Ζέτη Φίτσιου: Οι ινφλουένσερς έχουν μερίδιο ευθύνης για τα πρότυπα που έχουν δημιουργηθεί

Τι κρύβεται κάτω από την επιφάνεια; Ποιοι είναι τελικά οι «από πάνω» και ποιοι οι «από κάτω»; Και μήπως ο υπόνομος, εκεί όπου η κοινωνία πετά όσα δεν θέλει να βλέπει, είναι τελικά ο πιο ειλικρινής χώρος της;

Με αυτές τις ερωτήσεις καταπιάνεται η Ζέτη Φίτσιου στους «Από Κάτω», μια κωμωδία που φορά το χιούμορ ως προσωπείο για να κοιτάξει κατάματα τις κοινωνικές ανισότητες, την ανάγκη του ανθρώπου να γίνει ορατός και τη διαρκή προσπάθεια να βρει τη θέση του μέσα σε έναν κόσμο που συχνά τον αφήνει στο περιθώριο.

Μετά την επιτυχία της πρώτης σεζόν και τη βράβευσή του με το Κρατικό Βραβείο Συγγραφής Θεατρικού Έργου (2022), το έργο επιστρέφει στο Θέατρο AUDITORIUM σε σκηνοθεσία Κώστα Σιλβέστρου, με τους Ερρίκο Λίτση, Κώστα Καζάκα και Άνδρη Θεοδότου.

Η Ζέτη Φίτσιου δημιουργεί έναν παράξενο, υπόγειο κόσμο όπου δύο κατάδικοι που καθαρίζουν έναν υπόνομο συναντούν μια διάσημη influencer που πέφτει ξαφνικά στη ζωή τους. Εκεί, μακριά από τη λάμψη της επιφάνειας, αποκαλύπτονται οι πραγματικές ανάγκες, οι φόβοι και οι επιθυμίες των ανθρώπων.

Άλλωστε, όπως λέει και η ίδια, ο υπόνομος των «Από Κάτω» δεν είναι απλώς ένας τόπος εγκλεισμού. Είναι ένα καταφύγιο για όσους προσπαθούν να διατηρήσουν κάτι καθαρό μέσα σε έναν κόσμο που συνεχώς λερώνει.

Με αφορμή τη δεύτερη σεζόν της παράστασης, η Ζέτη Φίτσιου μιλά στο NEWS 24/7 για τη γέννηση αυτού του παράξενου σύμπαντος, για την κοινωνία της εικόνας, για όσα αρνούμαστε να κοιτάξουμε μέσα μας και για το γιατί το θέατρο μπορεί ακόμη να μας κάνει να δούμε διαφορετικά τον κόσμο γύρω μας.

Χαρακτηριστικά αναφέρει: “Η ιδέα της παράστασης γεννήθηκε ένα πρωί στις 6. Σκέφτηκα μια κωμωδία με δυο περιθωριακούς τύπους, δύο λούμπεν που αρνούνται να ζήσουν στον παραλογισμό της επάνω κοινωνίας και βρίσκουν καταφύγιο μέσα σε έναν υπόνομο. Μου αρέσει να δημιουργώ κόσμους αποκομμένους και προστατευμένους από την πραγματικότητα που όμως μέσα εκεί όλα λειτουργούν αρκετά ρεαλιστικά. Στο συγκεκριμένο έργο γίνεται μια εσκεμμένη αντιστροφή καθώς ο υποβαθμισμένος υπόνομος γίνεται καταφύγιο αυτών των δυο “καθαρών” ψυχών, ενώ η λαμπερή επιφάνεια αποδεικνύεται πιο σκοτεινή και “βρόμικη” απ’ όσο στ’ αλήθεια προσπαθεί να δείξει”.

Ο τίτλος του έργου δημιουργεί αμέσως ένα ερώτημα: ποιοι είναι τελικά οι «από πάνω» και ποιοι οι «από κάτω»; Είναι θέμα κοινωνικής θέσης, εξουσίας ή οπτικής;

Είναι θέμα επιλογής. Όταν η κοινωνία καταρρέει, δεν υπάρχει πια χώρος για φόβο και δισταγμούς. Ο καθένας πρέπει να πάρει θέση και να αναλάβει την ευθύνη του. Στο έργο, οι “από κάτω” είναι όλοι εκείνοι που επιμένουν να παλεύουν για να κρατήσουν τον κόσμο τους “καθαρό”. Ενώ οι “από πάνω” είναι εκείνοι που έχουν διασπαστεί από το σαθρό περιβάλλον μιας επιφάνειας που τους απομακρύνει όλο και περισσότερο από την ουσία της ύπαρξης τους.

