Τα Meta–γυαλιά του Άδωνι Γεωργιάδη, τα λαμπάκια και το GDPR

Meta–γυαλιά στη Λέρο και στη Λήμνο… Το τι συνέβη είναι – λίγο πολύ – γνωστό. Σε προεκλογικές επισκέψεις στη Λέρο και στη Λήμνο, ο Υπουργός Υγείας, Άδωνις Γεωργιάδης συμμετείχε σε εγκαίνια Τμημάτων Επειγότων Περιστατικών (ΤΕΠ), έσφιξε και δεν έσφιξε χέρια, χαιρέτησε και συνομίλησε με πολίτες και εργαζόμενους του δημόσιου συστήματος υγείας και προέβη σε δηλώσεις. Το ενδιαφέρον , ωστόσο, συγκεντρώνει η επιλογή του Υπουργού να φορέσει στις επισκέψεις του ένα μοντέλο «έξυπνων γυαλιών», «μετά – γυαλιών» , τα Ray-Ban Meta Wayfarer Gen 2.

Τα Ray-Ban Meta Wayfarer Gen 2 είναι μια συσκευή που ενσωματώνει κάμερες υψηλής ανάλυσης, πολλαπλά μικρόφωνα, ηχεία και δυνατότητες τεχνητής νοημοσύνης (ΑΙ). Μέσω φωνητικών εντολών, ο χρήστης μπορεί να λαμβάνει φωτογραφίες, να καταγράφει βίντεο και ήχο, να πραγματοποιεί κλήσεις και να αλληλεπιδρά με τις υπηρεσίες της Meta. Με απλά λόγια, πρόκειται για μια φορετή συσκευή που, εφόσον ενεργοποιηθούν οι σχετικές λειτουργίες της, μπορεί να καταγράφει εικόνα και ήχο από την οπτική γωνία του χρήστη με δυνατότητες επεξεργασίας από σύστημα τεχνητής νοημοσύνης.

Αυτό ακριβώς είναι που τα καθιστά τεχνολογικά εντυπωσιακά. Και αυτό ακριβώς είναι που, όταν μια τέτοια συσκευή χρησιμοποιείται στη δημόσια σφαίρα, μετατρέπει μια τεχνολογική (ακόμη και στυλιστική) επιλογή σε ζήτημα δημόσιο, θεσμικό και νομικό. Άξιο συζήτησης. Πολύ περισσότερο όταν ο χρήστης της δεν είναι ένας απλός ιδιώτης, αλλά ενεργεί ως εκλεγμένος εκπρόσωπος των πολιτών και μέλος της Κυβέρνησης, έχοντας αναλάβει θεσμική ευθύνη να υπηρετεί το δημόσιο συμφέρον και το συμφέρον του λαού.

Κανονιστικό πλαίσιο

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η επεξεργασία προσωπικών δεδομένων διέπεται από τον Γενικό Κανονισμό Προστασίας Δεδομένων (ΓΚΠΔ ή GDPR), ο οποίος εφαρμόζεται σε όλα τα κράτη-μέλη, ενώ στην Ελλάδα συμπληρώνεται από τον νόμο 4624/2019 και εποπτεύεται από την Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, μια συνταγματικά κατοχυρωμένη ανεξάρτητη δημόσια Αρχή.

Σκοπός του ΓΚΠΔ είναι η προστασία των φυσικών προσώπων όταν τα προσωπικά τους δεδομένα συλλέγονται ή χρησιμοποιούνται. Με άλλα λόγια, θέτει τους κανόνες υπό τους οποίους μπορεί να πραγματοποιηθεί νόμιμα η επεξεργασία προσωπικών δεδομένων.

Τι συνιστά προσωπικά δεδομένα;

Προσωπικά δεδομένα είναι κάθε πληροφορία που αφορά ένα ταυτοποιημένο ή ταυτοποιήσιμο φυσικό πρόσωπο. Με απλά λόγια, κάθε στοιχείο που μπορεί να οδηγήσει, άμεσα ή έμμεσα, στην αναγνώριση ενός ζωντανού ανθρώπου αποτελεί προσωπικό δεδομένο.

