Μάριος Στρόφαλης: Τα τραγούδια του Θάνου λένε την αλήθεια στις Βρυξέλλες και στη Χάγη

Ο πιανίστας και συνθέτης Μάριος Στρόφαλης έχει συνδέσει το όνομά του με μερικά από τα πιο χαρακτηριστικά soundtracks του ελληνικού κινηματογράφου και της τηλεόρασης των τελευταίων δεκαετιών, από τα «Μαύρα Μεσάνυχτα» και την «10η Εντολή» μέχρι το πρόσφατο «Porto Leone». Με σπουδές σύνθεσης και μουσικολογίας στο Παρίσι, πλούσια δισκογραφική διαδρομή και συνεργασίες με ερμηνευτές όπως ο Γιώργος Νταλάρας, η Δήμητρα Γαλάνη και ο Χρήστος Θηβαίος, συνεχίζει να κινείται ανάμεσα στη μελοποιημένη ποίηση, τη θεατρική μουσική και τον κινηματογραφικό ήχο.

Αυτή τη φορά, ο δρόμος τον οδηγεί στις Βρυξέλλες και τη Χάγη, όπου στις 22 και 23 Μαΐου παρουσιάζει τις «Συνομιλίες με τον Θάνο Μικρούτσικο», μια παράσταση που λειτουργεί σαν ζωντανός διάλογος με το έργο του σπουδαίου μουσικοσυνθέτη. Πριν από τις συναυλίες του εξωτερικού ο Μάριος Στρόφαλης μοιράζεται μερικές σκέψεις του

Ο Μάριος Στρόφαλης: “Ο Θάνος Μικρούτσικος απ’ όποιο μετερίζι κι αν πέρασε άφησε την αλήθεια του”

Γιατί επιλέξατε τον τίτλο «Συνομιλίες με τον Θάνο Μικρούτσικο» – δεν πρόκειται για ένα κλασικό αφιέρωμα στα τραγούδια του; Τι σχέση νιώθετε ότι έχετε σήμερα με το έργο και τη σκέψη του;

Η καλλιτεχνική συνομιλία μας με τον Θάνο Μικρούτσικο είναι μια παλιά ιστορία, η οποία σφραγίστηκε με τις πινελιές του στα τραγούδια μου “Σ’ ένα κουτάλι νερό” και “Στο πηγάδι” από τον δίσκο του Γιάννη Κούτρα “Χωρίς βαλίτσα και παλτό” το 2006. Στο μεταξύ εγώ από την άλλη είχα ενορχηστρώσει τον “Σταυρό του Νότου” για πιάνο, βιολί και βιολοντσέλο σε συναυλίες με τον Γιάννη Κούτρα και την Ρίτα Αντωνοπούλου, εισάγοντας δικά μου αντιστικτικά στοιχεία μετά από προτροπή του ίδιου του Θάνου Μικρούτσικου να αφήσω τη φαντασία μου ελεύθερη.

Τη μουσική μου πορεία την χαρακτηρίζει το soundtrack, το mediterranean noir και οι μουσικές δωματίου των λιμανιών. Εν τούτοις έχω μια ροκ πλευρά που ήκμασε στην εφηβεία και βγήκε σαν ηφαίστειο στην τηλεοπτική σειρά “Δούρειος ίππος” των Κορδέλλα-Απειρανθίτη και την ταινία “Να μ’ αγαπάς” του Ανδρέα Θωμόπουλου. Εκείνη η μετέπειτα πιο ώριμη σχέση μου με τη ροκ μ’ έφερε πολύ κοντά στο Θάνο Μικρούτσικο, που διατηρούσε ούτως ή άλλως την ακαδημαϊκή του μουσική γνώση και συνδύαζε τις δυο πτυχές του με πολύ λειτουργική ισορροπία.

Ο Θάνος Μικρούτσικος είναι ένας εκ των σημαντικοτέρων εκφραστών μελοποιημένης ποίησης. Πιστεύω ότι οι καιροί έχουν μεγάλη ανάγκη το είδος αυτό. Οι άνθρωποι έχουν ανάγκη όχι μόνο να ακούσουν μουσική και να τραγουδήσουν, αλλά να λάβουν τον προβληματισμό των ποιητών, των παλιών και των νέων.

Τι κρατάτε από τη συνεργασία σας με τον Θάνο Μικρούτσικο και τον Γιώργο Κούτρα στο «Χωρίς βαλίτσα και παλτό». Πώς επιστρέφουν τα ίχνη της σήμερα μέσα στις «Συνομιλίες»; 

Ήταν πολύ τιμητικό για μένα να συμπεριλάβει ο Θάνος Μικρούτσικος τα δυο μου τραγούδια σε ‘κείνο τον δίσκο που ο ίδιος επιμελήθηκε για τον Γιάννη Κούτρα. Του άρεσε ιδιαίτερα μάλιστα να τραγουδάει ο ίδιος το “Σ΄ ένα κουτάλι νερό”. Στο στούντιο ήταν μία απόλαυση να τον βλέπω τόσο δημιουργικά παθιασμένο. Είχε μετατρέψει μια παραγωγή σε γιορτή συνδημιουργίας. Κρατάω από τότε τη γενναιοδωρία του και το πάθος του να αφηγηθεί τον στίχο και να τον ταξιδέψει όσο πιο μακρυά μπορεί.

