ΕΙΔΑΜΕ ΤΟΝ BRYAN CRANSTON ΚΑΙ ΤΟΝ IVO VAN HOVE ΣΤΟ ΛΟΝΔΙΝΟ ΝΑ ΑΝΑΜΕΤΡΩΝΤΑΙ ΜΕ ΤΟ ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΟ ΟΝΕΙΡΟ

Λονδίνο και θεατρική παράσταση είναι σχεδόν συνώνυμα. Πόσο μάλλον όταν ο Ivo van Hove σκηνοθετεί το συγκλονιστικό “Ήταν όλοι τους παιδιά μου” του Άρθουρ Μίλερ και μάλιστα με πρωταγωνιστή τον Bryan Cranston, στον ρόλο του Τζο Κέλερ (που το ευρύ κοινό γνωρίζει από το Breaking Bad).
Το πεζοδρόμιο έξω από το θέατρο Wyndham  είχε γεμίσει από νωρίς με κόσμο. Στην Αγγλία βρισκόμαστε, οι παραστάσεις ξεκινούν με τρομακτική σχεδόν ακρίβεια, όχι όπως στην Ελλάδα που το “ακαδημαϊκό” τέταρτο καθυστέρησης είναι σχεδόν must.

Ο Ivo van Hove (Ίβο βαν Χόβε) είναι ένας από τους πιο αναγνωρισμένους σκηνοθέτες της σύγχρονης θεατρικής σκηνής, γνωστός για τις ιδιοσυγκρασιακές και καινοτόμες προσεγγίσεις του στα κλασικά έργα. Η δουλειά του χαρακτηρίζεται από μια ιδιαίτερη ικανότητα να αναδεικνύει τις συναισθηματικές και κοινωνικές διαστάσεις των έργων που αναλαμβάνει.

Στην Ελλάδα, τα τελευταία χρόνια, έχουμε παρακολουθήσει εξαιρετικές προσεγγίσεις του σε παραστάσεις όπως η «Ηλέκτρα / Ορέστης» (2019) στο Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου, ο «Γυάλινος Κόσμος» (2021) στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση και ο «Ταρτούφος» (2022) στην Πειραιώς 260, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών. Κάθε παραγωγή επιβεβαίωσε απόλυτα τη φήμη του ως έναν σκηνοθέτη που καταφέρνει να φέρει στην επιφάνεια τις πιο βαθιές ανθρώπινες συγκρούσεις και συναισθηματικά φορτισμένες καταστάσεις.

Με τον Άρθουρ Μίλερ, ο Ίβο βαν Χόβε δεν καταπιάνεται για πρώτη φορά. Έχει ήδη παρουσιάσει το αριστούργημα “Ψηλά απ’ τη γέφυρα” (“A View from the Bridge”) σε σημαντικές σκηνές όπως το Young Vic, το Ουέστ Εντ, το Μπρόντγουεϊ και το Théâtre de l’ Odéon, ενώ οι  “Μάγισσες του Σάλεμ” (“The Crucible”) στο Μπρόντγουεϊ σφράγισαν τη σκηνοθετική του ικανότητα να μετατρέπει τα έργα του Μίλερ σε ζωντανά κοινωνικά σχόλια για τις διαρκώς επίκαιρες θεματικές τους.

Η επιλογή του έργου από τον Ίβο Βαν Χόβε

Η επιλογή του “Ήταν όλοι τους παιδιά μου”  είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα, καθώς το έργο του Μίλερ παραμένει διαχρονικό και κοινωνικά σχεδόν ¨επιτακτικό”. Στο επίκεντρο βρίσκεται η κριτική του καπιταλισμού, η απληστία, η καταστροφική επιρροή του πολέμου, καθώς και η διαφθορά των θεσμών, που στοιχειώνουν τον αμερικανικό τρόπο ζωής. Ο συγγραφέας με τον ιδιαίτερο τρόπο που σκιαγραφεί τις ψυχολογικές αντιφάσεις των χαρακτήρων του, συνδέει την ατομική ευθύνη με τις μεγαλύτερες κοινωνικές και ηθικές αδικίες, ενώ ταυτόχρονα αμφισβητεί την έννοια της «ευτυχίας» που προάγει το λεγόμενο “αμερικανικό” όνειρο.

