Υπνωτισμός: Πώς λειτουργεί, πού βοηθά και ποιοι είναι οι κίνδυνοι

Στα ψηφιακά πειστήρια και στο πρόσωπο του υπνοθεραπευτή, στον οποίο στάλθηκε η επίμαχη φωτογραφία που φέρεται να τράβηξε η κατηγορούμενη ιατρός Ιωάννα Γάκα -και απεικονίζει τον Γιώργο Μαζωνάκη ενώ η πλασμαφαίρεση βρισκόταν σε εξέλιξη- στρέφεται η έρευνα για τον θάνατο του Γιώργου Μαζωνάκη.

Οι αρχές αναμένεται να ζητήσουν εξηγήσεις από τον ίδιο ώστε να αποσαφηνιστεί κάτω από ποιες συνθήκες αλλά και για ποιους λόγους και με ποιο σκοπό στάλθηκε η εν λόγω φωτογραφία. Ο ίδιος τοποθετήθηκε την Τετάρτη (16/9) επί του θέματος στις τηλεοπτικές κάμερες, αρνούμενος πάντως να αποκαλύψει τον λόγο που του εστάλη η φωτογραφία. 

Σε άλλο σημείο, δε, ξεκαθάρισε πως δεν είναι γιατρός, εξ ου και «το μόνο που μπορώ να πω είναι ότι είναι ζωντανός σε αυτή τη φωτογραφία κατά τη γνώμη μου». 

Στο σημείο αυτό, αξίζει να εξετάσουμε τί είναι ο υπνωτισμός, πού βοηθά και ποιοι είναι οι κίνδυνοι.

Ο υπνωτισμός είναι μια διαφοροποιημένη κατάσταση επίγνωσης, που συνοδεύεται από βαθιά χαλάρωση και αυξημένη συγκέντρωση.

Συνήθως πραγματοποιείται με την καθοδήγηση επαγγελματία υγείας, ο οποίος χρησιμοποιεί επαναλαμβανόμενες λεκτικές υποδείξεις και νοητικές εικόνες, με στόχο να βοηθήσει το άτομο να χαλαρώσει και να εστιάσει την προσοχή του.

Σύμφωνα με τη Mayo Clinic, κατά τη διάρκεια της ύπνωσης οι περισσότεροι άνθρωποι αισθάνονται ήρεμοι και χαλαροί, ενώ μπορεί να είναι περισσότερο δεκτικοί σε υποδείξεις που σχετίζονται με αλλαγές στη συμπεριφορά τους.

Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι χάνουν τον έλεγχο των πράξεών τους.

Αντίθετα με όσα συχνά παρουσιάζονται στον κινηματογράφο ή σε παραστάσεις υπνωτιστών, οι άνθρωποι που βρίσκονται σε ύπνωση συνήθως έχουν επίγνωση του τι συμβαίνει και θυμούνται όσα έγιναν στη διάρκεια της συνεδρίας.

Πού μπορεί να βοηθήσει ο υπνωτισμός

Ο υπνωτισμός μπορεί να χρησιμοποιηθεί συμπληρωματικά για την αντιμετώπιση του στρες και του άγχους, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις βοηθά στη μείωση της έντασης πριν από μια ιατρική ή οδοντιατρική πράξη.

Παράλληλα, έχει χρησιμοποιηθεί και για τη διαχείριση του πόνου, μεταξύ άλλων σε περιπτώσεις εγκαυμάτων, καρκίνου, τοκετού, συνδρόμου ευερέθιστου εντέρου, ινομυαλγίας, προβλημάτων της γνάθου, οδοντιατρικών παρεμβάσεων και πονοκεφάλων.

Ορισμένα δεδομένα δείχνουν ακόμη ότι μπορεί να προσφέρει ανακούφιση από τις εξάψεις της εμμηνόπαυσης, ενώ έχει εφαρμοστεί με κάποια επιτυχία και σε ζητήματα που αφορούν τη συμπεριφορά, όπως οι διαταραχές ύπνου, η νυχτερινή ενούρηση, το κάπνισμα και η υπερφαγία.

Σε ασθενείς που υποβάλλονται σε αντικαρκινική θεραπεία, ο υπνωτισμός έχει επίσης χρησιμοποιηθεί για την ανακούφιση από ορισμένες παρενέργειες της χημειοθεραπείας και της ακτινοθεραπείας. Μπορεί ακόμη να συμβάλει στη μείωση του άγχους που συνδέεται με φόβους και φοβίες.

Η Mayo Clinic επισημαίνει, πάντως, ότι ο υπνωτισμός δεν υποκαθιστά τις καθιερωμένες θεραπείες. Επίσης, η διαδικασία δεν πραγματοποιείται από γιατρό. 

Σε περιπτώσεις άγχους, στρες ή πόνου, οι επαγγελματίες υγείας συνήθως προτείνουν και άλλες θεραπευτικές επιλογές, όπως η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία, είτε πριν από τον υπνωτισμό είτε σε συνδυασμό με αυτόν.

Μπορεί επίσης να ενταχθεί σε ένα ευρύτερο θεραπευτικό πρόγραμμα για τη διακοπή του καπνίσματος ή την απώλεια βάρους.

