Κάνε focus: Η Ελένη Νιωτάκη και μία παρείσακτη καρδιά

Η Ελένη Νιωτάκη ανήκει σε εκείνη τη νέα γενιά ηθοποιών που αντιμετωπίζει το θέατρο ως πεδίο έρευνας και προσωπικής εμπλοκής. Με σπουδές στη Δραματική Σχολή του Θεάτρου Τέχνης Καρόλου Κουν και στη Φιλοσοφική Σχολή του ΕΚΠΑ, και με μια διαδρομή που συνδυάζει σωματικότητα, θεωρία και συλλογική δημιουργία, χτίζει σταδιακά μια παρουσία που βασίζεται στην αναζήτηση και όχι στην ευκολία.

Στον «Παρείσακτο», την παράσταση της ομάδας dispositif. που παρουσιάζεται στο φουαγιέ του Δημοτικού Θεάτρου Πειραιά, η Ελένη Νιωτάκη βρίσκεται στο κέντρο μιας αφήγησης που ακροβατεί ανάμεσα στο πραγματικό και το φανταστικό. Ένα έργο που, με αφετηρία το κείμενο του Jean-Luc Nancy και μέσα από εκτεταμένη καλλιτεχνική και επιστημονική έρευνα, προσεγγίζει τη μεταμόσχευση καρδιάς όχι μόνο ως ιατρικό γεγονός, αλλά ως μια βαθιά υπαρξιακή εμπειρία.

Επί σκηνής, φέρει φωνές πραγματικών ανθρώπων — μαρτυρίες ασθενών που βίωσαν την αναμονή, τον φόβο, τη μεταμόρφωση. Και μέσα από αυτές, ανοίγει έναν διάλογο για το σώμα, την ταυτότητα και το τι σημαίνει τελικά «ξένο» και «οικείο».

Με αφορμή τον «Παρείσακτο», η Ελένη Νιωτάκη συστήνεται στο NEWS 24/7 και μιλά για τις πρώτες της μνήμες από το θέατρο, για τη σχέση της με τον ρόλο και για το πώς μια τόσο απαιτητική θεματική μπορεί να μετατραπεί σε μια βαθιά ανθρώπινη σκηνική εμπειρία.

Παιδικές αναμνήσεις με το θέατρο και τι σε οδήγησε να ασχοληθείς με αυτό; Υπήρξε κάποιο πρόσωπο ή εμπειρία που σε ενέπνευσε;

Ήμουν στο νηπιαγωγείο όταν ερωτεύτηκα το θέατρο και αποφάσισα με το πείσμα που επιβάλει αυτή η τρυφερή ηλικία ότι θα γίνω ηθοποιός. Στο τελευταίο μάθημα θεατρικού παιχνιδιού εκείνης της χρονιάς είπα στη δασκάλα μας (Φίλια Δενδρινού) ότι θα την κρατήσω για πάντα στην καρδιά μου, και το έκανα.

Πρώτη παράσταση που θυμάσαι έντονα; Και τι είναι θέατρο για σένα;

Θυμάμαι πάρα πολύ έντονα και καθαρά την εκστατική αίσθηση που είχα την πρώτη φορά που βρέθηκα πάνω σε θεατρική σκηνή (στο θέατρο Ακροπόλ), ανάμεσα σε ένα σωρό ανθρώπους που πηγαινοέρχονταν εκτελώντας διάφορες τεχνικές εργασίες, ενώ εγώ στεκόμουν με το στόμα ανοιχτό και τα μάτια γουρλωμένα να κοιτάζω τους προβολείς, τα χρώματα, τα κοστούμια, τις θέσεις των θεατών. Εκεί συμμετείχα στην πρώτη μου παράσταση σε ηλικία τεσσάρων ετών και δεν ήταν θεάτρου, αλλά μπαλέτου. Το Θέατρο για εμένα είναι ένα ταξίδι σε μία παύση του χρόνου.

Τι σε γοητεύει στον «Παρείσακτό», πώς ένα τόσο “δύσκολο” θέμα έγινε παράσταση;

Οι συζητήσεις που εγείρει με γοητεύουν πολύ. Έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον το πώς αντιμετωπίζουν τόσο οι θεατές όσο και οι ίδιοι οι συντελεστές ένα τόσο σπουδαίο και υψηλό θέμα. Πως αλλάζουν οι σκέψεις και οι απόψεις ανάλογα με το αν τοποθετούμαστε στη θέση του δωρητή, του εν δυνάμει δότη, του συγγενή αυτών, ή του λήπτη, του εν αναμονή λήπτη, ή του συγγενή αυτών.

Η παράσταση έγινε με μεγάλη προσοχή και σεβασμό μέσα από μία πολύ μεγάλη έρευνα και μία εξαιρετική δραματουργική επεξεργασία από τον Κωνσταντίνο Αβράμη που συνέθεσε και περιέπλεξε το δοκίμιο του Νανσύ, με επιστημονικές έρευνες, με μαρτυρίες και συνεντεύξεις ιατρών-ασθενών-συγγενών, με μυθοπλασία.