Δεν είναι μόνο το όνομα ή το τηλέφωνο. Είναι επίσης η διεύθυνση, η πινακίδα ενός οχήματος, ο ΑΦΜ, ο ΑΜΚΑ, αλλά και μια φωτογραφία ή ένα βίντεο από τα οποία μπορεί να αναγνωριστεί ένα πρόσωπο. Παράλληλα, ο νόμος προστατεύει ιδιαίτερα ορισμένες κατηγορίες δεδομένων, όπως αυτά που αφορούν την υγεία, τον σεξουαλικό προσανατολισμό, τη θρησκεία, τις φιλοσοφικές πεποιθήσεις, καθώς και τα γενετικά και βιομετρικά δεδομένα, λόγω της αυξημένης ευαισθησίας τους.

Τι συνιστά, όμως, επεξεργασία προσωπικών δεδομένων;

Με στόχο την προστασία των ανθρώπων και την ενίσχυση του ελέγχου τους πάνω στα προσωπικά τους δεδομένα, ο Ευρωπαίος νομοθέτης επέλεξε να δώσει στην έννοια της «επεξεργασίας» έναν ιδιαίτερα ευρύ ορισμό. Με απλά λόγια, σχεδόν κάθε ενέργεια που πραγματοποιείται πάνω σε προσωπικά δεδομένα αποτελεί επεξεργασία.

Η συλλογή, η καταγραφή, η αποθήκευση, η χρήση, η διαβίβαση, η διάδοση, η τροποποίηση, αλλά ακόμη και η διαγραφή ή η καταστροφή δεδομένων εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του Γενικού Κανονισμού Προστασίας Δεδομένων (ΓΚΠΔ).

Στην περίπτωση των έξυπνων γυαλιών, επομένως, η βιντεοσκόπηση ανθρώπων, η καταγραφή ήχου σε δημόσιο χώρο ή οποιαδήποτε περαιτέρω χρήση του υλικού που συλλέγεται συνιστά επεξεργασία προσωπικών δεδομένων. Αυτό σημαίνει ότι ενεργοποιούνται οι κανόνες και οι αρχές του ΓΚΠΔ, με ευθύνη του προσώπου ή του φορέα που καθορίζει τον τρόπο και τον σκοπό της επεξεργασίας.

Το λαμπάκι δεν αρκεί: όταν η τεχνολογία συναντά τον GDPR

Μετά από πληθώρα ενστάσεων σχετικά με τη συσκευή, ο Υπουργός, στις 30 Ιουλίου του 2026, δήλωσε γραπτώς μέσω Χ, ότι :

«τα γυαλιά αυτά είναι συμβατά με το GDPR, διότι η εταιρία προσέθεσε ένα λαμπάκι σε ευκρινές σημείο και όταν ο χρήστης καταγράφει, αυτό ανάβει. Έτσι, κανένας δεν μπορεί να καταγράψει κάποιον κρυφά με αυτά τα γυαλιά.

Ο κατασκευαστής έχει φροντίσει επιπλέον να ρυθμίσει έτσι το λογισμικό του, ώστε εάν κάποιος χρήστης προσπαθήσει να καλύψει το λαμπάκι, να σταματάει η εγγραφή.

Άρα, μυστική και παράνομη εγγραφή με αυτά τα γυαλιά δεν γίνεται […]

Λοιπόν, καμμία χρήση των γυαλιών ως κάμερα δεν έγινε εχθές, αλλά και να είχε γίνει υπήρχαν δεκάδες κάμερες ανοικτές γύρω γύρω και άρα προσωπικά δεδομένα εκεί δεν υπήρχαν, ούτως ή άλλως[…]»

Το γεγονός ότι ένας χώρος καταγράφεται «από παντού» δεν τον μετατρέπει σε ζώνη χωρίς προσωπικά δεδομένα. Αντίθετα, κάθε εικόνα στην οποία ένα πρόσωπο μπορεί να αναγνωριστεί παραμένει προσωπικό δεδομένο, είτε προέρχεται από μία κάμερα είτε από δεκάδες φακούς ταυτόχρονα.

Επιπλέον, ο Υπουργός διαβεβαίωσε τους πολίτες ότι «μυστική και παράνομη εγγραφή με αυτά τα γυαλιά δε γίνεται». Ωστόσο, το μέρος αυτό της γραπτής απάντησής του επικεντρώνεται αποκλειστικά σε ένα τεχνικό χαρακτηριστικό της συσκευής και ελάχιστα (έως καθόλου) στις ίδιες τις προϋποθέσεις νομιμότητας της χρήσης των γυαλιών , όπως προβλέπει ο ΓΚΠΔ.

