Τουρισμός: “Συνταγή” για να μη γίνει η Αθήνα… Βαρκελώνη

Η Αθήνα βρίσκεται σε μια κρίσιμη καμπή για το τουριστικό της μέλλον, καθώς η αυξανόμενη επισκεψιμότητα δοκιμάζει τα όρια της πόλης. Η πίεση στις υποδομές, οι χρήσεις γης, η ανάγκη για ουσιαστική ανταποδοτικότητα και η διαχείριση των τουριστικών καταλυμάτων στο κέντρο αποτελούν βασικές προκλήσεις. Παρά τη συνεχιζόμενη άνοδο του τουρισμού και τη διατήρηση της αυθεντικότητάς της —ένα από τα ισχυρότερα πλεονεκτήματά της—, ο στόχος πλέον μετατοπίζεται: από την ποσοτική ανάπτυξη σε ένα πιο ισορροπημένο και ποιοτικό μοντέλο, καθώς τα όρια κορεσμού πλησιάζουν.

Τα παραπάνω αναδείχθηκαν στο πλαίσιο της διοργάνωσης «This is Athens – Agora», όπου φορείς του τουρισμού κατέγραψαν την τρέχουσα εικόνα της πόλης. Στο τραπέζι τέθηκαν ακόμη και παρεμβάσεις όπως η μεταφορά τουριστικής δραστηριότητας από το επιβαρυμένο κέντρο προς άλλες γειτονιές ή και η προσωρινή αναστολή νέων αδειών καταλυμάτων, εφόσον αυτό κριθεί απαραίτητο.

Η Αθήνα ως προορισμός όλο τον χρόνο

Συγκεκριμένα, όπως αναφέρθηκε, η πρωτεύουσα έχει καθιερωθεί ως προορισμός δωδεκάμηνης διάρκειας, προσελκύοντας σημαντικές επενδύσεις. Ωστόσο, η αύξηση των αφίξεων φέρνει στην επιφάνεια τα όρια αντοχής της πόλης. Με περίπου 700.000 κατοίκους να υποδέχονται 7 εκατομμύρια επισκέπτες ετησίως, η πρόκληση δεν είναι απλώς η περαιτέρω αύξηση των αριθμών, αλλά η διασφάλιση βιωσιμότητας και ποιότητας — πριν εμφανιστούν φαινόμενα τουριστικού κορεσμου, όπως σε άλλες ευρωπαϊκές πόλεις.

Ρύθμιση και σχεδιασμός

Κεντρικό ζήτημα αποτελεί η διαχείριση της βραχυχρόνιας μίσθωσης και των ξενοδοχειακών υποδομών. Προτείνεται ένα πιο σαφές θεσμικό πλαίσιο, με δυνατότητα παρεμβάσεων ανά περιοχή, βάσει πραγματικών δεδομένων. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ανάγκη πολεοδομικής αντιμετώπισης της τουριστικής χρήσης, ώστε να περιοριστεί η άναρχη ανάπτυξη που επιβαρύνει τις γειτονιές.

Παράλληλα, τίθεται ζήτημα ακόμη και περιορισμού νέων ξενοδοχειακών αδειών σε περιοχές με κορεσμό, προκειμένου να προστατευτεί ο κοινωνικός ιστός και η εμπειρία του επισκέπτη.

Το Airbnb

Πιο συγκεκριμένα, όπως τόνισε στην παρέμβασή του κατά τη σχετική δημοσιογραφική εκδήλωση το μεσημέρι της Δευτέρας για το ‘’This is Athens – Agora ο Δήμαρχος Αθηναίων κ. Χάρης Δούκας, κεντρικό ζήτημα αποτελεί η ρύθμιση της βραχυχρόνιας μίσθωσης και του ξενοδοχειακού αποθέματος, με προτάσεις για σαφέστερο θεσμικό πλαίσιο και δυνατότητα παρέμβασης ανά περιοχή, βάσει δεδομένων.

Παράλληλα, υπογραμμίζεται η ανάγκη να αντιμετωπιστεί η τουριστική χρήση μέσω των βραχυχρόνιων μισθώσεων, με πολεοδομικό τρόπο, ώστε να περιοριστεί η άναρχη ανάπτυξη που ασκεί πίεση στις γειτονιές.

“Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται και το αίτημά μας προς την Πολιτεία να λάβει σαφέστερους κανόνες και για τη βραχυχρόνια μίσθωση, ώστε να αντιμετωπιστεί η πίεση που προκαλεί η άναρχη τουριστική ανάπτυξη. Προτείνουμε αυτή να αντιμετωπίζεται πολεοδομικά ως τουριστική χρήση και όχι ως χρήση κατοικίας” ανέφερε με έμφαση ο κ. Δούκας τονίζοντας τη σημασία των χρήσεων γης και της σωστής διαμόρφωσης της στρατηγικής πολεοδομικού σχεδιασμού.

Το Τέλος Ανθεκτικότητας

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται από τον κ. Δούκα και στο ζήτημα της ανταποδοτικότητας. Παρά τον μεγάλο όγκο επισκεπτών και τα έσοδα που δημιουργούνται μέσω του Τέλους Ανθεκτικότητας, τα οφέλη για την πόλη παραμένουν περιορισμένα. Η διεκδίκηση πόρων που θα επιστρέφουν σε έργα και υπηρεσίες θεωρείται κρίσιμη για τη βελτίωση της καθημερινότητας.

“Διεκδικούμε τη δίκαιη απόδοση των πόρων από την τουριστική δραστηριότητα, ώστε οι δήμοι να έχουν τα μέσα να επενδύουν στην ποιότητα ζωής και στις υποδομές που απαιτεί η αυξημένη επισκεψιμότητα” τόνισε ο Δήμαρχος Αθηναίων.

Οι άδειες ξενοδοχείων

Αξίζει να σημειωθεί ότι ο κ. Δούκας, αποτυπώνοντας κι ένα προβληματισμό που υπάρχει και στον ξενοδοχειακό κλάδο έθεσε το ζήτημα ακόμη και της απαγόρευσης έκδοσης αδειών για νέα ξενοδοχεία σε συγκεκριμένες περιοχές, όπου υπάρχει κορεσμός. “Χρειάζονται ρυθμίσεις ώστε να μπορούμε άμεσα, με βάση τα δεδομένα που αλλάζουν, να αναδρομολογούμε καταλύματα όπου χρειάζεται, ακόμη και στο ξενοδοχειακό κομμάτι” τόνισε.

“Δεν είμαστε ακόμη Βαρκελώνη, αλλά κάποιοι προορισμοί έχουν ήδη υπερκορεσμό. Το πιο σημαντικό είναι ο ποιοτικός τουρισμός”, είπε, χαρακτηριστικά, ο Δήμαρχος Αθηναίων και συμπλήρωσε ότι “υπάρχει κορεσμός κι έστω κι αν έχει τεθεί περιορισμός στα καταλύματα τύπου ‘’Airbnb’’ σε τρία διαμερίσματα”. Όπως είπε, “δεν έχουμε δει αποτυπωμένη τη μείωση αυτή στην πραγματικότητα. Χρειαζόμαστε ρυθμίσεις με τοπικό πολεοδομικό και χρήσεις- για παράδειγμα υπάρχει μεγάλο πρόβλημα στην Πλάκα όπου λειτουργούν ολόκληρα κτίρια ως ξενοδοχεία” τόνισε ο κ. Δούκας. Όπως ανέφερε συγκεκριμένα, στην περιοχή γύρω από Ακρόπολη, χρειάζεται ρύθμιση, καθώς απαγορεύονται τα ξενοδοχεία, αλλά υπάρχουν serviced apartments και Airbnb. 

Ο κ. Δούκας αναφέρθηκε μάλιστα και στη μελέτη φέρουσας ικανότητας της Αθήνας που επικαιροποιήθηκε και όπως προκύπτει θα πρέπει να αναληφθούν δράσεις που θα “πατούν” στα δεδομένα που δίνει.

Οι υποδομές

Οι υποδομές αποτελούν ένα άλλο κρίσιμο πεδίο παρέμβασης, καθώς κυκλοφοριακό, στάθμευση και διαχείριση τουριστικών λεωφορείων καταγράφονται ως βασικά προβλήματα.

