Βασιλική Τρουφάκου: “Εγώ ξέρω ότι τη ζωή μου την έχω σπίτι μου, την αλήθεια μου την έχω μέσα μου”

Η Βασιλική Τρουφάκου είναι αυτός ο «αληθινός» άνθρωπος που κάνει τη δουλειά του με προσήλωση και ζει τη ζωή του θέτοντας προτεραιότητες που δεν διαπραγματεύεται. Είναι πολύ ευθύς, είναι πολύ ειλικρινής και αρκετά απόλυτη σε ό,τι αφορά σχέσεις και επιλογές ζωής. Είναι προφανές πως δεν θα συμβιβαστεί για κανέναν λόγο όπως και θα σέβεται κάθε συνεργάτη και κάθε συνθήκη στην οποία θα έχει αποδεχτεί να συμμετέχει.

Προστατεύει την προσωπική της ζωή, χωρίς πίεση και κόπο. Αυτό φυσικά γίνεται αβίαστα όταν είσαι πιστός στις αρχές σου, δεν έχεις βλέψεις μεγαλομανείς και δεν χάνεις την επαφή με την πραγματικότητα. Οι θεατρικές της επιλογές, μία και μία, της δίνουν την ευκαιρία να ξεδιπλώσει όλη την γκάμα των ικανοτήτων της που δεν είναι και λίγες. Α, και από κάτι πολύ μικρό που με ρώτησε και από τον τρόπο της, κατάλαβα πως πρέπει να είναι ένας πολύ caring άνθρωπος, ουσιαστικός και σταθερός χωρίς υπερβολές. Επίσης, τολμά να απαντήσει σε όλα έξω από τα δόντια. Γιατί είναι και ένα αληθινό μαγκάκι.

«Γκλόρια» λοιπόν! Πώς έφθασες σε αυτή την επιλογή για φέτος;

Νομίζω κυρίως λόγω της Εμιλυς Λοίζου που το σκηνοθετεί. Με κέρδισε πάρα πολύ από την πρώτη μας κουβέντα – είναι ο τρόπος που μιλάει για το θέατρο που με συγκίνησε. Κατάλαβα ότι δουλεύοντας μαζί της θα «βουτούσα» σε κάτι διαφορετικό.

Η Έμιλυ ανήκει σε μια νέα γενιά και, κατά τη γνώμη μου, φέρει κάτι που το ελληνικό θέατρο το έχει ανάγκη. Έχει μια πολύ καλώς εννοούμενη θηλυκή ενέργεια, ως άνθρωπος και ως σκηνοθέτης. Δουλεύουμε με πολλή υπομονή και κατανόηση. Ακόμη και σε μια δύσκολη στιγμή ή σε μια περίοδο έντασης, δεν είναι άνθρωπος που θα χάσει την ψυχραιμία της. Όχι επειδή δεν έχει ταμπεραμέντο, αλλά επειδή είναι πραγματικά συντονισμένη με τη δουλειά με έναν «αγαπητικό» τρόπο. Δεν λειτουργεί μέσα από την ανάγκη να υπογραμμίσει την εξουσία που εκ των πραγμάτων έχει ένας σκηνοθέτης. Κινείται περισσότερο μέσα από τη συμπόρευση. Αγαπάει τη δουλειά της και αγαπάει την ομάδα της. Και θεωρώ ότι αυτό είναι πολύ σημαντικό.

Μιλάς ουσιαστικά για έναν διαφορετικό τρόπο άσκησης της σκηνοθετικής εξουσίας.

Ναι. Και δεν το λέω μόνο με την έννοια του να περνάμε ωραία στην πρόβα. Δεν πάμε στη δουλειά για δημιουργική απασχόληση. Πάμε για να δημιουργήσουμε κάτι ουσιαστικό. Αλλά, προσωπικά, ανάμεσα σε μια δύσκολη κατάσταση και σε κάτι λιγότερο φιλόδοξο αλλά ανθρώπινο, θα επιλέξω χίλιες φορές το δεύτερο.