Πράγματι, σύμφωνα με τον ΓΚΠΔ , προκειμένου η επεξεργασία προσωπικών δεδομένων (εν προκειμένω η βιντεοληψία, ηχοληψια και κάθε περαιτέρω επεξεργασία προσωπικών δεδομένων των φυσικών προσώπων) να είναι νόμιμη πρέπει να βασίζεται σε μία από τις έξι νομικές βάσεις που προβλέπει ρητά ο Κανονισμός. Οποιαδήποτε , λοιπόν, εκ των έξι νομικών βάσεων μπορεί να καταστήσει μια επεξεργασία σύννομη, όπως η συγκατάθεση του προσώπου, η εκτέλεση σύμβασης, η συμμόρφωση με νομική υποχρέωση, η προστασία ζωτικού συμφέροντος ή η εκτέλεση καθήκοντος προς το δημόσιο συμφέρον και η άσκηση δημόσιας εξουσίας. Εαν, δηλαδή , δεν θεμελιώνεται καμία από τις παραπάνω έξι νομικές βάσεις, τότε η βιντεοληψία ή ηχοληψία φυσικών προσώπων αποτελεί παραβίαση του νόμου.

Πέρα από το λαμπάκι: η δύσκολη εξίσωση της νομιμότητας

Αναζητώντας κανείς ποια νομική βάση θα μπορούσε να εφαρμοσθεί προκειμένου η χρήση των λειτουργιών βιντεοληψίας και ηχοληψίας των έξυπνων γυαλιών να είναι νόμιμη, αναπόφευκτα θα πρέπει να αναφερθεί στη συγκατάθεση του προσώπου.

Ο ΓΚΠΔ θέτει αυστηρές προϋποθέσεις για την έγκυρη λήψη συγκατάθεσης του ατόμου. Ακόμη και στην περίπτωση που κάποιος επιχειρούσε να στηρίξει τη βιντεοσκόπηση ή ηχογράφηση στη συγκατάθεση των προσώπων που καταγράφονται, η συγκατάθεση δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι υπάρχει επειδή ένα πρόσωπο απλώς βρίσκεται μπροστά σε μια συσκευή που καταγράφει ή επειδή έχει ενημερωθεί παθητικά ότι πραγματοποιείται λήψη εικόνας και ήχου …μέσω μίας φωτεινής ένδειξης των γυαλιών! Απαιτείται σαφής θετική ενέργεια του υποκειμένου των δεδομένων, δηλαδή μια πραγματική, ενεργή επιλογή. Σύμφωνα με τον ΓΚΠΔ η σιωπή, η αδράνεια ή η απλή ανοχή μιας καταγραφής δεν ισοδυναμούν με συγκατάθεση. Η δε συγκατάθεση μπορεί να ανακληθεί οποτεδήποτε, χωρίς να απαιτείται αιτιολόγηση.

Επομένως, ένα… φωτεινό λαμπάκι ίσως λειτουργούσε ως κατ΄ ελάχιστη ένδειξη διαφάνειας. Δεν υποκαθιστά, όμως, τις υποχρεώσεις ενημέρωσης ούτε δημιουργεί από μόνη του νόμιμη βάση επεξεργασίας. Πολύ απλά, η απάντηση του Υπουργού είναι ελλειπής . Δε χρειάζεται μια καταγραφή να είναι «μυστική» για να είναι παράνομη. Ακόμη και μια φανερή καταγραφή (μέσω του LED φωτισμού) χωρίς έγκυρη συναίνεση ή άλλη νομική βάση μπορεί να είναι παράνομη.

Το «φαίνεται ότι σας γράφει» απέχει πολύ από το «επιτρέπεται νομικά να γράφει».

Από την άλλη, θα μπορούσε, βέβαια, να υποστηριχθεί ότι η χρήση των συγκεκριμένων δυνατοτήτων της συσκευής συνδέεται με την ιδιότητα του χρήστη ως Υπουργού και, επομένως, να εξεταστεί η νομική βάση της εκτέλεσης καθήκοντος προς το δημόσιο συμφέρον ή της άσκησης δημόσιας εξουσίας.

Ωστόσο, η επίκληση της συγκεκριμένης βάσης δεν μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά στη θεσμική ιδιότητα του προσώπου που χρησιμοποιεί τη συσκευή. Απαιτείται , υπό τον ΓΚΠΔ, η επεξεργασία να συνδέεται άμεσα με συγκεκριμένη αρμοδιότητα που απορρέει από τον νόμο και να είναι αναγκαία και αναλογική για την εκπλήρωση συγκεκριμένου δημόσιου σκοπού.

