Ξέρεις κάτι για το μέλλον της ανθρωπότητας;

Σε ποιον πρέπει να ανήκει το διάστημα; Ποιο θα έπρεπε να είναι το πρότυπο δημοκρατικής διακυβέρνησης την εποχή της ΤΝ; Μπορεί να γίνει πιο συμπονετική η τεχνολογική μας τεχνοτροπία; Ποια είναι -και τι είναι- τα νευροδικαιώματα του ανθρώπου; Μπορεί να αναζητηθεί εξωγήινη νοημοσύνη; Η ασώματη εξωγήινη γνώση θα μπορούσε να αποτελέσει μια – παράδοξη – οδό προς τη Γενική Τεχνητή Νοημοσύνη; Πώς θα αποτρέψουμε την αντιμετώπιση της ΤΝ ως αλάνθαστης ψηφιακής μαντείας; Και, αλήθεια, βρισκόμαστε κοντά στο τέλος της φυσικής δαρβινικής εξέλιξης;

Πρωτοπόροι και εξαιρετικά επιδραστικοί επιστήμονες σε παγκόσμιο επίπεδο από τους χώρους της αστροφυσικής, της τεχνητής νοημοσύνης, της ιατρικής καθώς επίσης και των ανθρωπιστικών και κοινωνικών επιστημών, συναντήθηκαν στον «ομφαλό του κόσμου» και διερεύνησαν μια σειρά σύνθετων ζητημάτων. Ζητήματα που αφορούν άμεσα στη νέα πραγματικότητα της εποχής, την οποία ο Πρόεδρος του Ε.Π.Κε.Δ., ιδρυτής και επιστημονικός επιμελητής των Δελφικών Διαλόγων, Παναγιώτης Ροϊλός, Καθηγητής Harvard, έχει ορίσει ως «νεομεσαιωνικό μετακαπιταλισμό».

Ηighlights

Παναγιώτης Ροϊλός: «Η εξερεύνηση του διαστήματος δεν θα πρέπει να υπονομεύει την προστασία της Γης»

O καθηγητής Παναγιώτης Ροϊλός, Πανεπιστήμιο Harvard, στην ομιλία του με θέμα Η πολιτική του διαστήματος και το μέλλον της ανθρωπότητας, ανέφερε καταρχάς ότι ο νεομεσσιανισμός αποτελεί βασικό συστατικό αυτού που έχει ονομάσει «νεομεσαιωνικό μετα-καπιταλισμό» και τροφοδοτεί αναθεωρητικές επιδιώξεις σε γεωπολιτικό επίπεδο. Στο πλαίσιο αυτό, ο ανταγωνισμός μεταφέρεται πλέον και στο διάστημα.
Ο διαστημικός χώρος έχει καταστεί ένας κρίσιμος τομέας διεξαγωγής πολεμικών επιχειρήσεων με δυσθεώρητα ποσά να δαπανώνται. «Το πιο σημαντικό ερώτημα παραμένει: σε ποιον πρέπει να ανήκει το διάστημα, ή, εν τέλει, αν πρέπει να τίθεται θέμα ιδιοκτησίας του», αναρωτήθηκε ο καθηγητής. Σύμφωνα με τον ίδιο, οι απαντήσεις σε αυτό το ερώτημα εξαρτώνται κυρίως από πολιτικές, ιδεολογικές και ηθικές προτεραιότητες. Η εξερεύνηση του διαστήματος, όπως σημείωσε, δεν θα πρέπει να υπονομεύει την προστασία της Γης ούτε να αναπαράγει τις συγκρούσεις του πλανήτη, αλλά να υπηρετεί την ανθρωπότητα.

Helen Margetts: Για το αδημοσίευτο AI and Digital Era Governance, το οποίο πρόκειται να κυκλοφορήσει το 2027 (Oxford University Press)