Ας μη είμαι μέρος του «μεγάλου έργου» – είμαι εντάξει με αυτό. Πάντα πίστευα ότι ο ηθοποιός και γενικότερα ο καλλιτέχνης πρέπει να νιώθει φοβερά ασφαλής για να μπορέσει να εκτεθεί και να ρισκάρει. Αυτή την αντίληψη ότι για την υψηλή τέχνη πρέπει ο άλλος να σε διαλύσει, να σε «σπάσει», να σου βγάλει κάτι με το ζόρι, δεν την αποδέχθηκα ποτέ. Για να μπορέσεις πραγματικά να εκτεθείς, η πρόβα πρέπει να είναι ένα ασφαλές τοπίο. Διαφορετικά, καταλήγεις να λειτουργείς αμυντικά. Και όλο αυτό το «να τρώμε τις σάρκες μας» δεν με ενδιαφέρει καθόλου.

Αυτό είναι κάτι που άλλαξε μεγαλώνοντας ή και με τη μητρότητα – με την έννοια της αυτοπροστασίας το λέω.

Όχι, νομίζω ότι το είχα πάντα. Έχω τις δικές μου προσωπικές δυσκολίες, οπότε δεν είχα ποτέ ιδιαίτερη ανάγκη να πηγαίνω και στην πρόβα για να με ταλαιπωρήσουν.

Σίγουρα όμως με τα χρόνια το βλέπω ακόμη πιο καθαρά. Η ίδια η φύση της δουλειάς έχει ήδη αρκετή πίεση. Πρέπει ξαφνικά να συμπορευτείς με πάρα πολλούς ανθρώπους, να λειτουργήσετε ως ομάδα και να παράγετε ένα έργο με συγκεκριμένη ημερομηνία πρεμιέρας ή προβολής. Αυτό από μόνο του είναι απαιτητικό.

Και μεγαλώνοντας λες: η ζωή δεν είναι ατελείωτη. Δεν θα ζήσω 1.500 χρόνια ώστε να μπορώ να χαρίσω δύο, τρία ή πέντε από αυτά στον κάθε δύσκολο άνθρωπο. Τα χρόνια είναι λίγα.

Ας μεταφερθούμε λίγο πάνω στη σκηνή μαζί σου. Παρακολουθώ πως μπαινοβγαίνεις σε κωμωδία-δράμα με την ίδια άνεση.

Δεν ξέρω αν τα βλέπω τόσο διαφορετικά τα πράγματα – έργα είναι όλα. Κάποια έργα έχουν κάτι να πουν και το λένε με έναν τρόπο, κάποια με έναν άλλο. Αυτό που με ενδιαφέρει περισσότερο είναι ο χαρακτήρας. Τον συγκεκριμένο χαρακτήρα, για παράδειγμα, τον απόλαυσα πάρα πολύ.

Ένιωθα ότι είχε πολλά να πει. Όσα λέει μπορεί να είναι ταυτόχρονα τόσο σωστά και τόσο λάθος, υπάρχουν συνεχώς αντιφάσεις. Κι αυτό είναι πολύ ενδιαφέρον για έναν ηθοποιό. Δεν σκέφτομαι δηλαδή: «τώρα θα κάνω κωμωδία» ή «τώρα θα παίξω έναν τραγικό ρόλο». Βλέπω χαρακτήρες.

«Είμαστε οι αντιφάσεις μας»

Αυτό ακριβώς που ανέφερες είναι και το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της παράστασης: ότι σε όλους τους χαρακτήρες μπορείς να βρεις λάθη και σωστά, λογικά και παράλογα, να τους δικαιολογείς όσο τους κατηγορείς…

Χαίρομαι πολύ που το αισθάνθηκες – ήταν κάτι που «έφερνα» συνέχεια στις πρόβες. Είναι σαφές για μένα ότι οι χαρακτήρες υπονομεύονται πολύ από τον συγγραφέα, αλλά ταυτόχρονα υποστηρίζονται. Όλα τα πρόσωπα του έργου αρθρώνουν έναν σημαντικό λόγο, ακόμη κι αν στη συνέχεια οι ίδιες τους οι αντιφάσεις έρχονται να τον ακυρώσουν. Και τελικά, κάπως έτσι δεν είμαστε όλοι; Λέμε κάτι, το πιστεύουμε, και λίγο αργότερα μπορεί η ίδια μας η συμπεριφορά να έρχεται σε αντίθεση με αυτό.

