ΕΣΥ ΠΟΣΟ ΚΑΙΡΟ ΕΧΕΙΣ ΝΑ ΠΑΣ ΣΤΟ ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ;

Είμαι σίγουρη ότι οι περισσότεροι που διαβάζετε αυτό το άρθρο έχετε ήδη απαντήσει στον τίτλο του αποφατικά.

Καταλαβαίνω. Και γω δεν είχα πάει ποτέ στο Νομισματικό Μουσείο. Μου φαινόταν πολύ εξειδικευμένο για να είμαι ειλικρινής, και δεν ιεραρχούσα την επίσκεψη μου σε αυτό ως άμεση προτεραιότητα. “Εδώ δεν έχω δει άλλα κι άλλα”, σκεφτόμουν.

Ωστόσο, σχεδόν καθημερινά περνούσα (και περνάω) απ’ έξω και πάντα μου κέντριζε το ενδιαφέρον το εντυπωσιακό μπαλκόνι του με τις καμάρες και την περίτεχνη οροφή. Ομολογουμένως είναι από τα ομορφότερα κτίρια στην Αθήνα.

Ωστόσο, οι σβάστικες στις καγκελόπορτες μού προκαλούσαν μια κάποια αμηχανία.

Πλέον όχι, και θα σας εξηγήσω παρακάτω γιατί.

Το άλλο που γνώριζα για το Νομισματικό ήταν το καφέ του. Είχα δει αρκετά posts και άρθρα που εξήραν τον κήπο του Μουσείου και το αναψυκτήριό του. Ενδεχομένως θα θυμάστε και τις έντονες αντιδράσεις που είχε ξεσηκώσει η προσπάθεια παραχώρησής του -μαζί με δεκάδες ακόμα αναψυκτήρια μουσείων- σε γνωστή αλυσίδα εστίασης.

Όπως διαπίστωσα πρόκειται πράγματι για μια όαση επί της Πανεπιστημίου, ωστόσο το γεγονός ότι οι περισσότεροι πελάτες του αναψυκτηρίου δεν είναι και επισκέπτες του Μουσείου, με έκανε να δυσανασχετήσω.

Αν ανήκετε και εσείς σε αυτό το γκρουπ, ελπίζω μετά την ανάγνωση να προγραμματίσετε την επίσκεψή σας στο “κρυμμένο διαμαντάκι” της πόλης μας.

ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΠΙΣΚΕΦΤΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΤΟ ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ

Ιλίου Μέλαθρον – Ένα αρχοντικό εποχής που κατάφερε να επιβιώσει

Πριν αναφερθούμε στις αξιόλογες συλλογές του Μουσείου, θα πρότεινα να αφιερώσετε ένα πρωινό και να περάσετε το κατώφλι του μόνο και μόνο για να περιηγηθείτε στο εντυπωσιακό νεοκλασικό, που σχεδίασε ο Έρνεστ Τσίλερ, για να κατοικήσει ο φίλος του και σπουδαίος Γερμανός αρχαιολόγος Ερρίκος Σλήμαν μαζί με την σύζυγό του, Σοφία Εγκαστρωμένου και τα δύο τους παιδιά, Αγαμέμνονα και Ανδρομάχη.

Πρόκειται για ένα διώροφο μνημείο, που παρά το πέρασμα του χρόνου, έχει καταφέρει να διατηρήσει την μεγαλοπρέπεια και την κομψότητά του, δίνοντας την ευκαιρία στον επισκέπτη να περιπλανηθεί σε ένα αρχοντικό της Αθήνας του 19ου αιώνα.

Από τα μωσαϊκά δάπεδα που κατασκεύασαν ειδικοί Ιταλοί ψηφιδοθέτες μέχρι τις οροφογραφίες και τοιχογραφίες, που φιλοτέχνησε ο Σλοβένος Γιούρι Σούμπιτς και τον ελληνοπρεπή μαρμάρινο διάκοσμο τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό του μεγάρου, η περιήγηση στο “Ιλίου Μέλαθρον”, όπως ονομάστηκε, αποτελεί μία μοναδική εμπειρία.