Η καθηγήτρια Helen Margetts, Πανεπιστήμιο Οξφόρδης, μιλώντας για τη Διακυβέρνηση στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης και του ψηφιακού μετασχηματισμού ανέφερε ότι οι δημοκρατικές κυβερνήσεις βρίσκονται αντιμέτωπες με πρωτοφανείς προκλήσεις εξαιτίας της ψηφιακής επανάστασης και, κυρίως, της TN. Ως απάντηση προτείνεται το μοντέλο της Digital Era Governance (DEG), το οποίο επιδιώκει να αξιοποιήσει τις δυνατότητες της ΑΙ για αποτελεσματικότερη διακυβέρνηση, βελτίωση των δημόσιων υπηρεσιών, προστασία του πληροφοριακού περιβάλλοντος και ενίσχυση της δημοκρατικής λογοδοσίας. Το μοντέλο αναπτύχθηκε από τον Patrick Dunleavy και την ίδια και έχει εξελιχθεί σε μία από τις θεμελιώδεις προσεγγίσεις της σύγχρονης δημόσιας διακυβέρνησης (Torfingetal, 2021). Η τρίτη φάση της DEG αναλύεται στο νέο τους βιβλίο AI and Digital Era Governance, το οποίο πρόκειται να κυκλοφορήσει το 2027 (Oxford University Press).

Lenart Škof: «Η ανθρώπινη συνείδηση θεμελιώνεται πρωτίστως στο “αίσθημα του να είσαι ζωντανός”»

Ο καθηγητής Lenart Škof, Κέντρο Επιστημών και Έρευνας Koper, μιλώντας με θέμα Το μέλλον της ψυχής της ανθρωπότητας, εστίασε με την ομιλία του στο «απόθεμα αναπνοής», τον εσωτερικό χώρο αυτονομίας που προστατεύει τον άνθρωπο από την εμβύθιση και αποικιοποίηση της ψυχής από την ψηφιακή πραγματικότητα. Η ομιλία του καθηγητή εξέτασε τη σχέση ανθρώπινης ψυχής και τεχνητής νοημοσύνης, θέτοντας εξαρχής το ερώτημα αν η χρήση της AI στη συγγραφή αποτελεί απλώς ένα ακόμη τεχνολογικό εργαλείο ή αν μεταβάλλει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε και δημιουργούμε. Να κάτι που αφορά άμεσα και εμάς τους δημοσιογράφους!

Abraham (Avi) Loeb: Πρέπει να ενεργούμε με αίσθημα κοσμικής ταπεινότητας

Μιλώντας με θέμα Τα πλεονεκτήματα της εξωγήινης νοημοσύνης έναντι της ΤΝ, ο εξαιρετικά επιδραστικός αστροφυσικός και διαστημικός επιστήμονας, καθηγητής Abraham (Avi) Loeb, Πανεπιστήμιο Harvard, που πρόσφατα διορίστηκε πρόεδρος του Επιστημονικού Συμβουλευτικού Συμβουλίου για τα Ανεξήγητα Φαινόμενα (UAP) της κυβέρνησης των ΗΠΑ, υποστήριξε την αναζήτηση εξωγήινης νοημοσύνης παράλληλα ή πέρα από την πρόοδο της τεχνητής νοημοσύνης. Ο Loeb πρότεινε μια διαστημική προοπτική με πιθανούς πρεσβευτές της συνθετικής βιολογίας.

O καθηγητής τόνισε τις διαστημικές επιστημονικές ευκαιρίες και την ανοιχτή στάση απέναντι σε εξωγήινους επισκέπτες και επισήμανε ότι οι τελευταίες εξελίξεις στον τομέα της ΤΝ έχουν ήδη αλλάξει το νόημα του να είσαι άνθρωπος. Ζούμε ήδη σε μια πραγματικότητα όπου η ΤΝ χειραγωγεί τους ανθρώπους. Πριν από λίγα χρόνια, ελπίζαμε να προσαρμόσουμε την ΤΝ στις προτιμήσεις μας, αλλά το να θέσουμε την ΤΝ υπό έλεγχο μπορεί να είναι μια ψευδαίσθηση, καθώς θα μπορούσε να μας χειραγωγεί χωρίς να το αντιληφθούμε.

Ο διάλογος με εξωγήινους θα έχει σίγουρα βαθύτερο αντίκτυπο στους ανθρώπους, ανέφερε, μεταξύ άλλων, ο καθηγητής, καθώς οι εξωγήινοι ενδέχεται να έχουν επωφεληθεί από πολύ μεγαλύτερα σύνολα δεδομένων εκπαίδευσης από αυτά που είναι διαθέσιμα στη Γη.

