Νίκος Διαμαντής: “Το θέατρο πεθαίνει αναπαράγοντας επιτυχίες sold out που κανένα δεν αφορούν”

Ο Νίκος Διαμαντής συμπληρώνει μια δεκαετία στην καλλιτεχνική διεύθυνση του Δημοτικού Θεάτρου Πειραιά. Με σταθερή προσήλωση στη σύγχρονη ελληνική δραματουργία, την ανάδειξη νέων δημιουργών και το άνοιγμα του θεάτρου στην κοινωνία, υπερασπίζεται μια αντίληψη για την τέχνη που δεν περιορίζεται στις παραστάσεις και στην επιτυχία τους, αλλά αναζητά τον ουσιαστικό της ρόλο στη δημόσια ζωή.

Το νέο καλλιτεχνικό πρόγραμμα για τη σεζόν 2026-2027 αποτυπώνει αυτή τη φιλοσοφία. Με κεντρικό άξονα το τρίπτυχο «Καλοσύνη – Φροντίδα – Δικαιοσύνη» και το ερώτημα «Πού βρίσκεται ο άνεμος της ψυχής μας;», το Δημοτικό Θέατρο Πειραιά προτείνει ένα πολυσυλλεκτικό ρεπερτόριο που συνδυάζει σημαντικές παραγωγές και καταξιωμένους καλλιτέχνες με νέες ελληνικές φωνές, πειραματικές προσεγγίσεις και δράσεις που ενισχύουν τη σχέση του θεάτρου με την πόλη.

Από το «Dogville» του Λαρς φον Τρίερ, σε σκηνοθεσία Άρη Μπινιάρη, μέχρι τον «Κατά φαντασίαν ασθενή» του Μολιέρου, με τον Γιάννη Μπέζο και τον Σπύρο Παπαδόπουλο, και από την ανάπτυξη νέων ελληνικών έργων με τη συμμετοχή 25 συγγραφέων μέχρι τις πρωτοβουλίες συμπερίληψης, το φετινό πρόγραμμα επιχειρεί να συνδέσει τη μεγάλη σκηνή με τη σύγχρονη κοινωνική πραγματικότητα.

Στη συνέντευξή του στο NEWS 24/7, κάνει τον απολογισμό μιας δεκαετίας, εξηγεί τις προτεραιότητες της νέας καλλιτεχνικής περιόδου και μιλά για το όραμα ενός θεάτρου που θα παραμένει ανοιχτό στην πόλη και στους ανθρώπους της. Ενός θεάτρου που, όπως χαρακτηριστικά δηλώνει, φιλοδοξεί να αποτελεί «την επανάσταση του ταπεινού».

Πριν από περίπου 10 χρόνια αναλάβετε για πρώτη φορά τα ηνία του Δημοτικού Θεάτρου Πειραιά. Κοιτάζοντας σήμερα πίσω, σε αυτή τη γεμάτη διαδρομή, τι θα αλλάζατε αν ξεκινούσατε από την αρχή και τι θα κάνατε ακριβώς το ίδιο;

Συγκίνηση, χαρά και ευθύνη. Είναι μία διαδρομή σε μία θάλασσα και σε ένα τόπο, σε ένα κόσμο τον οποίο ταυτόχρονα κατανοείς και την άλλη στιγμή σου ξεφεύγει. Δεν μπορείς να αλλάξεις τίποτα και την ίδια στιγμή θες να τα αλλάξεις όλα.

Αναδύθηκε με πρωτοφανή δύναμη μέσα από μία πόλη ένας καινούργιος οργανισμός, όχι μόνο ένα θέατρο, αλλά μία καινούργια άποψη. Το Δημοτικό Θέατρο Πειραιά είναι ένας τρόπος, απόλυτα πειστικός, που δείχνει ότι τα πράγματα μπορούν να γίνουν αλλιώς.
Τολμώ να πω ότι το ΔΘΠ είναι η επανάσταση του ταπεινού.

Πάνω σε ποιους άξονες βασίζεται το νέο πρόγραμμα του ΔΠΘ; Ποιες θα λέγατε πως είναι οι πιο δυνατές του/αγαπημένες σας στιγμές που ανυπομονείτε να έρθουν;

Μοναδική και συστηματική προσπάθεια είναι η καλοσύνη. Μία καινούργια ματιά, απέναντι στον θόρυβο και την ακατανόητη φασαρία που μας περιβάλλει.

Η καλοσύνη, σαν αντίδοτο στο ψεύδος και την τοξική σχέση που δημιουργεί ένα ακατανόητο πλέγμα κόσμου και κοινωνίας που αγωνιά να επιζήσει.