Το έργο κέρδισε το Κρατικό Βραβείο Συγγραφής Θεατρικού Έργου (2022). Τι σημαίνει για εσένα αυτή η διάκριση και πώς επηρέασε τη διαδρομή του κειμένου μέχρι τη σκηνή;

Ήταν για μένα μεγάλη τιμή που η επιτροπή επέλεξε να βραβεύσει το έργο. Για τη θεατρική γραφή είναι η μεγαλύτερη εγχώρια διάκριση και είμαι πολύ ευγνώμων γι’ αυτό. Σίγουρα το βραβείο δίνει στο έργο ένα πλεονέκτημα αναγνώρισης που βοήθησε σημαντικά στη διαδρομή του κειμένου αλλά ταυτόχρονα και στη δική μου πορεία.

Οι δύο κατάδικοι, Ερρίκος και Βλάσης, παλεύουν να κρατήσουν καθαρό έναν χώρο που μολύνεται διαρκώς από τον «πάνω» κόσμο. Πόσο συνειδητά δούλεψες την αλληγορία της καθημερινότητας που «ξαναβρομίζει» παρά τις προσπάθειες των ηρώων;

Οι δύο ήρωες, ο Ερρίκος και ο Βλάσσης, καθαρίζουν έναν χώρο που ξέρουν ότι σίγουρα θα λερωθεί ξανά. Κι όμως εκείνοι συνεχίζουν στωικά να δίνουν καθημερινά αυτή τη μάχη.

Είναι η ίδια μάχη που δίνει ένας άνθρωπος όταν προσπαθεί να “καθαρίσει” την καθημερινότητά του, τον εαυτό του, τον κόσμο του. Για τους δυο ήρωες, η επιμονή να διατηρήσουν τον υπόνομο καθαρό είναι ο μοναδικός τρόπος για να επιβιώσουν. Το έργο είναι καθαρά αλληγορικό, με όχημα το χιούμορ, μιλά κατά βάση για τις κοινωνικές ανισότητες, την ανάγκη για αναγνώριση και τη διαρκή προσπάθεια του ανθρώπου να βρει το χώρο του μέσα στην κοινωνία.

Η πτώση της Έμυ, μιας διάσημης ινφλουένσερ, στον υπόνομο ανατρέπει τα πάντα. Γιατί επέλεξες αυτόν τον τύπο χαρακτήρα ως «καταλύτη» και τι σχολιάζει η παρουσία της για τη σχέση μεταξύ επιφάνειας και βάθους;

Κοιτάζω όλο αυτό που συμβαίνει στα social media με μεγάλη επιφυλακτικότητα. Αυτή η συνεχής προβολή του εαυτού και το κυνήγι της επίδειξης είναι μια πορεία της κοινωνίας προς μια κατεύθυνση με αμφίβολο προορισμό. Οι ινφλουένσερς, που με κάποιον τρόπο οδηγούν αυτή την κούρσα, έχουν μερίδιο ευθύνης για τα πρότυπα που έχουν δημιουργηθεί.

Έχουν στρέψει τα βλέμματα των νέων -αλλά και των μεγάλων- σε πράγματα που είναι πολλές φορές ανούσια, που κατακερματίζουν την προσωπικότητα, διαλύουν τη συνοχή της σκέψης και καταστρέφουν την ουσία της ύπαρξης. Στο έργο, η Έμυ πέφτει στους “από κάτω” και φέρνει μαζί της όλον αυτόν τον εύθραυστο κόσμο του φαίνεσθαι, που οι βάσεις του είναι αδύναμες και πολλές φορές μοιάζει πιο σκοτεινός ακόμη κι από έναν υπόνομο.