Η απλή καταγραφή συναντήσεων, δηλώσεων ή στιγμών δημόσιας παρουσίας ενός πολιτικού προσώπου, ακόμη και αν πραγματοποιείται στο πλαίσιο δημόσιων εμφανίσεων, δεν αρκεί αυτομάτως για να μετατρέψει μια τεχνολογική επιλογή σε άσκηση δημόσιας εξουσίας. Διαφορετικά, η ιδιότητα ενός προσώπου ως δημόσιου λειτουργού θα μπορούσε να λειτουργήσει ως γενική εξαίρεση από τους κανόνες προστασίας προσωπικών δεδομένων, κάτι που ο ΓΚΠΔ δεν επιτρέπει.

Ανεξαρτήτως της νομικής βάσης που επιλέγεται, η νομιμότητα της επεξεργασίας δεν εξαντλείται εκεί. Πριν από μια βιντεολήψη ή ηχογράφηση, ο υπεύθυνος επεξεργασίας οφείλει, χάριν διαφάνειας, να ενημερώνει τα πρόσωπα για το ποιος συλλέγει τα δεδομένα, για ποιους ρητά ορισμένους σκοπούς, με ποια νομική βάση, ποιοι έχουν πρόσβαση σε αυτά, για πόσο χρόνο διατηρούνται, καθώς και για τα δικαιώματά τους. Η ενημέρωση αυτή δεν είναι μια τυπική γραφειοκρατική υποχρέωση· αποτελεί προϋπόθεση ώστε το άτομο να διατηρεί ουσιαστικό έλεγχο πάνω στα προσωπικά του δεδομένα.

Η συμμόρφωση, όμως, δεν σταματά στη στιγμή της συλλογής. Ο ΓΚΠΔ δεν λειτουργεί ως ένα απλό «εισιτήριο εισόδου» για την επεξεργασία δεδομένων. Απαιτεί από τον υπεύθυνο επεξεργασίας να μπορεί διαρκώς να αποδεικνύει ότι ενεργεί νόμιμα και υπεύθυνα: να συλλέγει μόνο τα απαραίτητα δεδομένα για συγκεκριμένους σκοπούς, να εφαρμόζει μέτρα ασφάλειας, να διασφαλίζει τα δικαιώματα των προσώπων και να τεκμηριώνει και να λογοδοτεί σχετικά με τη συμμόρφωσή του.

Έχοντας δηλώσει ο Υπουργός ότι τα γυαλιά χρησιμοποίηθηκαν μόνο ως Bluetooth και όχι για βιντεοσκόπηση ή ηχογράφηση φυσικών προσώπων, δεν έχει ενεργήσει – έως τώρα – ως υπεύθυνος επεξεργασίας δεδομένων. Επομένως, ο ίδιος δεν υποχρεούται να εκπληρώσει τις ως άνω υποχρεώσεις του νόμου, εφόσον επεξεργασία προσωπικών δεδομένων δεν έχει υπάρξει.

Ακόμη.

Διότι , στις 31 Ιουλίου του 2026, από το βήμα της Βουλή , κατά τη διάρκεια της παρέμβασης του για τη τροπολογία που έχει καταθέσει το υπουργείο Υγείας για το πρόγραμμα Δοξιάδης κατά της παχυσαρκίας, ο ίδιος δήλωσε ότι:

«H ιδέα για τα γυαλιά μου ήρθε τότε στη Νίκαια όταν βιαιοπράγησαν εναντίον μου. Τότε όλοι μου ζητούσαν το βίντεο της γροθιάς. Από εδώ και μπρος θα φοράω τα γυαλιά μου, και όποιος θέλει ας με βρίσει, ας με φτύσει. Θα τα φοράω, θα πατάω το κουμπάκι και θα καταγράφονται οι αξιόποινες πράξεις».

Ο Υπουργός, λοιπόν, από τη στιγμή που προβεί μελλοντικά σε βιντεοσκόπηση ή ηχογράφηση φυσικών προσώπων σε δημόσιο χώρο με τρόπο που αυτά θα μπορούν να ταυτοποιηθούν , θα επεξεργαστεί τα προσωπικά δεδομένα τους , πιθανότατα να ενεργήσει ως υπέυθυνος επεξεργασίας των δεδομένων και θα χρειαστεί να συμμορφωθεί με τις ως άνω αξιώσεις του ΓΚΠΔ.