Η υπόθεση του έργου εκτυλίσσεται στη μεταπολεμική Αμερική, σε μια εποχή που η χώρα προσπαθεί να ανακάμψει από τις καταστροφές του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου. Χιλιάδες στρατιώτες έχουν δώσει τη ζωή τους για να κερδηθεί ο πόλεμος και αμέτρητες οικογένειες συνεχίζουν να ζουν περιμένοντας τους αγαπημένους τους που αγνοούνται. Αντιστοίχως, αυτοί που κέρδισαν από την ανάπτυξη της πολεμικής βιομηχανίας, συχνά πατώντας επί πτωμάτων, έχουν πλουτίσει και αναδεικνύονται στην κυρίαρχη τάξη της χώρας.

Κεντρικός ήρωας του έργου είναι ο Τζο Κέλερ (Bryan Cranston), ένας αυτοδημιούργητος επιχειρηματίας που, κατά τη διάρκεια του πολέμου, προμήθευε ελαττωματικά κυλινδρικά εξαρτήματα αεροσκαφών στον στρατό. Η επιλογή του να παραβλέψει την ποιότητα των εξαρτημάτων είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο 21 Αμερικανών πιλότων. Παρά τις αποκαλύψεις αυτής της πράξης, ο Κέλερ καταφέρνει να απαλλαγεί από την ευθύνη, ρίχνοντας την κατηγορία στον γείτονα και συνέταιρό του, τον Στιβ Ντίβερ. Παρ’ όλα αυτά, ο πόλεμος και οι αμαρτίες του έχουν αφήσει ανεξίτηλα τα σημάδια στην οικογένεια Κέλερ.

Η γυναίκα του Τζο, η Κέιτ (Marianne Jean Baptiste ), εξακολουθεί να περιμένει τον γιο τους, τον Λάρι, που έχει χαθεί στον πόλεμο, αρνούμενη να αποδεχτεί ότι είναι νεκρός. Ο άλλος τους γιος, ο Κρις (Paapa Essiedu), ο οποίος έχει ήδη θρηνήσει την απώλεια του Λάρι, ετοιμάζεται να προτείνει γάμο στην Άνν (Hayley Squires), την αρραβωνιαστικιά του, η οποία είναι η κόρη του συνεταίρου του πατέρα του. Ο Κρις, όμως, ανακαλύπτει με φρίκη την αλήθεια για τον πατέρα του και τις εγκληματικές του πράξεις, οδηγώντας την οικογένεια στην πλήρη συντριβή από τις αποκαλύψεις και τα ψέματα που είχαν σκεπάσει την πραγματικότητα για χρόνια.

Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι, όπως και πολλά άλλα έργα του Μίλερ, το “Ήταν όλοι τους παιδιά μου” βασίζεται σε αληθινή ιστορία. Η ιστορία αυτή ανακαλύφθηκε από την πεθερά του, η οποία διάβασε μια σχετική είδηση σε εφημερίδα του Οχάιο. Η είδηση αφορούσε την περίοδο 1941-1943, όταν η εταιρεία Wright Aeronautical Corporation, με έδρα το Οχάιο, συνωμότησε με αξιωματικούς του στρατού για να εγκρίνουν ελαττωματικούς κινητήρες αεροσκαφών που προορίζονταν για στρατιωτική χρήση.

Ένα σκηνικό – σύμβολο

Το σκηνικό, που φέρει την υπογραφή του Γιάν Βερσβέλντ, είναι εντυπωσιακό στην απλότητά του και συνάμα γεμάτο ένταση και συμβολισμούς. Η πρώτη σκηνή του έργου ξεκινά με την πτώση ενός τεράστιου δέντρου στη σκηνή, μια ισχυρή συμβολική εικόνα που αποτυπώνει την πτώση του ιδεατού αμερικανικού ονείρου, ενώ δραματουργικά είναι το δέντρο που είχε φυτευτεί προς τιμή του Λάρι και έπεσε στη διάρκεια του μήνα της γέννησής του, με αποτέλεσμα να δοθεί η εντύπωση ότι είναι ακόμα ζωντανός.