Υπάρχουν χαρακτήρες που κάνουν πράγματα με τα οποία διαφωνείς και την ίδια στιγμή λες: «Μα αυτό που λέει τώρα είναι απολύτως σωστό». Είναι πολύ ενδιαφέρουσα αυτή η αντίφαση όταν καλείσαι να την ερμηνεύσεις, όταν δεν μπορείς να αποφασίσεις εύκολα ποιος είναι «καλός» και ποιος «κακός».

Πόσο σημαντικοί είναι οι συμπαίκτες σου σε μια παράσταση;

Πάρα πολύ. Ένας δύσκολος ή ένας ανεπαρκής συνεργάτης μπορεί να δημιουργήσει μια τεράστια τρύπα στην ομάδα, ακόμη κι αν θεωρείται πολύ καλός ηθοποιός.

Το θέατρο είναι πολύ πιο ομαδικό άθλημα απ’ όσο καταλαβαίνουμε ή απ’ όσο ίσως θέλουμε να δεχτούμε. Είναι σαν το μπάσκετ με μία διαφορά: εκεί παίζουν πέντε άνθρωποι μαζί, αλλά έχουν και αναπληρωματικούς. Εμείς δεν έχουμε. Αν κάποιος πονάει, αν δεν είναι καλά, αν δεν έχει διάθεση, αν κάτι του συμβαίνει ή αν τελικά αποδειχθεί ότι δεν του ταιριάζει ένας ρόλος, πάλι εκεί θα είναι. Θα παίξει. Γι’ αυτό έχει τεράστια σημασία η επιλογή των συνεργατών.

Και νιώθω πως ρισκάρω όταν μου ζητούν να προτείνω κάποιον. Γιατί υπάρχουν άνθρωποι που μπορεί να σε δυσκολέψουν πάρα πολύ ενώ δεν το περιμένεις, και άλλοι που στην αρχή δεν σου γεμίζουν τόσο πολύ το μάτι και αποδεικνύονται εξαιρετικοί συνεργάτες: εργατικοί, διαθέσιμοι, άνθρωποι που ψάχνονται και εξελίσσονται.

Υπάρχει, λοιπόν, απόσταση ανάμεσα στην εικόνα που έχουμε για κάποιον και σε αυτό που πραγματικά είναι στη δουλειά;

Τεράστια. Υπάρχει πολύ το φαίνεσθαι στον χώρο μας. Μπορεί κάποιος να έχει ένα πολύ δυνατό προφίλ, να βρίσκεται συνέχεια στην πρώτη γραμμή, να προβάλλεται ξανά και ξανά, και όταν ψάξεις την ουσία, να νιώσεις ότι το πράγμα είναι κούφιο.

Και υπάρχουν άλλοι άνθρωποι που δουλεύουν εξαιρετικά, είτε αθόρυβα είτε όχι, και μπορεί να μην απολαμβάνουν την ίδια προβολή. Γι’ αυτό είμαι επιφυλακτική με την εικόνα. Εσύ μπορεί να βλέπεις εμένα με έναν συγκεκριμένο τρόπο και κάποιος άλλος τελείως διαφορετικά. Εγώ ξέρω ότι τη ζωή μου την έχω στο σπίτι μου, την αλήθεια μου την έχω μέσα μου και προσπαθώ να είμαι εντάξει ως άνθρωπος.

Μίλησες πριν για μια σχετική υποβάθμιση του ίδιου του ηθοποιού στον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζεται σήμερα το θέατρο. Τι εννοείς;

Παρατηρώ κάποιες φορές μια περίεργη αντίληψη γύρω από την προβολή του ηθοποιού. Δεν θεωρώ κακό, όταν ένας ηθοποιός πρωταγωνιστεί σε ένα έργο, να γνωρίζει ο κόσμος ότι πρωταγωνιστεί σε αυτό το έργο. Εννοώ ότι υπάρχουν παραστάσεις μεγάλων θεσμών όπου πρέπει να ψάξεις πολύ για να καταλάβεις ποιοι ηθοποιοί παίζουν. Επίσης, δεν καταλαβαίνω γιατί πρέπει να προσποιούμαστε ότι όλοι έχουν ακριβώς την ίδια θέση και ευθύνη σε μία παράσταση.