Επιπλέον, η αναφορά του Υπουργού, από το βήμα της Βουλής, στον σκοπό καταγραφής αξιόποινων πράξεων ως μέσο αυτοπροστασίας στη δημόσια σφαίρα δεν καθιστά, από μόνη της, τη μελλοντική χρήση των λειτουργιών των «έξυπνων γυαλιών» νόμιμη.

Ακόμη και αν η συζήτηση μεταφερθεί στο ειδικότερο πεδίο των φορητών ή κινητών συστημάτων καταγραφής εικόνας και ήχου σε δημόσιους χώρους, η επίκληση λόγων ασφάλειας δεν μπορεί να λειτουργήσει ως μια γενική ρήτρα νομιμοποίησης για κάθε πρόσωπο που διαθέτει μια συσκευή καταγραφής.

Το Π.Δ. 75/2020 (Προεδρικό Διάταγμα) εξειδικεύει το πλαίσιο χρήσης συστημάτων επιτήρησης σε δημόσιους χώρους για συγκεκριμένους σκοπούς, όπως την αποτροπή και καταστολή ορισμένων αξιόποινων πράξεων και τη ρύθμιση της κυκλοφορίας, συνδέοντας τη χρήση τους με ειδικά καθορισμένες δημόσιες αρχές και αρμοδιότητες. Στο πλαίσιο αυτό, ως υπεύθυνοι επεξεργασίας ενεργούν οι αρμόδιοι φορείς δημόσιας ασφάλειας, όπως η Ελληνική Αστυνομία, το Πυροσβεστικό Σώμα και το Λιμενικό Σώμα – Ελληνική Ακτοφυλακή, όταν ασκούν τις εκ του νόμου ανατεθειμένες αρμοδιότητές τους.

Συνεπώς, η ιδιότητα ενός προσώπου ως μέλους της Κυβέρνησης ή η επίκληση ενός γενικού αισθήματος ασφάλειας δεν αρκεί για να μετατρέψει μια προσωπική τεχνολογική επιλογή σε άσκηση δημόσιας εξουσίας ή σε σύστημα επιτήρησης με σκοπό τη συλλογή αποδεικτικού υλικού. Η πρόληψη και διερεύνηση εγκλημάτων αποτελούν οργανωμένες κρατικές λειτουργίες που ασκούνται από τα αρμόδια θεσμικά όργανα και όχι από πολιτικά πρόσωπα κατά την προσωπική τους κρίση.

Κάπου ανάμεσα στη δημοσίευση του Υπουργού περί «μέλλοντος» και της αναπόφευκτης ένταξης τέτοιων τεχνολογιών στη δημόσια σφαίρα, και στις δηλώσεις του από το βήμα της Ελληνικής Βουλής ενώπιον του ελληνικού λαού, διαγράφεται σοβαρός κίνδυνος: η κανονικοποίηση της υποβάθμισης του δικαίου προστασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα. Η εικόνα ενός Υπουργού που διακηρύσσει με υπερηφάνεια ότι σκοπεύει να χρησιμοποιεί στο μέλλον τέτοια γυαλιά σε δημόσιες συναθροίσεις, καταγράφοντας έκνομες ενέργειες πολιτών, δεν συνιστά απλώς μια προσωπική επιλογή χρήσης τεχνολογίας. Συνιστά ένα εξαιρετικά προβληματικό μήνυμα προς την κοινωνία ότι η συμμόρφωση με το ισχύον νομικό πλαίσιο μπορεί να υποχωρεί έναντι της τεχνολογικής ευκολίας. Εάν η εικόνα αυτή παγιωθεί ως αποδεκτή πρακτική, τότε το πραγματικό διακύβευμα δεν θα είναι η εξέλιξη της τεχνολογίας, αλλά η σταδιακή υπονόμευση της ίδιας της έννομης τάξης.

Η Ευρωπαϊκή συζήτηση για τα Meta-γυαλιά και το μέλλον (μας)

Τα έξυπνα γυαλιά αποτελούν ίσως ένα από τα πρώτα παραδείγματα μιας νέας γενιάς τεχνολογιών στις οποίες η συλλογή δεδομένων δεν πραγματοποιείται πλέον από μια εμφανή συσκευή, αλλά από ένα αντικείμενο που ενσωματώνεται στην ίδια την ύπαρξη του ανθρώπου. Η κάμερα μετακινείται από το χέρι στο πρόσωπο – σύντομα δε θα απαιτείται διακριτή κίνηση για την καταγραφή. Η λήψη καθίσταται σύμφυτη με τη φυσική παρουσία του χρήστη στον κόσμο.

