Τα ελληνικά πανεπιστήμια που επενδύουν σε “πράσινα” campuses

Τα πανεπιστήμια δεν διδάσκουν απλώς το μέλλον, οφείλουν και να το χτίζουν. Ως μικρές “πόλεις” με κτίρια, με τις μετακινήσεις που συμβαίνουν στο εσωτερικό τους, με ενεργειακές ανάγκες και καθημερινή παραγωγή αποβλήτων, μπορούν να λειτουργήσουν είτε ως μέρος του προβλήματος είτε ως κινητήριες δυνάμεις μια βιώσιμης αλλαγής.

Η ενίσχυση της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης στην Ελλάδα είναι σημαντική, όμως ένα πραγματικά «πράσινο» ίδρυμα κρίνεται κυρίως από όσα εφαρμόζει στην πράξη, από τις βιοκλιματικές παρεμβάσεις και τα φωτοβολταϊκά έως την ενεργειακή αναβάθμιση των κτιρίων, την ανακύκλωση και την επαναχρησιμοποίηση των πόρων.

Με τα κτίρια να ευθύνονται για μεγάλο μέρος της παγκόσμιας ενεργειακής κατανάλωσης και των εκπομπών CO₂, η αναβάθμιση των πανεπιστημιακών εγκαταστάσεων αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Παρά τους περιορισμένους πόρους, αρκετά ελληνικά ιδρύματα έχουν ήδη κάνει ουσιαστικά βήματα προς αυτή την κατεύθυνση.

Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής

Από τον φωτισμό των κτιρίων έως τις μετακινήσεις ανάμεσα στις πανεπιστημιουπόλεις, το Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής έχει επιχειρήσει να μεταφέρει τη βιωσιμότητα από τη θεωρία στην καθημερινή λειτουργία του.

Οι παρεμβάσεις του επικεντρώνονται στην εξοικονόμηση ενέργειας, την ανακύκλωση, την ηλεκτροκίνηση και την προστασία των χώρων πρασίνου.

Στους διαδρόμους, στα γραφεία και στα εργαστήρια του πανεπιστημίου έχουν εγκατασταθεί φωτιστικά LED υψηλής ενεργειακής απόδοσης. Παράλληλα, η Τεχνική Υπηρεσία παρακολουθεί σε ετήσια βάση την κατανάλωση ενέργειας των κτιρίων, ώστε να εντοπίζει τις εγκαταστάσεις με τις μεγαλύτερες ενεργειακές ανάγκες.

Στη διαχείριση των αποβλήτων, το Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής έχει τοποθετήσει 100 κάδους ανακύκλωσης στους εσωτερικούς χώρους των τριών βασικών πανεπιστημιουπόλεών του.

Το πανεπιστήμιο έχει επενδύσει και στη βιώσιμη κινητικότητα, χρησιμοποιώντας ηλεκτρικό λεωφορείο για τη δωρεάν μετακίνηση φοιτητών και προσωπικού μεταξύ των δύο κύριων πανεπιστημιουπόλεών του.

Στις εγκαταστάσεις του λειτουργεί επίσης αυτόνομος ηλιακός σταθμός φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων, ο οποίος διαθέτει φωτοβολταϊκό σύστημα ισχύος 5 kWp και συσσωρευτές ονομαστικής χωρητικότητας 16,8 kWh. Πρόκειται για πιλοτική και ερευνητική υποδομή, η οποία αξιοποιεί την ηλιακή ενέργεια για τη φόρτιση ηλεκτρικών οχημάτων.

Στις πανεπιστημιουπόλεις του ΠαΔΑ διατηρούνται, τέλος, σημαντικοί χώροι πρασίνου. Η Πανεπιστημιούπολη Άλσους Αιγάλεω περιλαμβάνει πευκόφυτη έκταση και διαμορφωμένους κήπους, ενώ η Πανεπιστημιούπολη Αρχαίου Ελαιώνα φιλοξενεί τμήμα του ιστορικού ελαιώνα της Αθήνας.

Αμερικανικό Κολλέγιο Ελλάδος

Στο Αμερικανικό Κολλέγιο Ελλάδος (The American College of Greece), η βιωσιμότητα δεν μένει στη θεωρία, αλλά αποτυπώνεται στην καθημερινή λειτουργία του campus.

Από την ενέργεια και τις μετακινήσεις έως τη διαχείριση αποβλήτων και τη μείωση της σπατάλης τροφίμων, το ίδρυμα έχει αναπτύξει ένα πρωτοπόρο πλέγμα πρακτικών που του χάρισε το 2023 το AASHE STARS Gold Rating, καθιστώντας το το μοναδικό ίδρυμα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στην Ελλάδα με αυτή τη διάκριση.

Στις βασικές πρακτικές του περιλαμβάνονται η κάλυψη του 100% της ηλεκτρικής κατανάλωσης από ανανεώσιμες πηγές, η λειτουργία κτιρίων ενεργειακής κλάσης Α, η χρήση ηλεκτρικών οχημάτων και σταθμών φόρτισης, καθώς και η εγκατάσταση φωτισμού LED και αισθητήρων κίνησης. Παράλληλα, εφαρμόζονται προγράμματα ανακύκλωσης και κομποστοποίησης, αλλά και σταθμοί επαναπλήρωσης νερού για τον περιορισμό των πλαστικών μίας χρήσης.

Το φωτοβολταϊκό σύστημα ισχύος 228 kWp εξοικονομεί περίπου 74.100 κιλά διοξειδίου του άνθρακα ετησίως, ποσότητα που αντιστοιχεί στη φύτευση περίπου 2.200 δέντρων. Επιπλέον, εκστρατείες όπως οι Reduce Reuse Recycle, #ACGGoesPlasticFree και Reduce Your FoodPrint ενθαρρύνουν τη μείωση των απορριμμάτων και την υπεύθυνη κατανάλωση.

Μέσω της συνεργασίας με τον οργανισμό Μπορούμε έχουν διασωθεί περισσότερα από 32.000 κιλά τροφίμων και έχουν προσφερθεί περίπου 100.000 γεύματα. Παράλληλα, έχουν αποφευχθεί περίπου 80.000 κιλά εκπομπών CO₂ και έχει εξοικονομηθεί ποσότητα νερού που υπολογίζεται σε 48.000 κυβικά μέτρα.

Το παράδειγμα του ιδρύματος δείχνει πώς η εκπαίδευση μπορεί να συνδυαστεί με συγκεκριμένες περιβαλλοντικές πρακτικές και να λειτουργήσει ως πρότυπο για την ευρύτερη κοινωνία.

Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

Στην πανεπιστημιούπολη των Κιμμερίων στην Ξάνθη λειτουργεί το Πολυθεματικό Ενεργειακό Εκπαιδευτικό Πάρκο «Ήρων», όπου παρουσιάζονται τεχνολογίες παραγωγής, αποθήκευσης και εξοικονόμησης ενέργειας από Ανανεώσιμες Πηγές.

Το πάρκο λειτουργεί από το 2020 και συμβάλλει στην κάλυψη αναγκών θέρμανσης, ψύξης και ηλεκτροδότησης πανεπιστημιακών εγκαταστάσεων.

Παράλληλα, το πάρκο λειτουργεί ως εκπαιδευτικός χώρος για μαθητές και επισκέπτες, παρουσιάζοντας στην πράξη την αξιοποίηση της ηλιακής και της αιολικής ενέργειας.

Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο

Το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο διαθέτει ένα από τα πληρέστερα σχέδια βιώσιμης ανάπτυξης μεταξύ των ελληνικών πανεπιστημίων. Μέσα από την πρωτοβουλία «Αειφόρο ΕΜΠ» επιδιώκει να ενσωματώσει την αειφορία σε όλες τις δραστηριότητές του, περιορίζοντας το περιβαλλοντικό του αποτύπωμα και βελτιώνοντας την ενεργειακή αποδοτικότητα των εγκαταστάσεών του.

Οι δράσεις περιλαμβάνουν παρακολούθηση των ενεργειακών καταναλώσεων, ενεργειακές αναβαθμίσεις κτιρίων, αξιοποίηση Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας και πρωτοβουλίες για τη μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και την επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας.

Παράλληλα, προωθείται η μείωση των πλαστικών, η καλύτερη διαχείριση αποβλήτων και νερού, καθώς και η χρήση ποδηλάτου, Μέσων Μαζικής Μεταφοράς και άλλων βιώσιμων τρόπων μετακίνησης.