“Ιλίου Μέλαθρον” σημαίνει “Μέγαρο της Τροίας” (Μέλαθρον = μέγαρο/παλάτι, Ίλιον = Τροία), και επιλέχθηκε από τον Σλήμαν, καθότι οι ιστορικές ανασκαφές του στην αρχαία Τροία αλλά και στις Μυκήνες τον τοποθέτησαν στο πάνθεον των αρχαιολογικών ανακαλύψεων της εποχής.

Περιηγούμενοι στο παλάτι του θα αντιληφθείτε το μεγάλο πάθος του για την αρχαιότητα, την Ελλάδα και την Τροία, καθώς στα ψηφιδωτά δάπεδα και στις οροφές του κτιρίου διακρίνονται αναπαραστάσεις των ευρημάτων του και του ανασκαφικού του έργου.

Το “Ιλίου Μέλαθρον” φιλοξένησε την οικογένεια Σλήμαν μέχρι το 1926, όταν και πουλήθηκε στο Ελληνικό Δημόσιο έναντι 27 εκατ. δραχμών.

Από το 1929 στο κτίριο στεγάστηκαν διαδοχικά το Συμβούλιο Επικρατείας (1929-1934), ο Άρειος Πάγος (1934-1980) και το Εφετείο (1981-1983). Το 1983 παραχωρήθηκε στο Υπουργείο Πολιτισμού και μετά από τις απαραίτητες εργασίες αποκατάστασης, το 1998, ξεκίνησε να στεγάζει το Νομισματικό Μουσείο.

Πάμε τώρα και στα εκθέματα

Αν και η επιβλητική αίγλη του χώρου θα σας μαγνητίσει, αξίζει να παρατηρήσετε και τη μόνιμη συλλογή του Μουσείου, (το οποίο btw αποτελεί και το μοναδικού του είδους του στην Ελλάδα), καθώς η ιστορία των συναλλαγών είναι πιο συναρπαστική απ’ όσο ακούγεται.

Αρχικά, στις αίθουσες του πρώτου ορόφου του Νομισματικού Μουσείου, (εκεί που κάποτε φιλοξενούνταν οι λαμπρές δεξιώσεις της οικογένειας Σλήμαν, το λογοτεχνικό σαλόνι για τις φιλολογικές βραδιές και η τραπεζαρία), μπορείτε να εξερευνήσετε πώς έκαναν τις συναλλαγές τους οι άνθρωποι στην προκερματική εποχή, πριν την ύπαρξη του χρήματος και των νομισμάτων δηλαδή, αλλά και τι ήταν αυτό που οδήγησε την ανθρωπότητα στην καινοτόμα αυτή “εφεύρεση”.

Στην μεγαλοπρεπή αίθουσα των δεξιώσεων μπορείτε να δείτε και το πρώτο νόμισμα που χρησιμοποιήθηκε ποτέ στον Μικρασιατικό χώρο, το οποίο θυμίζει περισσότερο κόσμημα παρά… λεφτά.

Στον ίδιο όροφο θα έχετε την ευκαιρία να παρατηρήσετε δεκάδες διαφορετικά νομίσματα, που χρησιμοποιήθηκαν σε πόλεις – κράτη της αρχαίας Ελλάδας. Άλλα φέρουν πάνω τους τη χελώνα (Αίγινα) άλλα έναν βάτραχο (Σέριφος) άλλα την κουκουβάγια – γλαύκα (Αθήνα), νομίσματα με ξεχωριστά σύμβολα, δηλωτικά της πόλης που εκπροσωπούσαν.

