Πρότυπα σχολεία: Είμαστε υποχρεωμένοι να λέμε ότι η Γη είναι σφαιρική…

Ως εκπαιδευτικός της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης διάβασα με ιδιαίτερο ενδιαφέρον το άρθρο που αναρτήθηκε στο NEWS 24/7 και αφορούσε στα πρότυπα σχολεία. Με χαροποίησε ιδιαίτερα το γεγονός ότι για ένα θέμα τόσο σημαντικό όπως είναι η Παιδεία, υπάρχουν ακόμα μεγάλες δημοσιογραφικές ιστοσελίδες που ασχολούνται, παρότι στην κεντρική πολιτική συζήτηση δεν φαίνεται αυτό να είναι τόσο σημαντικό.

Όμως, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ο τομέας αυτός αφορά άμεσα το μέλλον της χώρας και της κοινωνίας μας, τα παιδιά μας, αλλά και το παρόν δεκάδων χιλιάδων εργαζομένων στον Δημόσιο και Ιδιωτικό τομέα που βιοπορίζονται σε αυτόν αλλά και τους γονείς.

Ειδικότερα, το θέμα των Προτύπων και των διάφορων κατηγοριών σχολείων (Πειραματικά, Ωνάσεια) μπήκε πολύ έντονα στην καθημερινότητα των γονέων και των εκπαιδευτικών με το νομοθετικό πλαίσιο που ψηφίστηκε τα τελευταία χρόνια. Τι είναι αυτό που κάνει τους γονείς να αιτηθούν θέσεις σε αυτά τα σχολεία για τα παιδιά τους;

Μα προφανώς η ελπίδα ότι εκεί θα έχουν καλύτερες συνθήκες μάθησης, καλύτερους εκπαιδευτικούς και εν τέλει καλύτερα αποτελέσματα. Θεωρούν λοιπόν ότι με αυτόν τον τρόπο βοηθούν πολύ περισσότερο τα παιδιά τους από το να τα έστελναν στο σχολείο της γειτονιάς τους. Κατά πόσο όμως ισχύει αυτό;

Το πρώτο πράγμα που είναι απαραίτητο να κατανοήσουμε όλες και όλοι είναι ότι η ατομική οπτική του καθενός δεν οδηγεί πάντα στα σωστά συμπεράσματα. Αντίθετα, η επιστημονική προσέγγιση βοηθάει στην βαθύτερη κατανόηση ενός φαινομένου. Το πιο απλό παράδειγμα είναι η σφαιρικότητα της Γης. Αν βασιστούμε στην απλή εμπειρία, είναι πολύ εύκολο να συμπεράνει κανένας από μόνος του ότι η Γη είναι επίπεδη (δυστυχώς υπάρχουν άνθρωποι σε ανεπτυγμένες χώρες που το πιστεύουν αυτό ακόμα και σήμερα). Η επιστήμη όμως έχει αποδείξει και είναι πλέον κοινός τόπος ότι η Γη είναι σφαιρική και αυτό πλέον δεν αμφισβητείται (ευτυχώς).

Θα μπορούσε να ισχύει κάτι παρόμοιο και για τα πρότυπα σχολεία; Δηλαδή, η άποψη ότι βοηθούν τα παιδιά ισχύει και αν ναι κατά πόσο; Με λίγα λόγια, υπάρχει αιτιολογική σχέση ανάμεσα στο είδος του σχολείου και τα μαθησιακά αποτελέσματα για τους μαθητές που φοιτούν σε αυτό, ή υπάρχει απλώς μια συσχέτιση και η αιτία των καλύτερων αποτελεσμάτων βρίσκεται αλλού;

Οι έρευνες που έχουν γίνει στην εκπαίδευση τα τελευταία 70 περίπου χρόνια, δείχνουν ότι ο διαχωρισμός των μαθητών σε επίπεδα μέσω εξετάσεων οδηγεί τελικά στα αντίθετα από τα επιθυμητά αποτελέσματα. Όσες και όσοι έχουν φοιτήσει σε παιδαγωγικές ή καθηγητικές σχολές, στην Ελλάδα ή στο εξωτερικό, το γνωρίζουν.

Είναι το πρώτο πράγμα που διδασκόμαστε από τους καθηγητές του πανεπιστημίου, ανεξάρτητα από την ιδεολογία τους. Είναι κοινός τόπος όπως η σφαιρικότητα της Γης. Κανείς δεν το αμφισβητεί. Αυτό βέβαια δεν είναι υποχρεωμένοι να το γνωρίζουν οι απλοί γονείς που δεν έχουν φοιτήσει σε κάποια τέτοια σχολή. Το Υπουργείο Παιδείας όμως το ξέρει. Προτιμάει όμως να λέει ότι η Γη είναι επίπεδη, γιατί αυτό ηχεί καλύτερα στα αυτιά γονέων που δεν γνωρίζουν και με έναν τρόπο τους κολακεύει.