Τι συμβαίνει στη διάρκεια μιας συνεδρίας

Πριν από την έναρξη της συνεδρίας, ο θεραπευτής εξηγεί τη διαδικασία και συζητά με το άτομο τους στόχους που επιδιώκονται. Στη συνέχεια, με ήρεμο τόνο φωνής και τη χρήση νοητικών εικόνων, επιχειρεί να δημιουργήσει ένα αίσθημα ασφάλειας, ηρεμίας και χαλάρωσης.

Όταν το άτομο φτάσει σε αυτή την κατάσταση, ο θεραπευτής μπορεί να προτείνει συγκεκριμένους τρόπους για την επίτευξη των στόχων του. Αυτοί μπορεί, για παράδειγμα, να αφορούν τη μείωση του πόνου ή τον περιορισμό της επιθυμίας για κάπνισμα.

Σε άλλες περιπτώσεις, ο θεραπευτής μπορεί να βοηθήσει το άτομο να σχηματίσει ζωντανές νοητικές εικόνες, μέσα από τις οποίες φαντάζεται τον εαυτό του να επιτυγχάνει τον στόχο που έχει θέσει.

Με το τέλος της συνεδρίας, ορισμένοι άνθρωποι μπορούν να βγουν μόνοι τους από την κατάσταση ύπνωσης. Σε άλλες περιπτώσεις, ο θεραπευτής τούς καθοδηγεί σταδιακά ώστε να επανέλθουν σε πλήρη εγρήγορση.

Με τον χρόνο, κάποιοι μπορούν να μάθουν και τεχνικές αυτοΰπνωσης, δηλαδή να φτάνουν μόνοι τους σε κατάσταση χαλάρωσης χωρίς την παρουσία θεραπευτή. Η μέθοδος αυτή μπορεί να αποδειχθεί χρήσιμη, για παράδειγμα, πριν από μια χειρουργική επέμβαση ή άλλη ιατρική διαδικασία.

Δεν απαιτείται κάποια ιδιαίτερη προετοιμασία πριν από μια συνεδρία. Συνιστάται, ωστόσο, το άτομο να είναι ξεκούραστο και να φορά άνετα ρούχα, ώστε να μπορεί να χαλαρώσει χωρίς να κινδυνεύει να αποκοιμηθεί.

Εξίσου σημαντική είναι η επιλογή κατάλληλα καταρτισμένου επαγγελματία. Όποιος ενδιαφέρεται να δοκιμάσει τον υπνωτισμό θα πρέπει να ενημερώνεται για την εκπαίδευση, την πιστοποίηση και την εμπειρία του θεραπευτή, καθώς και για τον τρόπο με τον οποίο αξιολογείται η αποτελεσματικότητα των συνεδριών.

Ποιοι είναι οι κίνδυνοι από τον υπνωτισμό

Όταν εφαρμόζεται από κατάλληλα εκπαιδευμένο επαγγελματία, ο υπνωτισμός θεωρείται γενικά ασφαλής συμπληρωματική θεραπευτική πρακτική. Ωστόσο, δεν είναι απαραίτητα κατάλληλος για όλους, ενώ μπορεί να μην ενδείκνυται για ορισμένους ανθρώπους με σοβαρές ψυχικές διαταραχές.

Οι ανεπιθύμητες αντιδράσεις είναι σπάνιες, αλλά μπορεί να περιλαμβάνουν:

• ζάλη
• πονοκέφαλο
• ναυτία
• έντονη υπνηλία
• άγχος ή συναισθηματική δυσφορία
• διαταραχές ύπνου

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται όταν ο υπνωτισμός προτείνεται ως μέσο για την επεξεργασία τραυματικών ή ιδιαίτερα στρεσογόνων εμπειριών του παρελθόντος. Μια τέτοια διαδικασία μπορεί να προκαλέσει έντονη συναισθηματική αντίδραση, ενώ για την αντιμετώπιση παλαιότερου ψυχικού τραύματος υπάρχουν άλλες θεραπευτικές προσεγγίσεις, όπως η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία, που θεωρούνται καταλληλότερες.

Σε ό,τι αφορά την αποτελεσματικότητα, ο υπνωτισμός δεν λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο σε όλους. Ορισμένοι άνθρωποι δυσκολεύονται περισσότερο να φτάσουν σε κατάσταση βαθιάς χαλάρωσης και συγκέντρωσης, γεγονός που μπορεί να περιορίσει το όφελος της μεθόδου.

Σε γενικές γραμμές, όσο πιο εύκολα καταφέρνει κάποιος να χαλαρώσει και να συγκεντρωθεί κατά τη διάρκεια μιας συνεδρίας, τόσο πιθανότερο είναι να ανταποκριθεί θετικά.

Η Mayo Clinic εντάσσει τον υπνωτισμό στο πεδίο της συμπληρωματικής και ολοκληρωμένης ιατρικής, δηλαδή σε ένα θεραπευτικό μοντέλο που συνδυάζει την κλασική ιατρική με συμπληρωματικές παρεμβάσεις, όταν υπάρχουν επαρκή επιστημονικά δεδομένα για τη χρήση τους.

Στο πλαίσιο αυτό, ο υπνωτισμός μπορεί να αξιοποιηθεί ως μέρος ενός συνολικότερου θεραπευτικού σχεδίου για τη διαχείριση συμπτωμάτων όπως το άγχος, η αϋπνία και ο πόνος, αλλά και για τη μείωση του άγχους πριν από ιατρικές πράξεις ή χειρουργικές επεμβάσεις.