Ποια θεωρείς ότι είναι τα «συστατικά» ενός καλού θεατρικού έργου σήμερα; Υπάρχουν κανόνες που τηρείς ή σπάς συστηματικά;

Νομίζω ότι κάνω και τα δύο, ακολουθώ τους κανόνες όσο μου είναι χρήσιμοι, κι όταν πια δεν με εξυπηρετούν, τους σπάω. Αυτή είναι η ελευθερία που σου χαρίζει η τέχνη και γι’ αυτό είναι τόσο μαγικός, ευρύς και συναρπαστικός ο κόσμος της. Τώρα σε σχέση με τα συστατικά ενός καλού θεατρικού έργου, μου είναι δύσκολο να προσδιορίσω το τι θεωρείται καλό.

Σίγουρα όμως ένα έργο που κάνει τον θεατή κομμάτι του κόσμου του, έχει προσφέρει κάτι σημαντικό. Εγώ εκτιμώ πολύ τα έργα εκείνα στα οποία βλέπω ελευθερία και αυθεντικότητα στη σκέψη του συγγραφέα ενώ ταυτόχρονα δεν χάνουν τον σεβασμό τους απέναντι στον θεατή.

Πώς βλέπεις τον ρόλο του σύγχρονου Έλληνα θεατρικού συγγραφέα σε μια εποχή όπου πολλές σκηνές προτιμούν ξένα κλασικά ή διασκευές;

Είμαι πολύ αισιόδοξη για τα ελληνικά έργα. Πιστεύω ότι υπάρχει χώρος για όλους του συγγραφείς, Έλληνες και ξένους, σύγχρονους και κλασικούς. Νομίζω ότι το κοινό σε κάθε χώρα και σε κάθε χρονική περίοδο επιλέγει να στηρίξει και να αναδείξει τα έργα που έχει ανάγκη να δει. Και το ελληνικό κοινό μας στηρίζει.

Ίσως τα προηγούμενα χρόνια να υπήρξε κάποια προκατάληψη απέναντι στο ελληνικό έργο, όχι όμως από τους θεατές, αλλά κυρίως από τους σκηνοθέτες και τους παραγωγούς οι οποίοι επέλεγαν περισσότερο έργα ξένων συγγραφέων. Όμως αυτό έχει αλλάξει κι όσο συνεχίζουν να γράφονται καλά ελληνικά έργα κι όσο οι σκηνοθέτες κι οι παραγωγοί τολμούν να επενδύσουν σε αυτά τόσο θα εξελίσσεται και η ελληνική δραματουργία.

Εργάζεσαι ξανά με τον Κώστα Σιλβέστρο μετά το «Μίξερ». Πώς έχει εξελιχθεί η συνεργασία σας και τι αλλάζει όταν ένας σκηνοθέτης γνωρίζει ήδη τη «γλώσσα» του κειμένου σου;

Είναι μεγάλη χαρά να συνεργάζεται κάποιος με τον Κώστα. Είναι ένας άνθρωπος χαρισματικός, με αισθητική, με χιούμορ, με καλοσύνη, που καταφέρνει να ξεπερνά κάθε μορφής εμπόδιο. Ο Κώστας σε κάθε πρόβλημα θα φέρει και μια λύση και αυτό είναι πολύ σπουδαίο για έναν σκηνοθέτη. Μέσα σε αυτά τα χρόνια έχουμε αναπτύξει πέρα από τη συνεργασία μας και μια πολύ δυνατή φιλία. Ξέρω πως σκηνοθετεί και ξέρει πως γράφω κι αυτό λύνει τα χέρια και στους δυο μας.

Αν ο υπόνομος στους “Από Κάτω” είναι ο χώρος όπου καταλήγουν όλα όσα η κοινωνία δεν θέλει να βλέπει, ποια είναι τα πράγματα που εμείς σήμερα δεν θέλουμε να βλέπουμε;

Νομίζω ότι αυτό που σήμερα αποφεύγουμε όσο τίποτα να δούμε είναι το μέσα μας. Τον εαυτό μας. Κοιτάζουμε οπουδήποτε αλλού πέρα από αυτό. Εστιάζουμε κυρίως στον εξωτερικό φλοιό και αρνούμαστε να ασχοληθούμε με αυτό που υπάρχει στο εσωτερικό. Αυτή είναι η επικρατούσα τάση αυτή τη στιγμή. Μα θεωρώ ότι είναι απλώς μια φάση, που θα παρέλθει και θα πάμε σε κάτι άλλο. Και ίσως τότε να αρχίσουμε να ψάχνουμε στους υπονόμους να βρούμε όλα εκείνα που θάψαμε κάποτε και να τα ανασύρουμε ξανά.