Οι υπέρμαχοι του νομοθετικού πλαισίου, υποστηρίζουν ότι τα αποτελέσματα στα σχολεία αυτά είναι καλύτερα, συγκρίνοντας για παράδειγμα τους βαθμούς στις Πανελλαδικές με τα υπόλοιπα σχολεία. Πέρα από το λάθος που γίνεται ως προς τον τρόπο σύγκρισης, δεν απαντούν στα πιο βασικά ερωτήματα. Οι παράγοντες που επηρεάζουν τα μαθησιακά αποτελέσματα, ακόμα και τους βαθμούς των Πανελλαδικών, όπως για παράδειγμα το οικονομικό επίπεδο της οικογένειας, το γνωστικό υπόβαθρο των γονέων, η οικογενειακή κατάσταση, λαμβάνονται υπόψιν;

Για να γίνει πιο κατανοητό αυτό, θα δώσω ένα παράδειγμα από τον ιατρικό χώρο, που δίνεται στα μαθήματα της Επιδημιολογίας στις Ιατρικές Σχολές. Υπάρχουν έρευνες που δείχνουν ότι υπάρχει σχέση ανάμεσα στα κιτρινισμένα δάχτυλα και τον καρκίνο του πνεύμονα. Αυτή η σχέση είναι αιτιολογική; Αν ήταν, τότε η θεραπεία του καρκίνου του πνεύμονα θα ήταν το καθάρισμα ή σε ακραία περίπτωση ο ακρωτηριασμός των κιτρινισμένων δακτύλων. Κανένας όμως στην ιατρική κοινότητα δεν το υποστηρίζει αυτό. Αντίθετα, ο συνδετικός κρίκος ανάμεσα σε αυτά τα δύο είναι το κάπνισμα και σύσσωμη η ιατρική κοινότητα υποστηρίζει ότι το κάπνισμα ευθύνεται για τον καρκίνο του πνεύμονα και προφανώς όχι τα κιτρινισμένα δάκτυλα.

Αυτό που γνωρίζουμε λοιπόν σε επιστημονικό επίπεδο είναι ότι υπάρχουν παράγοντες που είναι πιο σημαντικοί από το σχολείο οι οποίοι δεν λαμβάνονται υπόψιν. Αν βέβαια το Υπουργείο Παιδείας έχει στη διάθεση του έρευνες που αποδεικνύουν το αντίθετο από αυτό που λέει η επιστημονική κοινότητα τα τελευταία 70 χρόνια, δεν έχει παρά να μας ενημερώσει δίνοντας τες στη δημοσιότητα και συγχρόνως επιμορφώνοντας τους εκπαιδευτικούς ώστε ως επιστήμονες που είμαστε, να βασιζόμαστε πάνω στην επιστημονική αλήθεια.

Μέχρι να το κάνει αυτό, είμαστε υποχρεωμένοι και εμείς αλλά και το Υπουργείο, να βασιζόμαστε στις επιστημονικές αλήθειες. Με λίγα λόγια, είμαστε υποχρεωμένοι να λέμε ότι η Γη είναι σφαιρική μέχρι κάποιος να αποδείξει ότι είναι επίπεδη. Και επειδή από όσο φαίνεται αυτό δεν πρόκειται να συμβεί, ούτε για την σφαιρικότητα της Γης, ούτε για την βελτίωση των επιδόσεων των μαθητών μόνο από την επιλογή σχολείου, πάμε να δούμε την ουσία του προβλήματος.

Η κατηγοριοποίηση των σχολείων πάνω σε έωλες επιστημονικά εξετάσεις έχει ως πρώτο στόχο να κολακεύσει τους γονείς των μαθητών και των μαθητριών. Υπάρχει γονιός που δεν θα ήταν περήφανος αν το παιδί του έμπαινε σε ένα σχολείο με εξετάσεις, σε ένα σχολείο για «προικισμένους» μαθητές και μαθήτριες; Προφανώς όχι, ειδικά από όσους δεν γνωρίζουν το επιστημονικό πλαίσιο.

Από την άλλη αυτό βολεύει και όσους συμπολίτες μας θεωρούν ότι δεν είναι όλοι ίσοι. Πώς να το κάνουμε, σύμφωνα με τη δική τους άποψη, κάποιοι έχουν γεννηθεί ανώτεροι από άλλους. Συγχρόνως, με αυτόν τον τρόπο, μεταφέρεις την ευθύνη για την εκπαίδευση της νέας γενιάς σε οικογενειακό επίπεδο. Η Ελληνική Πολιτεία δίνει το δικαίωμα σε κάθε γονιό να στείλει τα παιδιά του σε αυτά τα σχολεία. Αν τώρα το παιδί και κατ’ επέκταση ο γονέας δεν το καταφέρει, είναι δικό τους θέμα. Αυτοί έχουν κάνει κάπου λάθος. Στην προσπάθειά τους να αποφύγουν αυτό το λάθος, οι γονείς καταφεύγουν στη λύση των μαθημάτων για την προετοιμασία αυτών των εξετάσεων. Αλλά, αφού οι θέσεις είναι συγκεκριμένες, προφανώς ό,τι και να κάνουν, κάποιοι θα αποτύχουν. Μάλιστα όσο περισσότεροι προσπαθούν να μπουν, τόσο μεγαλύτερο είναι το ποσοστό της αποτυχίας.

