Ευρώπη και ΗΠΑ σε ρήξη – Οι 7 μέρες που “κλόνισαν τα θεμέλια” των διατλαντικών δεσμών

Χρειάστηκαν έξι ημέρες στον Ντόναλντ Τραμπ για να «χτίσει» έναν νέο κόσμο. Την έβδομη, οι πρώην σύμμαχοί του στην Ευρώπη ίσως περίμεναν ότι θα ξεκουραζόταν.

Από τότε που απείλησε με δασμούς για να καταλάβει τη Γροιλανδία το προηγούμενο Σάββατο, η συμπεριφορά του Τραμπ, έχει αφήσει τη Δύση χωρίς αμφιβολία ότι οι κανόνες της παλιάς παγκόσμιας τάξης έχουν παραμεριστεί – μια «ρήξη, όχι μια μετάβαση», όπως το θέτει με απόλυτη σαφήνεια ο Καναδός πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ.

Ένα πιο βάρβαρο και πιο αναρχικό πεδίο, όπου νικάει ο πιο δυνατός και δυναμικός, και ένας βράχος της παλιάς τάξης – της φαινομενικά άθραυστης διατλαντικής εμπιστοσύνης – πλέον δεν υπάρχει.

Ήδη από το 2019, ο Τραμπ είχε εκφράσει την επιθυμία του για τη Γροιλανδία. Αλλά η τελευταία εβδομάδα, με την κλιμάκωση απειλών απέναντι σε σύμμαχο του ΝΑΤΟ, έχει αφήσει την Ευρώπη σε σοκ.

«Με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, θα έχουμε τη Γροιλανδία», υποσχέθηκε ο Τραμπ, ακόμη κι αν «πρέπει να το κάνουμε με τον δύσκολο τρόπο».

Όπως δήλωσε ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν, «ξεκινήσαμε την εβδομάδα με κλιμάκωση, με απειλές εισβολής και δασμούς». Αυτό που ακολούθησε ήταν απλώς αδιανόητο: σύμμαχοι όπως ο Πολωνός πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ μίλησαν για «επιείκεια» επισημαίνοντας ότι «η Ευρώπη δεν μπορεί να είναι αδύναμη – ούτε απέναντι στους εχθρούς της ούτε στους συμμάχους».

«Πρόκειται για μια νέα πραγματικότητα που δημιουργήθηκε. Μια πραγματικότητα που συχνά είναι ευμετάβλητη», είπε ανώτερος διπλωμάτης της ΕΕ στους δημοσιογράφους, αναφερόμενος στη «πολύ ανορθόδοξη ρητορική της αμερικανικής κυβέρνησης».

Ο Τραμπ έχει πιέσει και τεντώσει τις σχέσεις με την Ευρώπη από τον περασμένο Ιανουάριο, εμφανιζόμενος συχνά να επαναλαμβάνει θέσεις του Ρώσου προέδρου Βλαντιμίρ Πούτιν, μειώνοντας τη βοήθεια προς την Ουκρανία – το τρέχον μέτωπο της Ευρώπης ενάντια στη Μόσχα – επιβάλλοντας δασμούς σε στενούς συνεργάτες και εξαπολύοντας επιθέσεις διαδικτυακά και προσωπικά.

Μετά από μια νυχτερινή σύσκεψη των ηγετών της ΕΕ, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, δήλωσε ότι όλοι συμφωνούν πως οι σχέσεις με τους εταίρους πρέπει να διαχειρίζονται με «ευγενικό και σεβαστό τρόπο», σε έντονη αντίθεση με τις επιθετικές ενέργειες του Λευκού Οίκου.

Τελικά, έγινε αντιληπτό ότι οι ΗΠΑ δεν είναι πλέον ο φίλος και ο αξιόπιστος σύμμαχος που υπήρξαν κάποτε.

Για κάποιους, αυτή η διαπίστωση ήταν αναμενόμενη, δεδομένων των προειδοποιητικών σημαδιών από τις πρώτες ημέρες της τρέχουσας θητείας του Τραμπ.

«Οι διατλαντικές σχέσεις έχουν δεχθεί σίγουρα μεγάλο πλήγμα την περασμένη εβδομάδα», δήλωσε την Πέμπτη η επικεφαλής της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ, Κάγια Κάλας.

Για τον πρώην πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Σαρλ Μισέλ, η εικόνα είναι ακόμη πιο ξεκάθαρη: η διατλαντική σχέση «όπως την ξέραμε για δεκαετίες έχει πεθάνει», δήλωσε στο CNN.

Μετά από ένα χρόνο όπου ο Τραμπ υποτίμησε τους ευρωπαϊκούς συμμάχους, πολλοί αναρωτιούνταν πόσοι από τους παλιούς διατλαντικούς δεσμούς είχαν απομείνει. Οι απειλές του Τραμπ για τη Γροιλανδία έδωσαν σαφή απάντηση.

«Αν προχωρήσεις με τη Γροιλανδία, κανείς δεν θα πίστευε ότι οι ΗΠΑ θα ήταν έτοιμες να υπερασπιστούν την Εσθονία», είπε ένας ευρωπαίος διπλωμάτης στο CNN.

Το δίλημμα της Ευρώπης απέναντι στον Τραμπ

Αντιμέτωπη με τις φιλοδοξίες του Τραμπ, η Ευρώπη είχε δύο επιλογές: αντίσταση ή υποταγή.

«Η επιείκεια δεν φέρνει αποτελέσματα, μόνο ταπείνωση», είπε ο Τουσκ, ενώ ο Βέλγος πρωθυπουργός Μπαρτ ντε Βέβερ στο Νταβός προτίμησε να είναι «ευτυχισμένος υπήκοος» παρά «κακόμοιρος δούλος» των ΗΠΑ.