Δεν υπάρχουν στο πρόγραμμα του ΔΘΠ παρά μόνο παρεμβάσεις που συνομιλούν, με την ευρύτερη έννοια, όχι παραστάσεις, δεν θα το έλεγα, αλλά μικρές παρεμβάσεις, νησίδες που συνομιλούν και οι οποίες δημιουργούν ένα παλίμψηστο.
Ζυμώνουμε ψωμί με τα χέρια μας και αυτό που βλέπετε, αυτό που σας προσφέρουμε, θέλουμε να είναι μια μπουκιά καλοσύνης.
Είναι η συνύπαρξη του μεγάλου με το μικρό, του μέσα με το έξω.

Αν έπρεπε να περιγράψετε το ΔΘΠ με μια φράση ποια θα ήταν; Πώς ισορροπεί κανείς ανάμεσα στο δέος ενός ιστορικού μνημείου και την απλότητα που απαιτεί η αληθινή τέχνη;

Το ΔΘΠ είναι η επανάσταση. Όχι ένα αποτέλεσμα συγκυριών, όχι ένα πυροτέχνημα, αλλά μια πολιτιστική επιλογή ανάπτυξης.

Το ιστορικό μνημείο, το τοπόσημο του Πειραιά, αποκτά πρότυπη καλλιτεχνική λειτουργία, έναν παραδειγματικό τρόπο να ονειρεύεται. Το 2015, ανατρέπεται όλη η λογική ενός αρχιτεκτονήματος και το ίδιο αποτελεί έναν ανοιχτό, προσβάσιμο σε όλους πόλο τέχνης και δημιουργίας.

Το ΔΘΠ αναδύθηκε μέσα από μία συστηματική απόφαση, μιάς Δημοτικής αρχής και ενός Δημάρχου, του Μώραλη, να δημιουργηθεί ένας πολιτιστικός φορέας στραμμένος προς το μέλλον και την ανάπτυξη.
Το ΔΘΠ δημιουργεί μία επανάσταση, στην οποία συνυπάρχουν άξονες όπως το μεγάλο κείμενο, το ελληνικό έργο, οι κοινότητες που βρίσκονται στα άκρα, οι διαφορετικοί ιστορικοί τόποι του Πειραιά, η πόλη η ίδια.
Τότε δημιουργείται μία μία σκηνή που περιλαμβάνει το αφανές και το ανένταχτο. Τότε το ΔΘΠ δημιουργεί μία συστηματική ανεξάρτητη υπογραφή ανθρωπινότητας.

Αγαπάτε το σύγχρονο ελληνικό έργο. Τι σας ώθησε σε αυτή την επιλογή, ποιες δυσκολίες βρήκατε στην πορεία και πόσα έργα νέων Ελλήνων συγγραφέων ανέβηκαν τελικά αυτά τα χρόνια στις σκηνές του ΔΘΠ κατά την περίοδο των θητειών σας;

Μα το ελληνικό έργο, οι λέξεις μας, είναι το αίμα μας. Είναι ο τρόπος να κατανοείς το κόσμο.
Είναι ο τρόπος να στέκεσαι και να ερμηνεύεις, να ρωτάς, να προτείνεις τη δική σου ζωή, τη γειτονιά και το σπίτι σου. Είναι η τόλμη και το μέτρο να απαντάς στο ερώτημα στο πως μπορούμε να ζήσουμε μαζί.

Συστηματικά, με πολλές και διαφορετικές, θεωρητικές, δραματουργικές, κειμενικές προσεγγίσεις, αναλύσαμε και προτείναμε παραστάσεις, από τον Καμπανέλλη, τη Γκόλφω, τον Ποντίκα, την Αναγνωστάκη, την Μπασδέκη, τον Μαγκλίνη, τον Τζιμάρα, την Σοφία Νικολαίδου, τον Κούφαλη, τον Καλογερόπουλο και άλλους πολλούς.

Θεωρώ ότι η ανεξαρτησία στον τρόπο που διασχίζουμε μέσα από το ελληνικό έργο τα θέματα της κοινωνίας είναι ένας πρότυπος τρόπος να διαβάζεις κοινωνικές ρήξεις και αναγκαιότητες, από την οικογένεια στον ξένο και από το σαλόνι στον άστεγο.
Το ελληνικό έργο δείχνει ότι είμαστε εδώ, παρόντες, για σας, για όλους.