Αυτό το δέντρο τώρα, σύμβολο της ζωής και της ανάπτυξης, πέφτει και καταστρέφεται, όπως και η ηθική ακεραιότητα του πρωταγωνιστή Τζο Κέλερ. Πίσω από το δέντρο δεσπόζει ένα απλό σπίτι με μια πολύ στενή πόρτα, η οποία φαίνεται να περιορίζει τις κινήσεις των χαρακτήρων. Από πάνω ένα μεγάλο φινιστρίνι που όχι μόνο αναπαριστά έναν κύκλο της ζωής, αλλά και προσφέρει την αίσθηση του ανελέητου παρατηρητή, μιας εξωτερικής δύναμης που παρακολουθεί και καταγράφει τις αμαρτίες και τις αποφάσεις των χαρακτήρων. Άλλοτε μοιάζει με παράθυρο, άλλοτε με ήλιο και άλλοτε με φεγγάρι.

Η σκηνοθετική προσέγγιση του Ιβο βαν Χόβε

Η σκηνοθετική ματιά του Ίβο Βαν Χόβε απομακρύνεται από την πλούσια σκηνογραφία. Σαν να μη θέλει να υπερφορτώσει την παράσταση με σκηνογραφικά στοιχεία, αποσπώντας την προσοχή από τις λεπτομέρειες του σκηνικού και τοποθετώντας το βάρος των συναισθημάτων αποκλειστικά στους χαρακτήρες και τις ερμηνείες τους.

Ο Ίβο βαν Χόβε επιτρέπει στους ηθοποιούς να κυριαρχήσουν στη σκηνή και, μέσα από τις ερμηνείες τους, να αποκαλύψουν τις κρυμμένες αλήθειες και τα συναισθηματικά βάρη που φέρει ο καθένας. Οι χαρακτήρες δεν είναι απλά θύματα ενός διαφθαρμένου συστήματος, αλλά και υπεύθυνοι για τη συμμετοχή τους σε αυτό, καθιστώντας τους πιο σύνθετους και ενδιαφέροντες. Αυτή η σύνθετη ανθρώπινη διάσταση είναι που κάνει το έργο να στέκεται πάνω από την απλή κοινωνική καταγγελία και να εστιάζει στις ηθικές και ψυχολογικές αντιφάσεις που διαμορφώνουν τις ζωές των χαρακτήρων.

Η παράσταση, με διάρκεια 2 ώρες και 20 λεπτά χωρίς διάλειμμα, κυλάει αβίαστα και με ρυθμό που θυμίζει αρχαία ελληνική τραγωδία. Η ένταση της αφήγησης είναι συνεχής, κάθε σκηνή γίνεται ένα βήμα προς την τελική συντριβή και το κοινό δεν έχει την ευκαιρία να αποσπαστεί ή να αφοσιωθεί σε κάτι άλλο εκτός από την ένταση των συναισθημάτων που εκτυλίσσονται μπροστά του.

Η σοφόκλεια θεώρηση των πραγμάτων γίνεται σαφής, καθώς το έργο επικεντρώνεται στην ιδέα της “μοιραίας” κληρονομιάς των αμαρτημάτων των γονιών, που βαραίνουν αναπόφευκτα τα παιδιά τους. Όπως σε όλες τις μεγάλες τραγωδίες, η ύβρις (η αλαζονεία των ηρώων) οδηγεί στην τιμωρία, και η κάθαρση έρχεται, όχι με την απλή λύτρωση, αλλά με τη συνειδητοποίηση των αμαρτιών και των συνεπειών τους.