Όπως χαρακτηριστικά μας εξήγησε η μουσειολόγος του Νομισματικού Μουσείου Ελένη Νάκη, πρόκειται για τα “λαλούντα σύμβολα”, καθώς κάθε πόλη επέλεγε προσεκτικά τι σύμβολο θα τοποθετήσει πάνω στο νόμισμά της, για να “στείλει και το ανάλογο μήνυμα”.

Για παράδειγμα, η Αίγινα επέλεξε τη θαλάσσια χελώνα για να υποδηλώσει τη ναυτική της δύναμη.

 

Ανεβαίνοντας τη μαρμάρινη σκάλα του Μεγάρου με τα περίτεχνα κιγκλιδώματα, αφού ρίξετε μια ματιά από ψηλά στον χώρο, θα βρεθείτε στον δεύτερο όροφο της έπαυλης, εκεί που κάποτε βρίσκονταν τα υπνοδωμάτια, τα γραφεία και η βιβλιοθήκη (“ψυχής ιατρείον”, όπως εύστοχα αναφέρει η επιγραφή) της οικογένειας Σλήμαν.

Εδώ αξίζει να αναζητήσετε μερικά από τα πλέον ιστορικά χαρτονομίσματα, που πέρασαν ποτέ από την Ελλάδα.

Από τον “Φοίνικα” του Καποδίστρια στα αντάρτικα χαρτονομίσματα

Καταρχάς, όπως μας εξήγησε η κ. Νάκη, κατά τη σύσταση του ελληνικού κράτους δεν υπήρχε ένα ενιαίο νόμισμα για τους πολίτες της χώρας. Γι’ αυτό και από τα πρώτα πράγματα, που έσπευσε να υλοποιήσει ο πρώτος κυβερνήτης της Ελλάδας, Ιωάννης Καποδίστριας, ήταν η δημιουργία εθνικού νομίσματος.

Έτσι, το 1828 ιδρύει νομισματοκοπείο στην Αίγινα, έδρα και πρωτεύουσα του ελληνικού κράτους, και ξεκινά την παραγωγή των πρώτων νομισμάτων της ελεύθερης Ελλάδας. Επιλέγει για σύμβολο τον “Φοίνικα”, το μυθολογικό πτηνό που αναγεννάται από τις στάχτες του, πιθανότατα για να δηλώσει την εθνική αναγέννηση, στην οποία περιέρχεται εκείνη την περίοδο η χώρα.

Το 1831 αποφασίζει να κυκλοφορήσει και το πρώτο χαρτονόμισμα, ο “Φοίνικας”, τυπωμένος στη μία όψη, αναγράφει την αξία του (5,10, 50 ή 100) και φέρει χειρόγραφα τον αριθμό κυκλοφορίας. Αν και δεν ευδοκίμησε, σήμερα θεωρείται από τα σπουδαιότερα ιστορικά τεκμήρια της περιόδου.

Στις προθήκες του Μουσείου μπορείτε να δείτε δύο από αυτά τα χαρτονομίσματα, αξίας πέντε και εκατό φοινίκων.

Τους “φοίνικες” και τον Καποδίστρια διαδέχεται ο Όθωνας και η δραχμή. Ένα νομισματικό σύστημα που συνόδευσε την Ελλάδα μέχρι και τον 21ο αιώνα, όταν και αντικαταστάθηκε από το ευρώ. Η δραχμή υπήρξε, όπως είδαμε και παραπάνω με το αθηναϊκό δεκάδραχμο, μια από τις ευρέως διαδεδομένες νομισματικές μονάδες του αρχαίου ελληνικού κόσμου, αλλά μετά τις ρωμαϊκές κατακτήσεις και την επικράτηση του δηναρίου, άρχισε να εκλείπει.

Επανασυστήθηκε, λοιπόν, στον ελλαδικό χώρο την περίοδο της βασιλείας του Όθωνα και ενώ όλα έδειχναν να λειτουργούν κανονικά, την περίοδο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, η δραχμή γνωρίζει τη μεγαλύτερη απαξίωση στην ιστορία της. Η Ελλάδα βρίσκεται εν μέσω οικονομικής κατάρρευσης και υπερπληθωρισμού.