Συνέπεια αυτής της αποτυχίας, η αποθάρρυνση των μαθητών που μένουν στα σχολεία της γειτονιάς. Γιατί δεν ήταν ικανοί να μπουν σε ένα «καλό» σχολείο. Έτσι, με έμμεσο τρόπο, παραδεχόμαστε ως κοινωνία ότι τα σχολεία της γειτονιάς είναι «τελευταίας κατηγορίας», με ότι αυτό συνεπάγεται.

Το φαιδρό αυτής της επιλογής είναι ότι ενώ το ίδιο το εκπαιδευτικό σύστημα με το νομοθετικό πλαίσιο που υπάρχει προσπαθεί να έχει καλύτερα αποτελέσματα, αν δούμε την συνολική εικόνα, θα δούμε ότι είναι νομοτελειακή η πτώση του επιπέδου ολόκληρου του συστήματος. Αυτό έχει δείξει και η θεωρία αλλά και η εφαρμογή της κατηγοριοποίησης των σχολείων σε άλλες χώρες. Δεν είναι τυχαίο ότι η εκπαιδευτική μεταρρύθμιση των Η.Π.Α. οδήγησε στην αποσάθρωση του εκπαιδευτικού συστήματος και ενίσχυσε και την κοινωνική πτώση με συνέπειες τόσο οικονομικές όσο και πολιτικές και γεωστρατηγικές.

Τι λέει όμως η επιστημονική πραγματικότητα; Προφανώς το πρώτο που λέει είναι ότι όλα τα παιδιά είναι ίσα αλλά διαφορετικά. Η διαφορετικότητα αυτή τους βοηθάει να έχουν συγκεκριμένες προτιμήσεις και να είναι καλύτερα σε ορισμένους τομείς. Επομένως, κανένα παιδί δεν είναι «προικισμένο» με την έννοια της ανωτερότητας. Από την άλλη, υπάρχει η ανάγκη της κοινωνίας αλλά και του εκπαιδευτικού συστήματος, από τη μια να καλλιεργήσει τις ιδιαιτερότητες των παιδιών, από την άλλη να τα εντάξει στην μαθητική και κοινωνική ζωή χωρίς αποκλεισμούς και χωρίς διακρίσεις, ώστε όταν πλέον ενηλικιωθούν, να μπορέσουν να προσφέρουν στην κοινωνία πολλαπλάσια από αυτά που πήραν από το εκπαιδευτικό σύστημα.

Οι προτιμήσεις των μαθητών, οι ιδιαιτερότητές τους και η καλλιέργεια των ταλέντων τους, δεν μπορούν να μπουν στην άκρη αλλά ούτε και για χάρη τους να θυσιαστεί το εκπαιδευτικό σύστημα και οι υπόλοιποι μαθητές. Γιατί με αυτόν τον τρόπο όλα τα παιδιά βγαίνουν χαμένα. Το να υπάρχουν κοινά μαθήματα για όλες και για όλους και από εκεί και πέρα να μπορούν να καλλιεργήσουν τα ταλέντα τους στο σχολικό πλαίσιο είναι εφικτό. Με λίγα λόγια αντί να έχουμε σχολεία που να κατηγοριοποιούν τους μαθητές και τις μαθήτριες, θα ήταν ορθότερο επιστημονικά και παιδαγωγικά να έχουμε σχολεία κοινά για όλα τα παιδιά που να τους δίνουν τη δυνατότητα από τη μια να κοινωνικοποιηθούν χωρίς αποκλεισμούς και να μάθουν τα βασικά των επιστημονικών πεδίων και από την άλλη, να μπορούν να καλλιεργήσουν τα ταλέντα τους και να ενδυναμωθούν στους τομείς που τους ενδιαφέρει άμεσα.

Εν κατακλείδι, η επιλογή του παιδιού μας σε ένα «καλό» σχολείο δεν είναι βέβαιο ότι θα φέρει πολύ διαφορετικά αποτελέσματα από το σχολείο της γειτονιάς. Αν θέλουμε να βοηθήσουμε τα παιδιά μας, υπάρχουν πολλοί τρόποι να το κάνουμε και σε ατομικό επίπεδο αλλά και σε συλλογικό. Αυτό που πρέπει να μας απασχολήσει όλους και όλες είναι να βρούμε τρόπο να ενισχυθεί το εκπαιδευτικό σύστημα.

ΥΓ: Δεν αναφέρθηκα καθόλου στη διαφορά ανάμεσα στους εκπαιδευτικούς των διάφορων κατηγοριών σχολείων για δύο λόγους. Πρώτον γιατί ακόμα και στα πρότυπα σχολεία διδάσκουν αναπληρωτές χωρίς να έχουν κάποια «ανωτερότητα» και δεύτερον, σε πολλά σχολεία γειτονιάς έχω δει να γίνεται σοβαρή δουλειά με τους μαθητές που θα ζήλευαν ακόμα και τα καλύτερα σχολικά ιδρύματα σε διεθνές επίπεδο.

O Διονύσης Προβής είναι Μαθηματικός, Εκπαιδευτικός Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης