ΕΛ.Α.Σ. για τηλεματική ΟΑΣΑ: Η τεχνική αστοχία αναδεικνύει ζήτημα επιχειρησιακής συνέχειας και διοικητικής ευθύνης

Σοβαρά ερωτήματα για την επιχειρησιακή ετοιμότητα του ΟΑΣΑ, τη διαχείριση κρίσιμων ψηφιακών υποδομών και το καθεστώς μετάβασης της τηλεματικής θέτει ο Τομέας Υποδομών και Μεταφορών της ΕΛ.Α.Σ., με αφορμή την πολυήμερη διακοπή λειτουργίας του συστήματος.

Σε ανακοίνωσή της επισημαίνει ότι το περιστατικό δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως μια απλή τεχνική βλάβη, καθώς αφορά κρίσιμη υποδομή για την πληροφόρηση των επιβατών αλλά και για την εποπτεία και διαχείριση του συγκοινωνιακού έργου.

Παράλληλα, ζητά συγκεκριμένες απαντήσεις από τον ΟΑΣΑ και το Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών για τα αίτια της αστοχίας, τα σχέδια επιχειρησιακής συνέχειας και ανάκαμψης, το μεταβατικό συμβατικό καθεστώς και την οικονομική διάσταση του νέου διαγωνισμού.

Αναλυτικά η ανακοίνωση: 

Η πολυήμερη διακοπή του συστήματος τηλεματικής του ΟΑΣΑ δεν αποτελεί μια απλή δυσλειτουργία εφαρμογής. Αφορά κρίσιμη ψηφιακή υποδομή των δημόσιων συγκοινωνιών της Αττικής, η οποία υποστηρίζει τόσο την πληροφόρηση των επιβατών σε πραγματικό χρόνο όσο και την παρακολούθηση, εποπτεία και διαχείριση του συγκοινωνιακού έργου.

Κανείς δεν επιχαίρει για αστοχίες τέτοιας έκτασης. Το επιθυμητό είναι να μη συμβαίνουν και, όταν συμβούν, να αποκαθίστανται γρήγορα, με τη μικρότερη δυνατή επίπτωση στους πολίτες.

Η διοίκηση, όμως, κρίνεται ακριβώς από την ικανότητά της να προλαμβάνει, να διαχειρίζεται και να αποκαθιστά τέτοια συμβάντα. Όταν η διάρκεια ή η σοβαρότητά τους υπερβαίνουν το εύλογο, παύουν να αποτελούν μόνο τεχνικό ζήτημα και δημιουργούν ερωτήματα για τη διοικητική οργάνωση και την επιχειρησιακή ετοιμότητα.

Ο ΟΑΣΑ ανακοίνωσε στις 27 Αυγούστου ότι το σύστημα τηλεματικής τέθηκε προσωρινά εκτός λειτουργίας, χωρίς να γνωστοποιήσει την αιτία της βλάβης. Η συγκυρία έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η αρχική Σύμβαση Σύμπραξης της τηλεματικής είχε γνωστή ημερομηνία λήξης την 30ή Ιουνίου 2026, οπότε το σύστημα προβλεπόταν να μεταβιβαστεί στον ΟΑΣΑ ή σε τρίτο που θα υπεδείκνυε ο Οργανισμός.

Δεν μπορεί να υποστηριχθεί ότι η λήξη της σύμβασης αιφνιδίασε τον Οργανισμό. Από τον Οκτώβριο του 2024 υπήρχε εξωτερικός σύμβουλος για την προετοιμασία της μετάβασης, ενώ το 2025 προκηρύχθηκαν ειδικές υπηρεσίες Τεχνικού Συμβούλου Τηλεματικής. Μεταξύ των προβλεπόμενων παραδοτέων ήταν η αποτύπωση της τεχνικής κατάστασης, ο τελικός τεχνικός έλεγχος και η καταγραφή των εκκρεμών εργασιών. Επομένως, το κρίσιμο ερώτημα είναι γιατί μια προγραμματισμένη επί μακρόν μετάβαση δεν εξασφάλισε στην πράξη την απαιτούμενη αδιάλειπτη και ανθεκτική λειτουργία του συστήματος.

Η τεχνική διάσταση
Ο νέος διαγωνισμός θέτει συγκεκριμένες απαιτήσεις επιχειρησιακής ανθεκτικότητας. Προβλέπει Σχέδιο Επιχειρησιακής Συνέχειας (BCP), δηλαδή τον τρόπο με τον οποίο οι κρίσιμες υπηρεσίες συνεχίζουν να λειτουργούν σε περίπτωση σοβαρής αστοχίας, καθώς και Σχέδιο Ανάκαμψης από Καταστροφή (DRP) για την τεχνική επαναφορά συστημάτων και δεδομένων.

Προβλέπονται επίσης ο Στόχος Σημείου Ανάκτησης (RPO), που προσδιορίζει τη μέγιστη αποδεκτή απώλεια δεδομένων, και ο Στόχος Χρόνου Ανάκαμψης (RTO), που καθορίζει τον μέγιστο αποδεκτό χρόνο αποκατάστασης μιας κρίσιμης λειτουργίας. Απαιτούνται ακόμη εφεδρικοί εξυπηρετητές και πραγματικές δοκιμές αποκατάστασης.