Τότε, και συγκεκριμένα το 1944 εκδίδεται και το μεγαλύτερο σε αξία χαρτονόμισμα που κυκλοφόρησε ποτέ στην χώρα. Είχε ονομαστική αξία 100 δισεκατομμυρίων και μπορείτε να το δείτε στις προθήκες του Νομισματικού Μουσείου. Για την ιστορία, αξίζει να πούμε ότι η πραγματική του αξία ήταν σχεδόν μηδαμινή και αποσύρθηκε λίγες μέρες μετά την κυκλοφορία του.

Την ίδια περίοδο, το 1944, ένα ακόμα χαρτονόμισμα κάνει την εμφάνισή του στη χώρα, το οποίο, μάλιστα, λίγοι γνωρίζουν την ύπαρξή του, ακόμα και σήμερα.

Πρόκειται για το “χαρτονόμισμα του Βουνού”, τα αντάρτικα χαρτονομίσματα που εξέδωσε η Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης (ΠΕΕΑ), γνωστή και ως “Κυβέρνηση του Βουνού”, κατά τη διάρκεια της Εθνικής Αντίστασης στην κατοχική Ελλάδα.

Η αξία των ομολόγων αναγραφόταν σε οκάδες σιταριού, που αποτελούσε σταθερή αξία σε σχέση με τη δραχμή που έχανε καθημερινά την αξία της. Στο Νομισματικό Μουσείο μπορείτε να δείτε ένα αντάρτικο χαρτονόμισμα αξίας 25 οκάδων.

Τελικά τι είναι αυτές οι σβάστικες

Όπως προαναφέρθηκε, είναι εξαιρετικά δύσκολο, αν όχι αδύνατο, για τον σύγχρονο άνθρωπο να αποσυνδέσει τη σβάστικα από τη ναζιστική θηριωδία και τον Αδόλφο Χίτλερ.

Ωστόσο, είναι αναγκαίο να διευκρινιστεί ότι το σύμβολο αυτό έχει βαθιές ρίζες στην αρχαιότητα. Πολύ πριν την εργαλειοποίησή του από το Γ’ Ράιχ, χρησιμοποιήθηκε από σπουδαίους αρχαίους πολιτισμούς (όπως οι Κέλτες και οι Φίνοι) και θρησκείες (Ινδουισμός, Βουδισμός) ως έμβλημα ευημερίας.

Στο Ιλίου Μέλαθρον, η σβάστικα κοσμεί τις καγκελόπορτες, τα κιγκλιδώματα των μπαλκονιών και τα περίτεχνα ψηφιδωτά δάπεδα κατόπιν εντολής του Ερρίκου Σλήμαν, καθώς το αρχαίο αυτό σταυροειδές σύμβολο ήταν ένα από τα σημαντικότερα ευρήματά του στις ανασκαφές της Τροίας.

“Το γεγονός ότι αργότερα υιοθετήθηκε από τον Χίτλερ, δεν μπορεί να διαγράψει το παρελθόν του. Ο Σλήμαν το επέλεξε ως λάτρης της αρχαίας Ελλάδας και της Τροίας, βλέποντας σε αυτό ένα σύμβολο καλοτυχίας και αισιοδοξίας”, μας εξήγησε η κ. Νάκη.

Είναι προφανές ότι εκείνη την εποχή κανείς δεν μπορούσε να φανταστεί πως ένα σύμβολο “φωτός” θα μετατρεπόταν σε παγκόσμιο έμβλημα μίσους και απανθρωπιάς.

Fun fact, λέγεται ότι κατά την περίοδο της Κατοχής, η Γκεστάπο “λάτρεψε” το Μέγαρο Σλήμαν λόγω του διακόσμου του και προχώρησαν άμεσα στην επίταξη του κτιρίου, μετατρέποντάς το σε ένα από τα κέντρα των επιχειρήσεών τους.