Κομισιόν: Νέο «λίφτινγκ» στο Σύστημα Εμπορίας Εκπομπών – Τι αλλάζει

Ένα νέο πακέτο αλλαγών στο Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ΣΕΔΕ – ETS) παρουσίασε την Παρασκευή η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, επιχειρώντας να συνδυάσει την επίτευξη του κλιματικού στόχου για μείωση των εκπομπών κατά 90% έως το 2040 με την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας.

Η πρόταση αναθεωρεί το υφιστάμενο σύστημα, δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση στις επενδύσεις για την απανθρακοποίηση, παρέχοντας παράλληλα περισσότερη ευελιξία στις επιχειρήσεις που καλούνται να προσαρμοστούν στη νέα ενεργειακή πραγματικότητα.

Επενδύσεις 100 δισ. ευρώ για την απανθρακοποίηση

Στο επίκεντρο της πρότασης βρίσκεται η δημιουργία της Τράπεζας Απανθρακοποίησης της Βιομηχανίας (Industrial Decarbonisation Bank), η οποία θα κινητοποιήσει χρηματοδότηση ύψους 100 δισ. ευρώ για έργα καθαρής βιομηχανίας σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Παράλληλα, μέσω του ETS Investment Booster, θα διατεθούν περίπου 30 δισ. ευρώ πριν από το 2030 για επιχειρήσεις που επενδύουν έγκαιρα σε τεχνολογίες χαμηλών εκπομπών άνθρακα, ενώ το Ταμείο Καινοτομίας διατηρεί τον κεντρικό του ρόλο στη χρηματοδότηση καινοτόμων καθαρών τεχνολογιών.

Επιπλέον, τα κράτη-μέλη θα υποχρεούνται να κατευθύνουν το 50% των εσόδων από τις δημοπρασίες δικαιωμάτων εκπομπών σε επενδύσεις απανθρακοποίησης των τομέων που υπάγονται στο ETS.

Χαρακτηριστικά, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, δήλωσε:

«Ο καλύτερος τρόπος για να μειωθεί η ενεργειακή εξάρτηση της Ευρώπης από τα ορυκτά καύσιμα είναι να τροφοδοτήσουμε την οικονομία μας με ηλεκτρική ενέργεια από καθαρές, εγχώριες πηγές. Σήμερα προτείνουμε να γίνει η Ευρώπη η πρώτη ηλεκτροκίνητη ήπειρος στον κόσμο. Από τη μείωση των τιμών της ηλεκτρικής ενέργειας έως την προσαρμογή της αγοράς ανθρακούχων εκπομπών στη μεταβαλλόμενη παγκόσμια πραγματικότητα, πρόκειται επίσης για ένα σχέδιο επενδύσεων και ανεξαρτησίας. Να διατηρήσουμε την καθαρή μετάβαση σε καλό δρόμο, να προσφέρουμε ανακούφιση στη βιομηχανία μας και να στηρίξουμε την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές. Ας το ενεργοποιήσουμε.»

Πιο ήπια πορεία μείωσης των δικαιωμάτων

Η Επιτροπή προτείνει την προσαρμογή της πορείας μείωσης των διαθέσιμων δικαιωμάτων εκπομπών από το 2031, ώστε να ευθυγραμμιστεί με τον νέο στόχο του 2040, αλλά χωρίς να δημιουργούνται απότομες πιέσεις στη βιομηχανία.

Ο συντελεστής γραμμικής μείωσης (Linear Reduction Factor) διαμορφώνεται σε 3,7% για την περίοδο 2031-2035 και 1,7% για την περίοδο 2036-2040, γεγονός που σημαίνει ότι δικαιώματα εκπομπών θα συνεχίσουν να διατίθενται και κατά τη δεκαετία του 2040.

Διεθνή πιστωτικά μόρια και απορροφήσεις άνθρακα

Μία από τις σημαντικότερες καινοτομίες είναι η δυνατότητα χρήσης, από το 2036, διεθνών πιστωτικών μορίων υψηλής αξιοπιστίας, τα οποία θα μπορούν να καλύπτουν έως και το 2% των αναγκών του ETS, χωρίς να μεταβάλλεται ο συνολικός στόχος μείωσης των εκπομπών.

Παράλληλα, για πρώτη φορά εντάσσονται στο σύστημα 250 εκατ. τόνοι μόνιμων εγχώριων απορροφήσεων άνθρακα υψηλής ποιότητας, παρέχοντας επιπλέον ευελιξία σε βιομηχανικούς κλάδους όπου η μείωση των εκπομπών είναι ιδιαίτερα δύσκολη.

Αλλαγές στο αποθεματικό και στα δωρεάν δικαιώματα

Η Επιτροπή προχωρά και σε αναθεώρηση του Αποθεματικού Σταθερότητας της Αγοράς (MSR), μειώνοντας τον ρυθμό απορρόφησης δικαιωμάτων από 24% σε 12%, ώστε να παραμένουν περισσότερα δικαιώματα διαθέσιμα στην αγορά και να περιορίζονται οι έντονες διακυμάνσεις των τιμών.

Παράλληλα:

• η δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων παρατείνεται και μετά το 2030,
• συνδέεται πλέον άμεσα με πραγματικές επενδύσεις απανθρακοποίησης στην Ευρώπη,
• διατηρείται η δυνατότητα αντιστάθμισης του έμμεσου κόστους άνθρακα για τις ενεργοβόρες βιομηχανίες.

Επιπλέον, σε ξεχωριστή πρόταση προβλέπεται επιβράδυνση της κατάργησης των δωρεάν δικαιωμάτων για τους κλάδους που καλύπτονται από τον Μηχανισμό Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM), με παράταση έως το 2038.

Λιγότερη γραφειοκρατία

Η αναθεώρηση προβλέπει επίσης απλούστευση των διαδικασιών συμμόρφωσης για επιχειρήσεις και δημόσιες αρχές, με στόχο τη μείωση του διοικητικού κόστους και την αποτελεσματικότερη εφαρμογή του συστήματος.

Πακέτο για τον εξηλεκτρισμό της Ευρώπης

Παράλληλα με την αναθεώρηση του ETS, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε σχέδιο δράσης για τον εξηλεκτρισμό της ευρωπαϊκής οικονομίας, με στόχο η Ευρώπη να εξελιχθεί στην πρώτη «ηλεκτροκίνητη ήπειρο».

Η Κομισιόν εξετάζει ενδεικτικό στόχο 46% εξηλεκτρισμού της τελικής κατανάλωσης ενέργειας έως το 2040, εκτιμώντας ότι αυτό θα μπορούσε να μειώσει τις εισαγωγές ορυκτών καυσίμων κατά 260 δισ. ευρώ ετησίως.

Το σχέδιο περιλαμβάνει μέτρα για χαμηλότερο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας, φορολογικά κίνητρα, ταχύτερη ανάπτυξη δικτύων, έξυπνων μετρητών, ηλεκτρικών οχημάτων και αντλιών θερμότητας, καθώς και νέα χρηματοδοτικά εργαλεία για τη στήριξη των επενδύσεων στην καθαρή ενέργεια.

Με τις προτάσεις αυτές, η Επιτροπή επιδιώκει να μετατρέψει το ETS από έναν μηχανισμό τιμολόγησης των εκπομπών σε έναν ισχυρό επενδυτικό μοχλό για την ευρωπαϊκή βιομηχανία, διατηρώντας παράλληλα την πορεία προς την κλιματική ουδετερότητα και ενισχύοντας την ενεργειακή ανεξαρτησία και την ανταγωνιστικότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.