Ακριβώς αυτή η μετατόπιση αποτελεί τη μεγάλη πρόκληση για το δίκαιο προστασίας προσωπικών δεδομένων. Ο ΓΚΠΔ δεν δημιουργήθηκε για να ανακόψει την τεχνολογική πρόοδο, αλλά για να διασφαλίσει την αυτονομία των ανθρώπων σε μια εποχή όπου η πληροφορία αποκτά ολοένα μεγαλύτερη αξία. Η προστασία των δεδομένων δεν αφορά την τεχνολογία αυτή καθαυτή, αλλά την ισορροπία εξουσίας που διαμορφώνεται όταν κάποιος μπορεί να συλλέγει και να αξιοποιεί πληροφορίες για άλλους.

Η περίπτωση των έξυπνων γυαλιών αναδεικνύει μια νέα διάσταση της ιδιωτικότητας. Μέχρι σήμερα, η συζήτηση για τα προσωπικά δεδομένα περιστρεφόταν κυρίως γύρω από καταστάσεις που συνδέονταν, έστω και έμμεσα, με μια δική μας πράξη: ένα προσυμπληρωμένο κουτάκι συναίνεσης που αποδεχτήκαμε σχεδόν μηχανικά, μια φωτογραφία που τραβήχτηκε χωρίς τη θέλησή μας (αλλά την καταλάβαμε) , μια φόρμα που συμπληρώσαμε, ένα newsletter από το οποίο ζητήσαμε να διαγραφούμε ή ένα data breach που αποκάλυψε προσωπικές πληροφορίες μας.

Τα έξυπνα γυαλιά, σε συνδυασμό με τις δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης (AI), μεταφέρουν όμως τη συζήτηση σε νέο επίπεδο. Αρκεί η ύπαρξη μας σε έναν χώρο για να καταστείς αντικείμενο επεξεργασίας , χωρίς καμία δικλείδα ή διαβεβαίωση. Η εικόνα μας, η φωνή μας, αλλά δυνητικά και βιομετρικά δεδομένα ή χαρακτηριστικά που μπορούν να συνδεθούν με τη μοναδική μας ταυτότητα, μπορούν να συλλεχθούν, να αναλυθούν από συστήματα τεχνητής νοημοσύνης και να αξιοποιηθούν χωρίς να έχουμε αντιληφθεί τίποτα αποστερώντας από το άτομο το ίδιο το δικαίωμα στην εικίνα του.

Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο οι σχετικά πρόσφατες αποκαλύψεις σχετικά με τη χρήση των Ray-Ban Meta AI glasses προκάλεσαν τόσο έντονη ευρωπαϊκή συζήτηση. Δημοσιογραφικές έρευνες ανέδειξαν ισχυρισμούς ότι υλικό που συλλέχθηκε μέσω τέτοιων συσκευών μπορούσε να υποβληθεί σε διαδικασίες ανθρώπινης αξιολόγησης (με σκοπό την εκπαίδευση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης) από εξωτερικούς συνεργάτες της Meta, εκτος Ε.Ε. (Κένυα) περιλαμβάνοντας, σύμφωνα με μαρτυρίες εργαζομένων, εξαιρετικά προσωπικές και ευαίσθητες στιγμές χρηστών και τρίτων προσώπων που απλά βρίσκονταν στο χώρο.

Η ευρωπαϊκή αντίδραση δείχνει ότι το ζήτημα έχει ξεπεράσει πλέον το επίπεδο της τεχνολογικής καινοτομίας. Ευρωβουλευτές ζήτησαν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει τη συμβατότητα των πρακτικών της Meta με τον ΓΚΠΔ, ενώ οι ευρωπαϊκές αρχές προστασίας δεδομένων έχουν ξεκινήσει συζητήσεις σχετικά με τις κοινωνικές και νομικές προκλήσεις των έξυπνων γυαλιών. Η γαλλική αρχή προστασίας δεδομένων (CNIL) έχει ήδη προειδοποιήσει ότι τέτοιες τεχνολογίες μπορούν να οδηγήσουν σε μορφές επιτήρησης «σχεδόν αόρατης και πανταχού παρούσας», μεταβάλλοντας ουσιαστικά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον δημόσιο χώρο. Μάλιστα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Προστασίας Δεδομένων (EDPB) έχει αναθέσει την εκπόνηση έκθεσης σχετικά με την κοινωνική αποδοχή των «έξυπνων γυαλιών», προκειμένου να αξιολογηθούν οι προκλήσεις που αυτά θέτουν για την προστασία των προσωπικών δεδομένων και να εξεταστούν τυχόν περαιτέρω ενέργειες.