Ποια πλευρά του λείπει περισσότερο σήμερα από το ελληνικό τραγούδι; Η πολιτική, η θεατρικότητα, η τόλμη ή η σχέση του με την ποίηση;

Ο Θάνος είχε έναν υπέροχο τρόπο με τη μουσική του, την πολυρρυθμία του και την εκφραστικότητά του, να αναδεικνύει τον κοινωνικο-πολιτικό ποιητικό λόγο, που δεν άφηνε κανέναν ασυγκίνητο. Νομίζω ότι λείπουν και τα τέσσερα στοιχεία στο βαθμό μάλιστα που τα είχε όλα αυτά μαζί η μεγάλη αυτή καλλιτεχνική αυθεντία.

Οι «Συνομιλίες» είναι τελικά ένας φόρος τιμής ή μια προσπάθεια να συνεχιστεί ένας διάλογος που παραμένει ανοιχτός;

Η αλήθεια είναι ότι η διάρκεια της συναυλίας με περιορίζει να έχω πλήρως τη συνομιλία που θα ήθελα. Αλλά, όντως ο διάλογος θα ήταν ωραίο να συνεχιστεί και να εξελιχθεί πολυεπίπεδα στα πεδία της επεξεργασίας της φόρμας, της ενορχήστρωσης ή της παρουσίασης. Όπως και να έχει όμως πάντα θα είναι ένας φόρος τιμής.

Οι συναυλίες πραγματοποιούνται στις Βρυξέλλες και στη Χάγη, μακριά από την Ελλάδα. Πώς ακούγεται σήμερα ο Θάνος μέσα σε μια Ευρώπη που αλλάζει και σκληραίνει;

Σ’ αυτό ακριβώς το ερώτημα πατάει και το στοίχημά μας. Ο Θάνος Μικρούτσικος απ’ όποιο μετερίζι κι αν πέρασε άφησε την αλήθεια του και το αίσθημα δικαίου που τον χαρακτήριζε. Με την “Ελένη” σε στίχους του Μπάμπη Τσικληρόπουλου ή το “Ανεμολόγιο” του Κώστα Τριπολίτη θέλουμε να πούμε αλήθειες του λαού μας σε δυο έδρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως ακριβώς θα έκανε και εκείνος σήμερα. Η μεγάλη σύμπτωση είναι ότι την ίδια περίοδο κάτι ανάλογο θα πουν οι Γάλλοι και Βέλγοι αγρότες στην έδρα του Κοινοβουλίου. Πιστεύω ότι “τα τραγούδια πρέπει να ξαναπούν την αλήθεια” σε όλη την Ευρώπη, να ακουστούν και να τραγουδηθούν απ’ όλη την κοινωνία. Τότε θα ξαναδημιουργηθούν οι σταθερές κοινωνικές άμυνες.

Η μουσική του Porto Leone: “Το ρεμπέτικο και η jazz ήταν στοιχεία του ηχοτοπίου της Τρούμπας του ‘60”

Το «Porto Leone» σας έδωσε την ευκαιρία να ενώσετε ρεμπέτικο, jazz και κινηματογραφική μουσική μέσα στο ίδιο σύμπαν. Πόσο δύσκολο είναι να ισορροπήσουν αυτοί οι μουσικοί κόσμοι χωρίς να χαθεί η ενιαία ταυτότητα της σειράς;

Το ρεμπέτικο και η Jazz ήταν στοιχεία του ηχοτοπίου της Τρούμπας του ‘60. Μολονότι πρωτότυπα τραγούδια του 2024-25 για μένα ανήκουν στη δεκαετία του ‘60 γιατί ταξίδεψα κι έγραψα με σεβασμό και ρομαντισμό σαν να ζούσα εκείνη την περίοδο. Το soundtrack είναι ο τρόπος μου να αφηγούμαι ιστορίες, να ανοίγω την ψυχή ενός χαρακτήρα, να νιώθω κάθε συναίσθημα. Ένιωσα την Τρούμπα και τους ανθρώπους της. Τους είχα ξανανιώσει από παλιά, από τις ασπρόμαυρες ταινίες και από την γειτονιά της Finos Film όπου γεννήθηκα και μεγάλωσα, μια γειτονιά που το 1967 δέχτηκε το σκληρό κομμάτι της Τρούμπας.