Η ανάδειξη της εγχώριας δραματουργίας απαιτεί μια βαθύτερη ηθική στάση απέναντι στον πολιτισμό μας. Λειτούργησε για εσάς ο «ηθικός λογισμός» ως πυξίδα ώστε να δώσετε βήμα και δικαιοσύνη σε νέες φωνές που συχνά αποκλείονται από τα άλλα μεγάλα θέατρα;

Χαίρομαι που αναγνωρίζετε την ηθική πίσω από τις επιλογές. Η επιλογή της ελληνικής καλλιτεχνικής σκηνής και η ελληνική δραματουργία λειτούργησε σαν πυξίδα οφειλής. Θεωρώ ότι οφείλαμε από την δεκαετία του 90, για πολλούς λόγους, ένα μεγάλο βήμα στην ελληνική ανεξάρτητη σκηνή. Στους μη έχοντες.

Η δουλειά μου είναι να σκεφτώ αυτόν που ποτέ δεν φαντάστηκε ότι θα τον σκεφτεί κανείς. Η δουλειά μου σαν καλλιτεχνικός διευθυντής είναι να απλώσω το χέρι στην άκρη, στον αόρατο, σε αυτόν που ποτέ δεν φαντάστηκε ότι θα τον σκεφτεί κανείς.

Οφείλω να είμαι παρόν εκεί που δεν πάει κανείς, πρέπει να παίρνεις το λεωφορείο μέχρι το τέρμα του δρόμου.
Η ηθική της καλλιτεχνικής πρακτικής, πάντα κατά την άποψή μου, είναι να απομακρύνεσαι συστηματικά από τις λίστες και από το προφανές. Οφείλεις να αναζητάς στο προσωπικό σου εργαστήρι το ακατάταχτο.
Είναι μία επιμελητική διαδικασία διαρκούς συνομιλίας και μετακίνησης ορίων και ονείρων.

Αν αποδομήσουμε τους θεσμικούς όρους, πίσω από τη λέξη «συμπερίληψη» κρύβονται πολύ απλές, αλλά δυσεύρετες έννοιες: η καλοσύνη και η φροντίδα. Πόσο χώρο έχουν αυτές οι αξίες στη σύγχρονη, σκληρή θεατρική πραγματικότητα;

Αυτόν τον ελάχιστο χώρο που απομένει έξω από τα σόσιαλ και τις φαντασμένες κορώνες αναζητώ.
Τον χώρο που οι σκληρές εργασιακές σχέσεις διαρκώς απομειώνουν, τον χώρο που αφήνουν ελεύθερο οι καλλιτεχνικές εξαρτήσεις παράγοντας ομοιότητες. Η καλοσύνη είναι η επαναφορά της ευγένειας, της υπομονής και του λάθους στη σύγχρονη θεατρική ζωή.

Το θέατρο πεθαίνει αναπαράγοντας επιτυχίες sold out που κανένα δεν αφορούν. Δυστυχώς, ένα περίκλειστο σύστημα ομοιοτήτων αναπαράγει τον εαυτό του ερήμην.
Δεν είναι μόνο σκληρή η σύγχρονη θεατρική πραγματικότητα, είναι ένα τοπίο κενό.

Και ο μόνος τρόπος είναι η επανεκίνηση. Είναι η εκ νέου δημιουργία μίας αθωότητας που εμπνέει, ενός καινούργιου βλέμματος να δεις τον κόσμο μαζί με τον διπλανό σου και βέβαια να σε αφορά.

Κλείνοντας, το όραμά σας για το Δημοτικό Θέατρο Πειραιά μοιάζει να υπηρετεί αυτό που συχνά ονομάζετε “συμμετοχικό ουμανισμό”, δηλαδή δράσεις που τους περιλαμβάνουν όλους και έχουν τελικά επίκεντρο τον άνθρωπο. Πώς ονειρεύεστε αυτή την ανθρώπινη πλευρά του θεάτρου στα χρόνια που έρχονται; Έχετε φυτέψει κατάλληλους σπόρους αυτή τη δεκαετία;

Ψάχνω να βρώ τον άνεμο της ψυχής μας. Το όραμά ενός ακαταπόνητου συμμετοχικού ουμανισμού είναι ένα διακαλλιτεχνικό μοντέλο που περιλαμβάνει τη δημιουργία ενός κόσμου δημιουργίας που στηρίζεται στη τέχνη, την εκπαίδευση και την επανερμηνεία της κοινωνικής πραγματικότητας.

Εχοντας πάντα στο κέντρο την ανθρώπινη κατάσταση, έχοντας στο κέντρο το δρόμο από το χτες στο σήμερα και το αύριο, ουσιαστικά αναζητώ το δρόμο που μπορούμε να βαδίσουμε πολλοί, έναν πληθυντικό και πειστικό δρόμο μέσα από την τέχνη.

Ελπίζω μετά από αυτή τη Δεκαετία, το παράδειγμα του ΔΘΠ να αποτελέσει την πυξίδα πολλών μετασχηματισμών στο χώρο του θεάτρου.