Πανεπιστήμιο Πατρών

Το Πανεπιστήμιο Πατρών δηλώνει ότι εδρεύει στη μεγαλύτερη πανεπιστημιούπολη της Ελλάδας, με εκτεταμένους χώρους πρασίνου, και έχει εντάξει τη βιώσιμη λειτουργία στις στρατηγικές του προτεραιότητες. Από το 2020 λειτουργεί Επιτροπή «Αειφόρο–Πράσινο Πανεπιστήμιο», η οποία συντονίζει σχετικές πρωτοβουλίες.

Στις δράσεις του περιλαμβάνονται η επισκευή και επαναχρησιμοποίηση ηλεκτρονικών υπολογιστών, η δωρεάν διάθεση εξοπλισμού που δεν χρησιμοποιείται, η εφαρμογή περιβαλλοντικών κριτηρίων στις προμήθειες και η αξιοποίηση των φυσικών εκτάσεων της πανεπιστημιούπολης.

Το ίδρυμα αξιοποιεί τον πανεπιστημιακό ελαιώνα για την παραγωγή ελαιολάδου, διαχειρίζεται την ξυλεία που προκύπτει από τις κλαδεύσεις και αναπτύσσει δράσεις κυκλικής οικονομίας.

Παράλληλα, το Πανεπιστήμιο εφαρμόζει σχέδιο ελέγχου της ποιότητας του νερού ύδρευσης, το οποίο περιλαμβάνει περιοδικές μετρήσεις, ελέγχους μικροβιολογικών και φυσικοχημικών παραμέτρων και αναβάθμιση των σχετικών υποδομών.

Στην πανεπιστημιούπολη λειτουργεί επίσης αυτόματος μετεωρολογικός σταθμός του Εργαστηρίου Φυσικής της Ατμόσφαιρας, ο οποίος καταγράφει, μεταξύ άλλων, τη θερμοκρασία, την υγρασία, την ταχύτητα του ανέμου, τη βροχόπτωση και την ατμοσφαιρική πίεση.

Λειτουργεί ακόμη αυτόματος ακτινομετρικός σταθμός, ο οποίος καταγράφει την ολική και τη διάχυτη ηλιακή ακτινοβολία.

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Το ΕΚΠΑ έχει υιοθετήσει επίσημη πολιτική για το περιβάλλον, αναγνωρίζοντας ότι η προστασία του αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη βιώσιμη ανάπτυξη. Η πολιτική του προβλέπει την ενσωμάτωση περιβαλλοντικών θεμάτων στην εκπαίδευση και την έρευνα, καθώς και την ευαισθητοποίηση των φοιτητών και του προσωπικού.

Το πανεπιστήμιο επιδιώκει επίσης να συμβάλλει στην πρόληψη περιβαλλοντικών καταστροφών, στην προστασία των οικοσυστημάτων και στην αποκατάσταση του φυσικού περιβάλλοντος. Ωστόσο, η διαθέσιμη δημόσια πληροφόρηση επικεντρώνεται περισσότερο στη γενική περιβαλλοντική πολιτική και λιγότερο σε μετρήσιμα στοιχεία για την κατανάλωση ενέργειας, τις εκπομπές ή την ανακύκλωση στις εγκαταστάσεις του.

Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Το Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών συνδέει τις δράσεις κοινωνικής και περιβαλλοντικής ευθύνης με τους 17 Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης του ΟΗΕ.

Συγκεκριμένα, σύμφωνα με την Έκθεση Κοινωνικής Ευθύνης του ΟΠΑ για τους 17 Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης, το πανεπιστήμιο εφαρμόζει από το 2008 ειδική στρατηγική για το περιβάλλον και την κλιματική αλλαγή. Στο πλαίσιο αυτό, αντικατέστησε το πετρέλαιο με φυσικό αέριο για τη θέρμανση των εγκαταστάσεών του, με στόχο τη μείωση του λειτουργικού κόστους και των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.

Παράλληλα, το πανεπιστήμιο αντικατέστησε τους παλαιούς λαμπτήρες πυρακτώσεως σε όλα τα κτίριά του με λαμπτήρες χαμηλής ενεργειακής κατανάλωσης κατηγορίας Α. Σύμφωνα με την έκθεση, η παρέμβαση αυτή περιόρισε τις εκπομπές που συνδέονται με τον φωτισμό κατά 68,26 τόνους διοξειδίου του άνθρακα, δηλαδή κατά 82%.