«Μιλάτε» για την Τρούμπα σαν έναν τόπο γεμάτο μουσικές, αντιθέσεις και ανθρώπινες ιστορίες. Τι ήταν αυτό που σας συγκίνησε περισσότερο όσο «μπαίνατε» μουσικά σε εκείνη την εποχή;

Τα τραγούδια και οι μουσικές στο ρεαλιστικό ηχοτοπίο της εποχής ακόμα και μέσα στα καμπαρέ, δεν ήταν για να διασκεδάζουν μόνο τους πελάτες. Υποστήριζαν ψυχολογικά τις γυναίκες της Τρούμπας και τους μοναχικούς ταξιδιώτες που έβρισκαν ένα καταφύγιο ειδικά στις εορταστικές περιόδους. Κι αυτό οι σπουδαίοι μουσικοί της εποχής το έδιναν με όλη τους την ψυχή.

Το τραγούδι των τίτλων «Ο καπνός απ’ το λιμάνι» με τη φωνή της Μάρθας Φριντζήλα κουβαλά μια αίσθηση παλιάς αστικής ερμηνείας. Πώς δρομολογήθηκε αυτή η συνεργασία;

Εμπνεύστηκα το τραγούδι αυτό αγναντεύοντας του λιμάνι του Πόρτο Ράφτη και ταξιδεύοντας πίσω στο 60 στο λιμάνι του Πειραιά, τη Φίλωνος και τη Νοταρά.  Όταν πήγα στο πιάνο δεν έπαιξα μια μελωδία. Αφηγήθηκα μουσικά μια ιστορία δείχνοντας εικόνες και εκφράζοντας συναισθήματα. Άκουγα ήδη την ενορχήστρωση. Εισαγωγές με λιμανίσια ταξίμια από τρίχορδο μπουζούκι που μας βάζουν σε ένα βαλς μιας ευγενικής γυναίκας της Τρούμπας. Η Ειρήνη Τουμπάκη δεν χρειάστηκε να ακούσει πολύ τη μουσική για να γράψει τους στίχους. Είπε όσα φαντάστηκα δίχως να της έχω πει απολύτως τίποτα.

Το ίδιο έκανα και με τη Μάρθα Φριντζήλα που άκουσε ενορχηστρωμένο πλέον το τραγούδι. Δεν χρειάστηκε να της πω απολύτως τίποτα. Μπήκε στο στούντιο και αφηγήθηκε την ιστορία μας, περιέγραψε τη γειτονιά, τις εικόνες και εξέφρασε τα συναισθήματα. Έτσι ακριβώς όπως παλιά.

Αυτή η υπέροχη συνεργασία με τη Μάρθα Φριντζήλα προέκυψε νομοτελειακά θα έλεγα, λες υπήρχε κάποιος άγγελος που οδήγησε εκεί τις εξελίξεις.  Για το τραγούδι των τίτλων αυτής της σειράς έπεσαν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων ως συνήθως συμβαίνει όλα τα μεγάλα ονόματα πριν ακόμα αποφασίσουμε ποιο θα είναι το τραγούδι. Το όνομα της Μάρθας ήρθε αμέσως μόλις ήρθε το τραγούδι αυτό. Ήταν λοιπόν σα να γράφτηκε για τη Μάρθα Φριντζήλα.

Ποια σχέδια ή μουσικές ιδέες σάς κρατούν αυτή την περίοδο σε εγρήγορση;

Είμαι εκστασιασμένος με την παράσταση που στήσαμε με την Ειρήνη Τουμπάκη “Ιστορίες της Τρούμπας – Porto Leone” με μουσικές και τραγούδια από το original soundtrack της σειράς και αφήγηση αληθινών ιστοριών της Τρούμπας. Είναι λες και το soundtrack της σειράς γίνεται soundtrack της Τρούμπας. Η σειρά ολοκληρώνεται αλλά ευτυχώς εμείς θα συνεχίσουμε να ταξιδεύουμε στο “χωροχρόνο”.

Ετοιμάζουμε επίσης με την Ειρήνη μια ξεχωριστή έκδοση του άλμπουμ “Ο μυστικός κήπος με τα άνθη του καλού” και παρουσιάσεις αυτού.

Εν αναμονή ενός νέου σάουντρακ, δε σταματάω να γράφω ορχηστρικές μουσικές για τις βιβλιοθήκες μου, τραγούδια, αλλά και μουσικές δωματίου που αγαπώ, όπως πχ τις συλλογές European Taxim, για τις οποίες ετοιμάζω και την τρίτη έκδοση.

Νιώθω ωστόσο ότι έχω μια ροκ φωνή μέσα μου που ζητάει να εκφραστεί.

Ο “Δούρειος Ίππος” και οι “Γενναίοι της Σαμοθράκης” έχουν σιγήσει πολλά χρόνια όπως λέει ο κιθαρίστας της μπάντας Βαγγέλης Κρίθαρης κι έχουν πολλά πράγματα να πουν, παλιά και καινούργια.