Συζητήσεις με διπλωμάτες της ΕΕ έδειξαν ότι οι Ευρωπαίοι τελικά συνειδητοποίησαν την ανάγκη για ανεξαρτησία από τις ορέξεις του Λευκού Οίκου, ειδικά σε θέματα άμυνας. Αυτό σημαίνει επίσης το τέλος των επαίνων και των προσπαθειών «Trumpwhispering» που χαρακτήριζαν την ευρωπαϊκή προσέγγιση προς τις ΗΠΑ το 2025.

Οι κόκκινες γραμμές που έσπασε ο Τραμπ ήταν πολύ βαθιές. «Απολύτως απαράδεκτο» χαρακτήρισε ο Μακρόν τους δασμούς των ΗΠΑ στο Νταβός. Και πρόσθεσε: «Προτιμούμε τον σεβασμό από τους εκφοβιστές».

Η ανακούφιση ήρθε την Πέμπτη όταν οι ηγέτες της ΕΕ συνεδρίασαν για να αξιολογήσουν την έντονη εβδομάδα διπλωματίας, αλλά υπήρχε μικρή αισιοδοξία ότι ο κόσμος τους θα επιστρέψει στην παλιά κανονικότητα, ακόμη και αν οι διπλωματικές εκρήξεις του Τραμπ είχαν λίγα μετρήσιμα αποτελέσματα. Το Λευκό Οίκο δεν έχει ακόμη αποκαλύψει λεπτομέρειες της συμφωνίας-πλαισίου με τη Δανία για τη Γροιλανδία.

Πέρυσι, η Ευρώπη συγκλίνει στην οργάνωση συντονισμένων κονδυλίων για την ευρωπαϊκή άμυνα, εστιάζοντας στην αγορά ευρωπαϊκού εξοπλισμού, μια ρήτρα που θεωρείται απαραίτητη για τη βιομηχανική πρόοδο, όπως έχουν τονίσει ηγέτες όπως ο Μακρόν.

Η ΕΕ φαίνεται να συνεχίζει σε αυτήν την πορεία το 2026, ενισχύοντας τη βιομηχανική της βάση όσο το δυνατόν περισσότερο. Ένας επίτροπος μάλιστα ανέφερε την ιδέα για στρατό ή συμβούλιο ασφαλείας της ΕΕ αλλά δεν υπάρχει ακόμη διάθεση για τόσο υψηλό επίπεδο ολοκλήρωσης.

Η Ευρώπη αντιμέτωπη με τις ίδιες απειλές

Παρά τις υπερβολές του Τραμπ, η Ευρώπη εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τις ίδιες απειλές όπως το προηγούμενο Σαββατοκύριακο. Τη Δευτέρα, η Ρωσία εξαπέλυσε μια από τις μεγαλύτερες βομβαρδιστικές επιθέσεις στην ιστορία του Κιέβου. Αυτήν την εβδομάδα, οι φινλανδικές στρατιωτικές υπηρεσίες προειδοποίησαν για ρωσικές απειλές σε υποθαλάσσιες υποδομές στη Βαλτική, αγαπημένους στόχους σαμποτάζ με ρωσικούς δεσμούς. Οι κίνδυνοι από εχθρικούς παράγοντες στη Μέση Ανατολή και την Κίνα παραμένουν επίσης.

Συζητώντας με ευρωπαίους διπλωμάτες, κανείς δεν πρότεινε η Ευρώπη να υποταχθεί στις ορέξεις του Λευκού Οίκου για κυριαρχικό έδαφος ενός συμμάχου. Δημόσια, η αντίσταση δεν ήταν πάντοτε έντονη.

Η στρατιωτική και οικονομική ισχύς των ΗΠΑ παραμένει τεράστια στην Ευρώπη, όπου το μπλοκ δεν είναι ακόμη έτοιμο να αντιμετωπίσει μόνο του μια μεγάλη σύγκρουση με τη Ρωσία. Ο Τραμπ δεν έκρυψε ποτέ τα παράπονά του και κάποιοι παραμένουν επιφυλακτικοί στο να τον μετατρέψουν σε εχθρό.

Ακόμη και όταν ο Τραμπ έκανε πίσω από μια πιθανή σύγκρουση για τη Γροιλανδία, μετά την απειλή της Ευρώπης για «εμπορική βόμβα» που θα μπλόκαρε την πρόσβαση των ΗΠΑ στις ευρωπαϊκές αγορές, ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς μίλησε για «ευγνωμοσύνη» για την αλλαγή στάσης του Τραμπ.

Οι χώρες της Βαλτικής, συνήθως από τις πιο φωνακλάδικες στην Ευρώπη, παρέμειναν αξιοσημείωτα σιωπηλές απέναντι στον ιδιότροπο Τραμπ.

«Αντί να εστιάζουμε στο συναισθηματικό μέρος των διλημμάτων που παρουσιάζει ο Λευκός Οίκος, πρέπει να επικεντρωθούμε στα στρατιωτικά, τεχνικά θέματα, να εντοπίσουμε πρακτικά ζητήματα και να τα επιλύσουμε», δήλωσε η πρώην υπουργός Άμυνας της Λιθουανίας, Ντοβίλε Σακαλιένε, προσθέτοντας ότι θα χρειαστούν πέντε έως δέκα χρόνια για να φτάσει η Ευρώπη τη στρατιωτική ισχύ των ΗΠΑ στην ήπειρο.

«Η συνεργασία πρέπει να είναι η λέξη-κλειδί αντί της αντιπαράθεσης», είπε η Πρόεδρος της Λιθουανίας Γκιτάνας Ναουσέντα στους δημοσιογράφους, «οι ΗΠΑ παραμένουν ο πιο κοντινός μας φίλος».