Δεν είναι το ίδιο ένας άνθρωπος που βρίσκεται είκοσι, τριάντα ή σαράντα χρόνια στο επάγγελμα με κάποιον που μόλις ξεκίνησε. Όχι ως προς την αξία τους ως ανθρώπων, φυσικά, αλλά ως προς την ευθύνη που φέρουν σε μια παραγωγή. Σε πολλά έργα κάποιοι ρόλοι και κάποιοι ηθοποιοί έχουν μεγαλύτερο βάρος. Δεν είναι κακό να το αναγνωρίζουμε και να το επικοινωνούμε στον κόσμο. Αυτό δεν σε κάνει ούτε «νούμερο» ούτε ψώνιο.
Μερικές φορές νομίζω ότι στον χώρο μας χάνεται ο επαγγελματισμός μέσα σε τέτοιου είδους συζητήσεις.

«Υπάρχει μια τσιγκουνιά στον καλό λόγο, μια μιζέρια»

Νιώθεις τον ανταγωνισμό στον χώρο;

Θα σου πω κάτι που με προβληματίζει. Όταν ζητάω από κάποιον μια πληροφορία για έναν άνθρωπο με τον οποίο δεν έχω συνεργαστεί –για έναν ηθοποιό ή έναν σκηνοθέτη–, είναι σχεδόν αδύνατον να ακούσω μια ατόφια καλή κουβέντα.
Πάντα θα έρθει ένα «ναι, αλλά…».

Δεν πιστεύω ότι είμαστε οι πιο κακοί άνθρωποι του πλανήτη. Ίσως όμως επειδή η πίτα είναι μικρή, υπάρχει αρκετά συχνά το «ο θάνατός σου, η ζωή μου». Υπάρχει μια τσιγκουνιά στον καλό λόγο, μια μιζέρια. Και είναι κρίμα. Γιατί μπορείς εύκολα να αναγνωρίσεις ότι κάποιος είναι εξαιρετικός χωρίς αυτό να αφαιρεί κάτι από εσένα.

Η μητρότητα σε έκανε να επιλέγεις διαφορετικά τις δουλειές σου;

Ναι, με την έννοια ότι κάνω πιο συντηρητικές επιλογές. Έχω, βέβαια, ένα πολύ καλό υποστηρικτικό περιβάλλον, αλλά φέτος έχασα δουλειές που μπορεί να ήθελα ή που ενδεχομένως να με συνέφεραν επαγγελματικά, επειδή ξέρω ότι δεν μπορώ να τα κάνω όλα. Δεν μπορώ να έχω ένα μικρό παιδί, να κάνω θέατρο έξι ή επτά φορές την εβδομάδα, γυρίσματα και τα πάντα μαζί και να περιμένω ότι θα είμαι λειτουργική. Μπορεί σε λίγα χρόνια, όταν μεγαλώσει το παιδί, να αλλάξει αυτό. Δεν ξέρω.

Αυτή την περίοδο έχω επιλέξει έναν τρόπο ζωής που μπορώ να αντέξω. Όχι μόνο «για το παιδί». Το κάνω και για μένα. Για να επιβιώσω, για να ευχαριστηθώ τη ζωή μου, για να μπορώ να υπάρχω μέσα σε αυτήν. Δεν αισθάνομαι ότι έχω στερηθεί τα πάντα επειδή έγινα μητέρα. Φυσικά αλλάζει η ζωή. Το γνώριζα όμως. Ήξερα ότι για κάποια χρόνια θα δυσκολευτώ περισσότερο.

Άρα έχει αλλάξει, τελικά, η ιεράρχηση των πραγμάτων;

Ναι, αλλά όχι με την έννοια το «θυσιάζομαι». Δεν μου αρέσει καθόλου να το βλέπω έτσι. Δεν σκέφτομαι «κάνω αυτή την επιλογή για το παιδί μου». Την κάνω για μένα.

Χρειάζομαι έναν τρόπο ζωής που να μπορώ να τον αντέξω και να τον χαρώ. Θέλω να είμαι με το παιδί μου, θέλω να δουλεύω, θέλω να έχω τη σχέση μου, τους φίλους μου, θέλω να μπορώ να βγω ένα βράδυ. Δεν θέλω να εξαφανιστώ μέσα σε έναν ρόλο.
Και επειδή ήξερα εξαρχής ότι τα πρώτα χρόνια θα είναι πιο απαιτητικά, είμαι κάπως συμφιλιωμένη με αυτό. Θα περάσουν και αυτά και μετά θα δούμε πώς θα τα φέρει η ζωή.