβιάγκιντσεφ, για το οποίο γράψαμε περισσότερα μετά την προβολή του. Ταινία λήξης, Η άγνωστη γυναίκα της Μέι Ελ-τούκι που κέρδισε το Χρυσό Λιοντάρι στη Βενετία, παρουσία της επίσης βραβευμένης στη Βενετία (και υποψήφιας και στα Ευρωπαϊκά Βραβεία) πρωταγωνίστρια του φιλμ, Ματίλν Αρσέλ.

La Bola Negra… «Εσένα σου άρεσε το La Bola Negra;» «Όχι» «Α, είσαι από αυτούς». Αληθινός διάλογος! Καθώς το πιο hot topic του φεστιβάλ ήταν η ισπανική ταινία που έχει βάλει πλώρη για τα Όσκαρ, και μοίραζε τους θεατές σε αντίπαλα στρατόπεδα μετά την προβολή της. Τέτοια θέλουμε.

Ξανασταυρώνεται… Η ταινία του Θοδωρή Παπαδουλάκη (Το Νησί) μεταφέρει Καζαντζάκη στη μεγάλη οθόνη με τρόπο εντυπωσιακό και αισθητικά τολμηρό. Μεταξύ άλλων, κέρδισε και το Βραβείο Κοινού του τμήματος Meet the Neighbors του φεστιβάλ. Περισσότερα σύντομα στο NEWS24/7, με μια μεγάλη συνέντευξη του Παπαδουλάκη από τη Θεσσαλονίκη.

Night Nurse… Το πιο αλλόκοτο αντι-ερωτικό θρίλερ, δια χειρός Τζόρτζια Μπερνσταϊν, για μια νοσοκόμα σε οίκο φροντίδας που παθαίνει εμμονή με ένοικο κι αρχίζει να γίνεται μέρος στις απάτες του. Δεν έχω ξαναδεί κάτι ακριβώς σαν αυτό.

Το Δέντρο του Ιούδα… Πολύ στιβαρό crime δράμα στην ελληνική επαρχία, με αυτοεξόριστο άντρα να επιστρέφει στα παλιά του λημέρια και να επανεώνεται με τον παιδικό του φίλο που τώρα είναι αστυνομικός. Όταν μια νεαρή γυναίκα βρίσκεται δολοφονημένη έξω από το χωριό, η εξιχνίαση του εγκλήματος θα εμπλέξει πολύ κόσμο που έχει συμφέρον από το καθεστώς σιωπής. Ωραίες ερμηνείες (ο Αλέξης Καλοφωλιάς πήρε το βραβείο ερμηνείας του τμήματος Film Forward όπου για κάποιο λόγο είχε τοποθετηθεί η ταινία), έξοχη χρήση τοπίου, πολλή ψυχή. Ελπίζω να βρει το δρόμο του προς τις αίθουσες.

The Unknown, Tender Loving Care, Ένας Άνθρωπος της Εποχής Του… Τρεις από τις καλύτερες ταινίες της χρονιάς προβλήθηκαν στο φεστιβάλ. Ένα ψυχολογικό θρίλερ από τον σεναριογράφο της Ανατομίας Μιας Πτώσης με σπουδαία Λέα Σεϊντού, το τελευταίο φιλμ του μεγάλου Μάικ Λι, και ένα ιστορικό δράμα που δεν μοιάζει με κανένα άλλο. Σύντομα στις αίθουσες.

Σάρκα και Βενζίνη… Η ταινία που δεν κατάφερα να δω και που μου προτάθηκε μακράν περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη στο φετινό φεστιβάλ, είναι το βραβευμένο στη Θεσσαλονίκη φιλμ για δύο νταλικέρηδες που γνωρίζονται και ερωτεύονται. Αδύνατον να τα προλάβουμε όλα, αλλά καταγράφεται – σε πρώτη ευκαιρία, δεν το χάνω.

Ροή Ειδήσεων

Περισσότερα