Από την άλλη, αξιοσημείωτο είναι ότι εκπρόσωπος τύπου της Meta υπερασπίστηκε τα «έξυπνα γυαλιά» της επικαλούμενος κυρίως την ύπαρξη φωτεινού LED που ενεργοποιείται κατά την καταγραφή και τεχνολογίας που αποτρέπει την απόκρυψή του. Η επιχειρηματολογία αυτή μοιάζει μάλλον γνώριμη για όσους παρακολούθησαν και την ελληνική δημόσια συζήτηση.

Η κοινωνία έχει αντιμετωπίσει ξανά παρόμοιες μεταβάσεις. Τα smartphones, οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης και η τεχνητή νοημοσύνη αντιμετωπίστηκαν αρχικά ως εργαλεία απεριόριστων δυνατοτήτων. Σταδιακά, όμως, έγινε κατανοητό ότι κάθε τεχνολογική δυνατότητα δημιουργεί και μια αντίστοιχη ευθύνη. Η ιστορία της ψηφιακής εποχής δείχνει ότι η αχαλιναγώγητη καινοτομία, αυτή που «καλπάζει» χωρίς νομοθετική ρύθμιση, εξισορρόπηση και στάθμιση δεν οδηγεί απαραίτητα σε περισσότερη ελευθερία· μπορεί να οδηγήσει σε νέες μορφές αδιαφάνειας, ευκαιρίες παραβίασης, διαφθορά και εξάρτηση.

Τα έξυπνα γυαλιά, πράγματι, θα αποτελέσουν μέρος της καθημερινότητάς μας. Η πρόοδος, όμως, δεν μετριέται μόνο από το τι μπορεί να κάνει μια συσκευή. Μετριέται και από το αν η κοινωνία μπορεί να διατηρήσει τον έλεγχο πάνω στις συνέπειες της χρήσης της. Η κανονικοποίηση της συνεχούς ή εύκολης καταγραφής ανθρώπων στον δημόσιο χώρο χωρίς προηγούμενες δικλείδες ασφαλείας δημιουργεί σοβαρά ζητήματα ιδιωτικότητας. Το γεγονός ότι μια τεχνολογία είναι διαθέσιμη στην αγορά ή ότι αναμένεται να γίνει ευρέως διαδεδομένη δεν σημαίνει ότι οι συνέπειές της πρέπει να γίνουν αποδεκτές χωρίς ηθική και νομική αξιολόγηση.

Πολύ περισσότερο όταν τέτοιες τοποθετήσεις προέρχονται από μέλος της Κυβέρνησης. Οι δημόσιοι λειτουργοί θα έπρεπε να έχουν ιδιαίτερη θεσμική ευθύνη να προάγουν την εμπιστοσύνη των πολιτών προς το κράτος δικαίου και την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Η δημόσια εξοικείωση με την ιδέα ότι «όλοι σύντομα θα καταγράφουμε και θα καταγραφόμαστε» δεν αποτελεί από μόνη της επιχείρημα υπέρ της νομιμότητας. Μάλλον συνδράμει στην ηθική διάβρωση. Καθίσταται, λοιπόν, ακόμη πιο αναγκαίος ο διάλογος για τα όρια, τις εγγυήσεις και τις ηθικές και νομικές προϋποθέσεις υπό τις οποίες τέτοιες τεχνολογίες μπορούν να ενσωματωθούν στις ζωές μας.

* Ο Λάμπρος Κώττης είναι δικηγόρος (Νομική ΑΠΘ) με μεταπτυχιακές σπουδές και ασχολείται με ζητήματα Δικαίου και νέων τεχνολογιών και προστασίας προσωπικών δεδομένων. Κάνει το podcast “Λάθος Στροφή Πήραμε” στο οποίο μιλάει για οτιδήποτε τον απασχολεί.