Οι ερμηνείες

Είναι σπάνιο να δει κάποιος ένα υποκριτικό καστ να συνδυάζεται τόσο άψογα και αβίαστα, με κάθε ηθοποιό να προσφέρει μια ερμηνεία που ενδυναμώνει το σύνολο χωρίς να “κλέβει” τη σκηνή. Κάθε σκηνή είναι πιο δυνατή από την προηγούμενη, καθώς όλοι οι ηθοποιοί συνεισφέρουν με τέτοιο τρόπο που το σύνολο απογειώνεται και το κοινό καθηλώνεται. Υπάρχει μια απίστευτη χημεία μεταξύ τους – τόσο φυσική και ισχυρή, που αφήνει άφωνο τον θεατή.

Ο Bryan Cranston, στον ρόλο του Τζο Κέλερ, αποδεικνύει για άλλη μια φορά το ταλέντο του, φέρνοντας στην σκηνή την ψυχική και ηθική κατάπτωση του χαρακτήρα του με συγκλονιστική ειλικρίνεια. Η απόδοσή του καταφέρνει να συνδυάσει την αίσθηση της αυτοάμυνας με την άρνηση της πραγματικότητας, κάνοντάς μας να νιώθουμε την εσωτερική του σύγκρουση και τη συντριβή του, ενώ παραμένει σε άρνηση για τις συνέπειες των πράξεών του.

Η Marianne Jean Baptiste στον ρόλο της Κέιτ, της συζύγου του Τζο, αποδίδει με εξαιρετική ευαισθησία την απελπισία μιας μητέρας που αρνείται να αποδεχτεί την απώλεια του γιου της. Η Κέιτ ζει με την ψευδαίσθηση ότι ο Λάρι είναι ζωντανός και η ερμηνεία της Baptiste είναι γεμάτη πόνο και άγνοια, καθώς η ηρωίδα δεν μπορεί να παραδεχτεί ότι η αποδοχή του θανάτου του γιου της θα σήμαινε και την αποδοχή των εγκλημάτων του συζύγου της.

Ο Paapa Essiedu, ως Κρις, ο γιος που προσπαθεί να συμφιλιωθεί με την αλήθεια και το παρελθόν του, φέρνει στον ρόλο του μια ένταση που μοιάζει να μαγνητίζει το βλέμμα του θεατή. Η ερμηνεία του είναι γεμάτη εσωτερική πάλη, ενώ οι συγκρουσιακές σκηνές με τον πατέρα του είναι γεμάτες ένταση και συναισθηματική φόρτιση.

Οι υπόλοιποι ηθοποιοί, όπως η Hayley Squires στο ρόλο της Άνν και ο Tom Glynn-Carney, είναι εξίσου εξαιρετικοί. Η Hayley Squires προσφέρει μια μοναδική ερμηνεία ως η γυναίκα που προσπαθεί να συγχωρήσει και να προχωρήσει, ενώ ο Glynn-Carney προσφέρει μία σφιχτοδεμένη και γεμάτη ένταση παρουσία στον ρόλο του αδελφού της Άνν, ενισχύοντας ακόμα περισσότερο την ένταση και την συναισθηματική πολυπλοκότητα της παράστασης.

Συμπέρασμα

Στο σύνολό της, η παράσταση ήταν μια συγκλονιστική θεατρική εμπειρία. Η μινιμαλιστική προσέγγισή του Ίβο Ναβ Χόβε συνδυασμένη με τις εκρηκτικές ερμηνείες των ηθοποιών, δημιούργησε ένα ατμοσφαιρικό σκηνικό που ενδυνάμωσε τις έντονες αντιφάσεις και συγκρούσεις του έργου του Μίλλερ υπενθυμίζοντας την αδιαίρετη σύνδεση μεταξύ προσωπικής ευθύνης και συλλογικής αδικίας, που επηρεάζει την κοινωνία, την οικογένεια και τον ίδιο τον άνθρωπο.

Η συγκίνηση που κυριάρχησε στα τελευταία 10 λεπτά της παράστασης, δείχνει ότι το θέατρο παραμένει η πιο ισχυρή μορφή να αναστοχαστούμε, να συγκρουστούμε με τις αλήθειες μας και να αναγνωρίσουμε τις συνέπειες των πράξεών μας.