Markus Gabriel: Από το δελφικό παράγγελμα «γνῶθι σαυτόν» στη Γενική Τεχνητή Νοημοσύνη (AGI)

Στην ομιλία του με θέμα Η ανθρώπινη υπόσταση στην εποχή της ΤΝ– Τι μας αποκαλύπτει για τον εαυτό μας ο μαγικός καθρέφτης της ΤΝ, ο καθηγητής Markus Gabriel, Πανεπιστήμιο Βόννης, προειδοποίησε ότι η αντίληψή μας για την πραγματικότητα είναι περιορισμένη και ότι οι «ανωμαλίες» θα μπορούσαν να αποφέρουν νέα γνώση που θα αναδιαμορφώσει την επιστήμη, με συναντήσεις που ενδεχομένως θα επεκτείνουν την ανθρώπινη γνώση πέρα από τα δεδομένα εκπαίδευσης της Γης. Η ομιλία του ξεκίνησε με αναφορά στο περίφημο δελφικό παράγγελμα, «γνῶθι σαυτόν» που αποτελεί το απόλυτο θεμέλιο της ανθρώπινης εξέλιξης. Σύμφωνα με τον ίδιο, τα τεχνητά νευρωνικά δίκτυα*** άλλαξαν ριζικά την πορεία της τεχνητής νοημοσύνης. Για τον καθηγητή, η ΤΝ είναι σαν ένας «μαγικός καθρέφτης» της ανθρώπινης γνώσης και εμπειρίας. Αντικατοπτρίζει τη γλώσσα, τις πρακτικές, τις γνώσεις αλλά και τα λάθη που υπάρχουν στα δεδομένα με τα οποία εκπαιδεύτηκε. Ωστόσο, δεν τα αναπαράγει μηχανικά. Τα επεξεργάζεται μέσα σε ένα πολύπλοκο υπολογιστικό σύστημα, το οποίο μπορεί να δημιουργεί νέους συνδυασμούς πληροφοριών και να αλληλεπιδρά με τον χρήστη.

*** Τα Τεχνητά Νευρωνικά Δίκτυα (Artificial Neural Networks) είναι υπολογιστικά μοντέλα εμπνευσμένα από τον ανθρώπινο εγκέφαλο. Αποτελούνται από διασυνδεδεμένους κόμβους (νευρώνες) που επεξεργάζονται δεδομένα για να εντοπίσουν μοτίβα. Χρησιμοποιούνται ευρέως στην αναγνώριση εικόνας/φωνής, τη μετάφραση και τη πρόβλεψη τάσεων.

Ofrit Liviatan: Την εποχή της ΤΝ, η προστασία θεμελιωδών δικαιωμάτων απαιτεί αποτελεσματικό νομικό πλαίσιο

Στην ομιλία της με θέμα Όταν οι μηχανές γίνονται τα νέα μαντεία: η αναγκαιότητα της ρύθμισης, η καθηγήτρια Ofrit Liviatan, Πανεπιστήμιο Harvard, εξέτασε την αναγκαιότητα της ρύθμισης της ΤΝ υποστηρίζοντας ότι η ταχεία διάδοσή της δημιουργεί σοβαρούς κινδύνους.

Η ΤΝ συνδέεται ήδη με την εξάπλωση της παραπληροφόρησης και των deep fakes, την ενίσχυση της επιτήρησης, τις διακρίσεις μέσω αλγορίθμων, την απώλεια θέσεων εργασίας, τη γνωστική αποδυνάμωση, την αρνητική επίδραση στο περιβάλλον και την υπονόμευση της ιδιωτικότητας και των εκλογικών διαδικασιών. Επειδή οι μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες λειτουργούν πρωτίστως με γνώμονα το κέρδος, η προστασία θεμελιωδών δικαιωμάτων δεν μπορεί να αφεθεί στην αυτορρύθμιση, αλλά απαιτεί αποτελεσματικό νομικό πλαίσιο. Επεσήμανε ακόμα ότι οι υφιστάμενοι νομικοί κανόνες αδυνατούν να αντιμετωπίσουν τις ιδιαιτερότητες των αλγοριθμικών αποφάσεων.