Το ΟΠΑ έχει δημιουργήσει επίσης σημεία συλλογής και ανακύκλωσης για διαφορετικά είδη αποβλήτων. Συγκεκριμένα, ανακυκλώνει τόνερ και δοχεία μελανιού, λαμπτήρες, χαρτί, μπαταρίες και χρησιμοποιημένα τηγανέλαια, ενώ συγκεντρώνει σε ετήσια βάση δεδομένα για τις ποσότητες των υλικών που οδηγούνται προς ανακύκλωση.

Στην κυκλική διαχείριση του εξοπλισμού εντάσσεται και η επαναχρησιμοποίηση ή δωρεά παλαιών ηλεκτρονικών συσκευών. Ειδική επιτροπή εξετάζει εάν ο υπολογιστικός εξοπλισμός πρέπει να ανακυκλωθεί, να επαναδιατεθεί σε υπηρεσίες του πανεπιστημίου ή να δωρηθεί σε δημόσιους φορείς και σχολεία. Το 2023 και το 2024 το ΟΠΑ παραχώρησε συνολικά 38 ηλεκτρονικούς υπολογιστές και 40 οθόνες.

Σε επίπεδο εκπαίδευσης και έρευνας, στο ΟΠΑ λειτουργεί το Εργαστήριο Έρευνας στην Κοινωνικοοικονομική και Περιβαλλοντική Αειφορία, το οποίο μελετά τη βιώσιμη διαχείριση των φυσικών πόρων και της ενέργειας, την περιβαλλοντική αποτίμηση, την ανάλυση κύκλου ζωής και τους κινδύνους που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή.

Το ΟΠΑ συμμετείχε επίσης στην κατάταξη «THE Impact Rankings 2025», η οποία αξιολογεί τη συμβολή των πανεπιστημίων στην υλοποίηση των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης.

Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Aντίστοιχα, το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης έχει αναπτύξει συγκεκριμένες πρακτικές για τη μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος της πανεπιστημιούπολης, κυρίως μέσα από την πρωτοβουλία «Οίκο-ΑΠΘ» για την ολοκληρωμένη περιβαλλοντική διαχείριση του ιδρύματος.

Στο campus εφαρμόζονται προγράμματα χωριστής συλλογής και ανακύκλωσης χαρτιού και χαρτονιού, συσκευασιών από χαρτί, πλαστικό, γυαλί και μέταλλο, λαμπτήρων και φωτιστικών σωμάτων, οικιακών μπαταριών, ηλεκτρικών και ηλεκτρονικών συσκευών, καθώς και χρησιμοποιημένων τηγανελαίων. Το πρόγραμμα προβλέπει επίσης την επαναχρησιμοποίηση υλικών και εξοπλισμού, όπου αυτό είναι δυνατό.

Ακόμα, το πανεπιστήμιο διαθέτει Γραφείο Περιβάλλοντος, το οποίο διαχειρίζεται, μεταξύ άλλων, θέματα συντήρησης των χώρων πρασίνου της πανεπιστημιούπολης.

Σημαντικό ρόλο έχουν επίσης η Σχολή Γεωπονίας, Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος, ο Δασοβοτανικός Κήπος και τα πανεπιστημιακά δάση, τα οποία αξιοποιούνται για εκπαιδευτικούς και ερευνητικούς σκοπούς.

Παράλληλα, το Συμβούλιο Περιβάλλοντος συγκεντρώνει πληροφορίες για σπουδές και ακαδημαϊκές δραστηριότητες σχετικές με την κλιματική αλλαγή, τη γεωργία, την ενέργεια και τον βιώσιμο σχεδιασμό.

Στον τομέα των μετακινήσεων, το πανεπιστήμιο διαθέτει λεωφορείο για τη σύνδεση της κεντρικής πανεπιστημιούπολης με το Πανεπιστημιακό Αγρόκτημα και άλλες απομακρυσμένες εγκαταστάσεις.

Πανεπιστήμιο Κρήτης

Στο Πανεπιστήμιο Κρήτης λειτουργεί το Ινστιτούτο Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Αειφόρου Ανάπτυξης το οποίο εστιάζει στη βιώσιμη διαχείριση των φυσικών πόρων, στην προστασία του περιβάλλοντος, στην κλιματική αλλαγή και στην ενεργειακή μετάβαση.

Η έρευνά του καλύπτει ακόμη τη μελέτη των φυσικών οικοσυστημάτων, τη διατήρηση της βιοποικιλότητας και την ανάπτυξη ενεργειακών λύσεων φιλικών προς το περιβάλλον.