“Είναι γεγονός ότι μπορεί κανείς να φτάσει από διάφορα σημεία φτάνεις στο κέντρο της Αθήνας, αλλά δεν μπορεί από την άλλη πλευρά να μετακινηθεί από γειτονιά σε γειτονιά, πρόβλημα το οποίο θα μπορούσε να λυθεί με βάση και σχετική μελέτη που έχει γίνει για τον σκοπό αυτό με ένα  δίκτυο δημοτικής συγκοινωνίας”.

Επισημαίνεται εδώ, με βάση τις επίσημες ανακοινώσεις που έχουν προηγηθεί ο δήμος φιλοδοξεί να θέσει σταδιακά σε λειτουργία ένα πλήρες δίκτυο γραμμών δημοτικής συγκοινωνίας που σε βάθος χρόνου θα φτάσει τις 7 γραμμές συνολικού μήκους 72,57 χλμ. και 291 στάσεις.

Όπως τόνισε ο κ. Δούκας “είναι πολύ σημαντικό το κομμάτι των υποδομών για τις οποίες απαιτούνται επιπλέον κεφάλαια, την ίδια στιγμή όπου πάνω από 8 εκατ. ξένοι τουρίστες έρχονται στην πόλη, δαπανούν για τη διαμονή τους στα καταλύματα, συμπεριλαμβανομένου και του τέλους διαμονής, ωστόσο τίποτα δεν επιστρέφει ανταποδοτικά στην πόλη. Επειδή ο τουρισμός θα πηγαίνει ακόμη καλύτερα, αντίστοιχα είναι μεγαλύτερες και οι προκλήσεις. Σε μεγάλους τουριστικούς προορισμούς όπως η Βενετία και η Βαρκελώνη καθετί έχει αντιστάθμισμα στην πόλη, λόγω της μεγάλης φόρτισης και γι’ αυτό θα πρέπει να προλάβουμε καταστάσεις” τόνισε ο κ. Δούκας.

Ο Παναθηναϊκός

Παράλληλα ο κ. Δούκας εστίασε στην αστική παρέμβαση με αιχμή το νέο γήπεδο του Παναθηναϊκού λέγοντας ότι στα 220 στρέμματα της έκτασης διαμορφώνεται μια “πράσινη γειτονιά” με έμφαση σε ανθεκτικές υποδομές ώστε να μη γίνουν τα ίδια λάθη με άλλες περιοχές. “Σκοπός είναι να φτιάξουμε συνολικά σχέδιο για τον Ελαιώνα για τους 5 όμορους  δήμους με αλλαγή χρήσεων γης” τόνισε.

Διατήρηση της ταυτότητας

Η αυθεντικότητα της Αθήνας —οι γειτονιές, η καθημερινότητα και ο τρόπος ζωής των κατοίκων— αποτελεί βασικό στοιχείο της ελκυστικότητάς της. Η αλλοίωση αυτών των χαρακτηριστικών ενδέχεται να υποβαθμίσει το ίδιο το τουριστικό προϊόν, καθιστώντας επιτακτική την ανάγκη προστασίας της ταυτότητας της πόλης.

Συνεπώς, σε ένα διεθνές περιβάλλον με αυξανόμενες πιέσεις και ανταγωνισμό, η διατήρηση της ελκυστικότητας της Αθήνας δεν είναι δεδομένη. Η ενίσχυση των επενδύσεων, η βελτίωση των υποδομών και η στρατηγική ανάπτυξη νέων αγορών αποτελούν κρίσιμους παράγοντες.

“Οι ιδιωτικές επενδύσεις είναι αυξημένες, ωστόσο θα πρέπει να ενισχυθεί περαιτέρω η  ιδιωτική πρωτοβουλία και να ακολουθήσουν και οι δημόσιες επενδύσεις που έχουν μείνει πίσω και είναι πολύ σημαντική η ανταποδοτικότητα των πόρων να επιστρέφουν στον προορισμό”, ανέφερε χαρακτηριστικά,  από την πλευρά του ο εντεταλμένος σύμβουλος του Συνδέσμου Ελληνικών Τουριστικών Επιχειρήσεων (ΣΕΤΕ), κ. Αλέξανδρος Θάνος.

“Η τουριστική ανάπτυξη και η επιτυχία δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένη. Βλέπουμε ότι είναι πολύ ευμετάβλητο το διεθνές σκηνικό, οι πληθωριστικές πιέσεις θα κάνουν πιο ανταγωνιστικές τις σχέσεις των πόλεων που ουσιαστικά απευθύνονται στο ίδιο τουριστικό κοινό. Το ευχάριστο είναι ότι οι Ευρωπαίοι και διεθνώς το κοινό θα συνεχίσουν να ταξιδεύουν αλλά δεν θα ξοδεύουν το ίδιο και ενδεχομένως δεν θα επιλέγουν και οι τουρίστες την Ελλάδα τόσο συχνά αν δεν πληροί τις προϋποθέσεις”.

Το ΔΑΑ «Ελευθέριος Βενιζέλος»

Από την πλευρά της, η διευθύντρια Επικοινωνίας και Μάρκετινγκ του Διεθνούς Αερολιμένα Αθηνών, Ιωάννα Παπαδοπούλου, έκανε λόγο για «συμβιωτικού χαρακτήρα» σχέση αεροδρομίου και προορισμού, δεδομένου ότι η ζήτηση για τον προορισμό φέρνει και μεγαλύτερη ανάπτυξη για το αεροδρόμιο. Στο πλαίσιο αυτό ο Διεθνής Αερολιμένας της Αθήνας έχει αναπτύξει σημαντικές συνέργειες με το δήμο αλλά και άλλους εταίρους για την ενίσχυση του προορισμού, πέραν φυσικά και του πλάνου επενδύσεων των 1,3 δισ. ευρώ, για την επέκταση αεροσταθμών, του πάρκινγκ, των χώρων στάθμευσης αεροσκαφών κ.ο.κ. που θα ενισχύσει τους χώρους των αεροσταθμών κατά 68% αναβαθμίζοντας παράλληλα και την εμπειρία του επιβάτη.

Στους στρατηγικούς άξονες του ΔΑΑ σε βραχυπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο ορίζοντα είναι η ενίσχυση της διασυνδεσιμότητας αλλά και η ανάπτυξη νέων αγορών και προορισμών «που έχει ευρύτερα, θετικό αντίκτυπο σε οικονομία και κοινωνία», όπως ανέφερε η κ. Παπαδοπούλου.

Τόνωση της ανάπτυξης

Μάλιστα, σύμφωνα με τα στοιχεία του ACI Europe, του Διεθνούς Συμβουλίου Αεροδρομίων Ευρώπης, που έδωσε η κα Ιωάννα Παπαδοπούλου, μία αύξηση κατά 10% στη διασυνδεσιμότητα για έναν προορισμό συνιστά αύξηση 0,5% ΑΕΠ, 1,6% στις θέσεις απασχόλησης, 14% μείωση στη φτώχεια, αύξηση19% ως προς τη διαμόρφωση συνολικότερης αντίληψης για ισότητα και συμπερίληψη.

Θετική είναι και η επίπτωση του μεγαλύτερου αεροδρομίου της χώρας στο κομμάτι της βιωσιμότητας, με το δεδομένο ότι από τις αρχές του 2026 το «Ελευθέριος Βενιζέλος» καλύπτει το 100% των αναγκών του από καθαρή ενέργεια -«ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο και σε ό,τι αφορά το αποτύπωμα της Αθήνας ως ευρωπαϊκού προορισμού».

Αναφερόμενη, δε, στην κίνηση λόγω Μέσης Ανατολής (σ.σ. που αντιστοιχεί στο 7,5% επί του συνόλου της κίνησης το 2025), η κ. Παπαδοπούλου τόνισε ότι είναι δεδομένη η διστακτικότητα για ταξίδια σε αυτές τις περιοχές, ενώ δεν μπορεί να μιλήσει κανείς για «ευκαιρία» όταν κλείνουν αγορές προσβλέποντας σε ανακατανομή της ζήτησης γιατί ουδείς μπορεί να είναι χαρούμενος με το δεδομένο της γενικότερης αστάθειας. «Ελπίζουμε, όπως όλοι, ότι θα τελειώσει σύντομα αυτή η κρίση. Με δεδομένες τις τρέχουσες συνθήκες, έχουμε δει εταιρείες από Άπω Ανατολή και Αυστραλία να έχουν αυξημένη πληρότητα, βλέπουμε αυξημένους συντελεστές πληρότητας, επειδή επιβάτες ψάχνουν να βρουν τρόπο να έρθουν στην Αθήνα, αλλά συνολικότερα είναι δύσκολο να προβλεφθούν οι οικονομικές επιπτώσεις. Γενικότερα δεν βλέπουμε επιβράδυνση ή πτώση από άλλες αγορές».

Η Aegean

Σε σχέση με την Aegean, που αποτελεί “πυλώνα” στην σύμπραξη Δημίσιου και Ιδωιτκού Τομέα για την ανάπτυξη της Αθήνας ως προορισμού, αναφέρθηκε ότι επιπλέον συνδέσεις για το 2026 έχει προγραμματίσει από το ΔΑΑ για το 2026 ο μεγαλύτερος εγχώριος αερομεταφορέας, η AEGEAN. Όπως δήλωσε στην ίδια εκδήλωση, η κ. Πέπη Σταμάτη, Chief People & Corporate Affairs Officer της αεροπορικής το 2025, η επιβατική κίνηση της εταιρείας από και προς τον ΔΑΑ ήταν 14,8 εκατ. επιβάτες, με 6% αύξηση σε σχέση με 2024, ενώ ειδικά όσον αφορά το δίκτυο εξωτερικού ενισχύθηκε κατά 6% στα 8,3 εκατ. επιβάτες, ενώ η κίνηση εσωτερικού ήταν στο +5,5% με 6,5 εκατ. επιβάτες. «Για το 2026 έχουμε προγραμματίσει περίπου 22 εκατ. θέσεις προς 164 προορισμούς σε 47 χώρες, ενώ εγκαινιάζουμε 4 νέες συνδέσεις από Αθήνα για Μπάρι, Πάφο, Καζαμπλάνκα και Ρότερνταμ» ανέφερε η ίδια.

Σε σχέση με τη γεωπολιτική συγκυρία, η ίδια ανέφερε ότι ενώ η εφετινή χρονιά ξεκίνησε με θετική δυναμική, δημιουργώντας κλίμα αισιοδοξίας, ωστόσο όπως αποδείχθηκε στη συνέχεια, “το διεθνές περιβάλλον παραμένει αρκετά ασταθές, εντείνοντας την αβεβαιότητα. Ευελπιστούμε ότι ο κλάδος θα επιδείξει ανθεκτικότητα για μία ακόμη φορά, ωστόσο δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο πιέσεων που θα δοκιμάσουν την ανταγωνιστικότητα του ελληνικού τουριστικού προϊόντος».

Από την πλευρά της η AEGEAN,  θα προχωρήσει «με συνέπεια και στοχευμένες στρατηγικές επιλογές, για ενίσχυση ανταγωνιστικότητας, εγκαινιάζοντας την επόμενη χρονιά τη σύνδεση της Αθήνας  με την Ινδία, το Μουμπάι και το Δελχί, μια στρατηγική κίνηση που ανταποκρίνεται σε υπαρκτή και αυξανόμενη ζήτηση”.

Υπενθυμίζεται, ότι στο This is Athens – Agora 2026, που πραγματοποιείται 20 και 21 Απριλίου στο ξενοδοχείο Μεγάλη Βρεταννία, συμμετέχουν 62 εκπρόσωποι διεθνών τουριστικών επιχειρήσεων από βασικές αγορές-στόχους (Ευρώπη, Ηνωμένες Πολιτείες, Καναδά και Ινδία) καθώς και 80 ελληνικές τουριστικές επιχειρήσεις, με περισσότερους από 120 εκπροσώπους. Κατά τη διάρκεια του διημέρου έχουν προγραμματιστεί περισσότερες από 1.500 B2B συναντήσεις, με στόχο τη δημιουργία ουσιαστικών συνεργασιών και επιχειρηματικών ευκαιριών για την ελληνική τουριστική αγορά.