Lord Martin Rees: «Η “ανοιχτόχρωμη μπλε κουκκίδα” (Γη) υπάρχει εδώ και 45 εκατομμύρια αιώνες – και το πιθανό μέλλον της είναι ακόμη πιο μακρύ»

Τέλος, ο Καθηγητής Martin Rees, Πανεπιστήμιο Cambridge, Βασιλικός Αστρονόμος της Μ. Βρετανίας, αναγνωρισμένος ως ένας από τους πιο ρηξικέλευθους αστροφυσικούς παγκοσμίως, μιλώντας με θέμα Το μέλλον μας στο διάστημα υποστήριξε ότι ο 21ος αιώνας είναι μοναδικός, καθώς για πρώτη φορά στην ιστορία ένα είδος — ο άνθρωπος — κατέχει τη δυνατότητα να καθορίσει το μέλλον της ζωής στον πλανήτη και ενδεχομένως πέρα από αυτόν.

Οι τεχνολογικές εξελίξεις, ιδίως στη βιοτεχνολογία, την τεχνητή νοημοσύνη και τη ρομποτική, δημιουργούν πρωτοφανείς ευκαιρίες αλλά και υπαρξιακούς κινδύνους. «Ίσως βρισκόμαστε κοντά στο τέλος της φυσικής δαρβινικής εξέλιξης», σύμφωνα με τον ίδιο λόγω της εξέλιξης της νοημοσύνης. Ο συγγραφέας τόνισε ότι η βιοποικιλότητα και η σταθερότητα του οικοσυστήματος έχουν εγγενή και πρακτική αξία, ενώ η τεχνολογική πρόοδος πρέπει να συνοδεύεται από παγκόσμια ρύθμιση. Παράλληλα, η ραγδαία ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης και της ρομποτικής εγείρει ερωτήματα για το μέλλον της ανθρώπινης εργασίας, της οικονομικής ανισότητας και της ίδιας της νοημοσύνης.

Η Στρογγυλή Τράπεζα των Τέταρτων Δελφικών Διαλόγων

Στην Στρογγυλή Τράπεζα συμμετείχαν, εκτός των ομιλητών, και εκπρόσωποι επιπλέον ερευνητικών χώρων. Ο Διευθυντής του Ε.Π.Κε.Δ, Ανδρέας Γκόφας, Καθηγητής Παντείου Πανεπιστημίου, ανέφερε: «Η αξία μιας συζήτησης δεν μετριέται από την ικανότητά της να παράγει συμπεράσματα, αλλά από την ικανότητά της να καθιστά τα σωστά ερωτήματα αναπόφευκτα. Αυτό ήταν το Μαντείο. Όχι ένας θεσμός απαντήσεων. Ένας θεσμός που σου επέστρεφε το ερώτημα σε πιο απαιτητική μορφή από αυτή που το έφερες».

Ο πανεπιστημιακός – διαστημικός επιστήμονας και πρωτοπόρος ερευνητής με συμμετοχή στα σπουδαιότερα διαστημικά προγράμματα των Η.Π.Α. και της NASA, πρώην πρόεδρος της Ακαδημίας Αθηνών, Σταμάτιος Κριμιζής τόνισε: «Τα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι η ύπαρξη νοήμονος ζωής αλλού στο Σύμπαν είναι πολύ πιθανή, καθώς υπάρχουν δισεκατομμύρια πλανήτες με συνθήκες παρόμοιες με της Γης. Ωστόσο, οι τεράστιες αποστάσεις καθιστούν εξαιρετικά δύσκολη την επικοινωνία ή την επιβεβαίωση της ύπαρξής της, γι’ αυτό η διατήρηση της ζωής στη Γη παραμένει ύψιστη προτεραιότητα».

Κι ο Πρέσβης ε.τ. και άμισθος σύμβουλος του Προέδρου του Διοικητικού Συμβουλίου του Ε.Π.Κε.Δ. για θέματα διεθνών σχέσεων, Αναστάσιος Κριεκούκης, συνόψισε: «Οι συζητήσεις χαρακτηρίστηκαν από συνεργασία και αισιοδοξία, αλλά και από προβληματισμό για τις επιπτώσεις της γενετικής τεχνητής νοημοσύνης στην κριτική σκέψη, τη δημιουργικότητα και την πολιτισμική πολυμορφία. Η ΤΝ μπορεί να αποτελέσει ένα πολύτιμο εργαλείο, αρκεί να παραμένει στην υπηρεσία του ανθρώπου και να μη μειώνει την πνευματική του αυτονομία, καθώς η ανάπτυξη της ανθρώπινης γνώσης και των ειδικών του μέλλοντος πρέπει να παραμείνει προτεραιότητα».