Τι συμβολίζει για σένα ο τίτλος του έργου;

Είναι ένας δείκτης αντίληψης και οπτικής. Ποιος είναι ο «παρείσακτος»; Ποιος χαρακτηρίζει μία κατάσταση ως υγιή ή ως νοσούσα, για να χαρακτηρίσει τον Ξένο που έρχεται ως εισβολέα ή ως σωτήρα αντίστοιχα; Στο έργο μας το δίπολο γίνεται πολύ εύκολα κατανοητό αφού στην περίπτωση της μεταμόσχευσης, αντιλαμβάνομαι την δική μου νοσούσα καρδιά ως παρείσακτη και θέλω να την εκβάλω, ενώ ταυτόχρονα το σώμα μου αντιλαμβάνεται την ξένη υγιή καρδιά ως παρείσακτη και προσπαθεί να την αποβάλει.

Σκιαγράφησε μας τον ρόλο σου…

Στον «Παρείσακτο» φέρω τον λόγο των ασθενών που χρειάζεται να υποβληθούν σε μεταμόσχευση καρδιάς. Πρόκειται, ως επί το πλείστον, για πραγματικές μαρτυρίες ασθενών (του Ζαν Λυκ Νανσύ, του Πέτρου Κακολύρη κ.ά.) που διανύουν όλο το ταξίδι, από την πρώτη διάγνωση μέχρι την αποθεραπεία και τη ζωή μετά τη μεταμόσχευση.

Με τον Κωνσταντίνο Αβράμη έχετε μια τη θεατρική ομάδα dispositif. Πες μας λίγα λόγια για τους στόχους σας.

dispositif. είναι ο όρος που χρησιμοποιήθηκε από τον Foucault και τον Agamben για να περιγράψουν τους αθέατους μηχανισμούς εξουσίας που ενυπάρχουν σε κάθε δομή. Με τη δουλειά μας φιλοδοξούμε μέσα από κάθε παράσταση ένας από αυτούς τους μηχανισμούς να γίνει ορατός, έπειτα προφανής και άρα —μέσω της συνειδητοποίησης της ύπαρξής του— ανίσχυρος.

Για εμάς η dispositif. είναι ένας χώρος έρευνας και πειραματισμού. Δεν παράγουμε «περιεχόμενο». Επιμένουμε στην πολιτική δραματουργία, με αναφορές στην τρέχουσα κοινωνική πραγματικότητα και τις σύγχρονες τελετουργίες, μένοντας σε ανοιχτό διάλογο με το απαράλλαχτο των αιώνων. Οι παραστάσεις μας δεν έχουν «καλούς» και «κακούς», έχουν ανθρώπους και μηχανισμούς· ο άνθρωπος ενάντια στην εξουσία, ο άνθρωπος ενάντια στον Μύθο.

Στη σύγχρονη εποχή το θέατρο φαίνεται να έχει έναν ιδιαίτερο ρόλο στην επαναδιαπραγμάτευση αξιών και αντιφάσεων. Ποιος πιστεύεις ότι είναι ο ρόλος του σήμερα;

Ανέκαθεν ο ρόλος του θεάτρου ήταν να αφουγκράζεται την κοινωνικοπολιτική πραγματικότητα της εποχής του και να δρα στοχεύοντας στην κίνησή της. Πιστεύω αληθινά και βαθιά στη δύναμη των τεχνών να εισδύουν ως άλλοι «παρείσακτοι» στην ψυχή και το νου των ανθρώπων, άλλοτε ευχάριστα και άλλοτε δυσάρεστα, γεγονός που μας βαραίνει με πολύ μεγάλη ευθύνη αν το συνειδητοποιήσουμε πραγματικά.

Συντελεστές

Δραματουργία, σκηνοθεσία: Κωνσταντίνος Αβράμης
Μουσική σύνθεση: Θοδωρής Οικονόμου
Βοηθός σκηνοθέτη: Ελένη Νιωτάκη
Ενδυματολόγος: Αλεξάνδρα Σταμάτη
Σύμβουλος δραματουργίας: Βασιλική Λιακοπούλου
Σύμβουλος κίνησης: Λυδία Τουλιάτου
Σχεδιασμός φωτισμού: Ιφιγένεια Γιαννιού
Καλλιτεχνικός συνεργάτης: Νίκος Μαρνάς
Φωτογραφίες, βίντεο: Χαράλαμπος Ιωαννόπουλος
Μία παραγωγή της dispositif.

Επί σκηνής: Γιώργος Γκιόκας, Κώστας Γκόζιας, Ναταλία Λουιζάκη, Ελένη Νιωτάκη και ο μουσικός Θοδωρής Οικονόμου