Η ύπαρξη αυτών των απαιτήσεων στον νέο διαγωνισμό δεν αποδεικνύει ότι αντίστοιχες δικλίδες έλειπαν προηγουμένως. Επιβάλλει όμως να απαντηθεί: ποιο σχέδιο επιχειρησιακής συνέχειας ίσχυε στις 27 Αυγούστου, ποιος ήταν ο προβλεπόμενος χρόνος αποκατάστασης, ποιες εφεδρείες υπήρχαν και γιατί η πλήρης επαναφορά καθυστέρησε;

Η οικονομική διάσταση
Το σύστημα τηλεματικής καλύπτει 2.000 οχήματα και 1.000 «έξυπνες» στάσεις, μαζί με κεντρικά συστήματα, αμαξοστάσια, λογισμικό και λοιπές υποδομές λειτουργίας. Η βασική εκτιμώμενη αξία του νέου πενταετούς συμβατικού πλαισίου ανέρχεται σε 29,42 εκατ. ευρώ χωρίς ΦΠΑ, ενώ προβλέπεται δικαίωμα προαίρεσης έως 25%, περίπου 7,36 εκατ. ευρώ επιπλέον. Η μέγιστη δυνητική αξία μπορεί έτσι να φθάσει τα 36,78 εκατ. ευρώ χωρίς ΦΠΑ ή περίπου 45,6 εκατ. ευρώ με ΦΠΑ.

Η προαίρεση δεν σημαίνει ότι το πρόσθετο ποσό θα καταβληθεί υποχρεωτικά. Αποτελεί όμως δυνατότητα πρόσθετης δημόσιας δαπάνης και η ενεργοποίησή της οφείλει να αιτιολογείται τεχνικά και οικονομικά.

Ούτε είναι υπεύθυνο να χαρακτηρίζεται εκ των προτέρων το κόστος υπερβολικό χωρίς συγκριτικά στοιχεία. Είναι όμως υποχρέωση λογοδοσίας να εξηγηθεί πώς ο αρχικός σχεδιασμός των 23 εκατ. ευρώ το 2025 διαμορφώθηκε σε βασική εκτιμώμενη αξία 29,421 εκατ. ευρώ, ποιο επιπλέον φυσικό αντικείμενο προστέθηκε, ποιες τεχνικές απαιτήσεις μεταβλήθηκαν και ποια επιμέρους κόστη αυξήθηκαν.

Χρειάζονται συγκεκριμένες απαντήσεις
Ο ΟΑΣΑ και το Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών οφείλουν να δημοσιοποιήσουν:
• την Ανάλυση Βασικής Αιτίας, δηλαδή την τεχνική διερεύνηση που προσδιορίζει όχι απλώς τι χάλασε, αλλά γιατί συνέβη η αστοχία και γιατί δεν την περιόρισαν οι προβλεπόμενες δικλίδες ασφαλείας,
• το Σχέδιο Επιχειρησιακής Συνέχειας και το Σχέδιο Ανάκαμψης από Καταστροφή που ίσχυαν κατά τον χρόνο του συμβάντος, τους προβλεπόμενους Στόχος Σημείου Ανάκτησης και Στόχος Χρόνου Ανάκαμψης και την τελευταία επιτυχή δοκιμή ανάκαμψης,
• το πρωτόκολλο παράδοσης-παραλαβής μετά τη λήξη της Σύμπραξης και τα παραδοτέα του Τεχνικού Συμβούλου,
• την πράξη με την οποία καθορίστηκε το μεταβατικό συμβατικό καθεστώς μετά τις 30 Ιουνίου 2026, το κόστος του και τα Συμφωνημένα Επίπεδα Υπηρεσιών (SLA), δηλαδή τους δεσμευτικούς χρόνους απόκρισης, αποκατάστασης και διαθεσιμότητας, μαζί με τυχόν απομειώσεις ή κυρώσεις,
• την ακριβή κατάσταση του νέου διαγωνισμού και το χρονοδιάγραμμα ενεργοποίησης της νέας σύμβασης,
• καθώς και συγκριτική οικονομική και τεχνική ανάλυση μεταξύ του σχεδιασμού των 23 εκατ. ευρώ και της τελικής εκτιμώμενης αξίας των 29,421 εκατ. ευρώ.

Δεν υιοθετούμε ανεπιβεβαίωτα σενάρια περί κυβερνοεπίθεσης. Αν υπήρξε περιστατικό κυβερνοασφάλειας, πρέπει να τεκμηριωθεί από τις αρμόδιες αρχές. Αν επρόκειτο για τεχνική αστοχία, πρέπει να εξηγηθεί ποιο υποσύστημα αστόχησε, γιατί συνέβη και γιατί οι εφεδρικοί μηχανισμοί δεν περιόρισαν αποτελεσματικά τη διάρκεια της διακοπής.

Η ψηφιοποίηση των δημόσιων συγκοινωνιών δεν κρίνεται μόνο όταν όλα λειτουργούν. Κρίνεται κυρίως όταν κάτι αστοχεί. Η σοβαρότητα και η διάρκεια τέτοιων συμβάντων δεν προσφέρονται για μικροπολιτική εκμετάλλευση. Αποτελούν όμως δείκτη της πραγματικής διοικητικής και επιχειρησιακής επάρκειας ενός οργανισμού.

Ο πολιτικός έλεγχος οφείλει, επομένως, να είναι συγκεκριμένος: τι συνέβη, τι είχε προβλεφθεί, τι δεν λειτούργησε, πόσο κόστισε, ποιος είχε την ευθύνη και τι αλλάζει ώστε να μην επαναληφθεί