Αδυνάτισμα: Τι συμβαίνει όταν σταματάμε τα ενέσιμα φάρμακα

Τα δημοφιλή φάρμακα για απώλεια βάρους προορίζονται ως θεραπείες δια βίου για μια νόσο, όχι ως «διορθώσεις» του τρόπου ζωής.

Για τους γιατρούς και τους ερευνητές της παχυσαρκίας, αυτού του είδους η διατύπωση είναι προβληματική.

Τα φάρμακα γνωστά ως GLP-1 προωθούνται ολοένα και περισσότερο ως λύσεις lifestyle για να φύγουν μερικά κιλά. Στην πραγματικότητα, όμως, έχουν σχεδιαστεί ως θεραπείες δια βίου για χρόνιες νόσους, κυρίως την παχυσαρκία και τον διαβήτη τύπου 2.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις, περίπου οι μισοί άνθρωποι θα το διακόψουν μέσα σε έναν χρόνο. Συχνά, χωρίς να κατανοούν τι είναι πιθανό να ακολουθήσει.

Μελέτες δείχνουν ότι μετά τη διακοπή, οι άνθρωποι συνήθως ανακτούν το χαμένο βάρος μέσα σε περίπου 1,5 χρόνο. Παράλληλα, οποιαδήποτε βελτίωση στο σάκχαρο, την αρτηριακή πίεση ή τη χοληστερόλη, αντιστρέφεται.

Σύμφωνα με πρόσφατη ανάλυση που δημοσιεύθηκε στο British Medical Journal (ΒΜJ), όσοι λαμβάνουν GLP-1 ανακτούν βάρος τέσσερις φορές ταχύτερα από εκείνους που χάνουν βάρος μέσω παρεμβάσεων στον τρόπο ζωής.

Τα απογοητευτικά αυτά αποτελέσματα γεννούν το ερώτημα: αξίζει να ξεκινήσει κανείς αυτά τα φάρμακα, αν δεν μπορεί να παραμείνει σε αυτά μακροπρόθεσμα;

Οι γιατροί σε γενικές γραμμές απαντούν «ναι», όμως υπογραμμίζουν την ανάγκη για σωστή ενημέρωση, κατάλληλη καθοδήγηση και αλλαγές στον τρόπο ζωής.

Τα φάρμακα αυτά, μεταξύ των οποίων τα Ozempic και Mounjaro, μιμούνται φυσικές εντερικές ορμόνες όπως η GLP-1, καταστέλλοντας την όρεξη και κάνοντας τους ανθρώπους να αισθάνονται πιο γρήγορα κορεσμό.

Η ανασκόπηση του BMJ εξέτασε 37 μελέτες με άτομα που λάμβαναν φάρμακα απώλειας βάρους. Έξι από αυτές ήταν μελέτες στις οποίες οι συμμετέχοντες λάμβαναν GLP-1 αντί για παλαιότερα φάρμακα.

Κατά μέσο όρο, όσοι λάμβαναν GLP-1 έχασαν 32 κιλά με τη φαρμακευτική αγωγή, αλλά πήραν πίσω 21 κιλά μέσα στον πρώτο χρόνο μετά τη διακοπή, σύμφωνα με τα ευρήματα.

Η αύξηση βάρους ήταν τετραπλάσια σε σχέση με τον ρυθμό όσων έχασαν βάρος μέσω αλλαγών συμπεριφοράς. Αυτή η προσέγγιση είχε αναλυθεί σε παλαιότερη μελέτη, όπου οι συμμετέχοντες χρειάστηκαν κατά μέσο όρο τέσσερα χρόνια για να επιστρέψουν στο αρχικό τους βάρος.

Κατά τη διάρκεια λήψης των φαρμάκων απώλειας βάρους, οι δείκτες υγείας των συμμετεχόντων —όπως η αρτηριακή πίεση, η χοληστερόλη και τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα— βελτιώθηκαν. Όταν οι άνθρωποι τα διέκοψαν, οι δείκτες επέστρεψαν στα αρχικά επίπεδα μέσα σε 1,4 χρόνο.

«Είναι σχεδόν παράλληλο με την αύξηση βάρους», λέει ο Σαμ Γουέστ, φυσιολόγος και μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης στην Αγγλία, ο οποίος ήταν ο επικεφαλής συγγραφέας της ανασκόπησης του BMJ.

Γενικά, όταν χάνει κανείς βάρος, ο μεταβολισμός επιβραδύνεται και το σώμα καίει λιγότερες θερμίδες. Υπάρχει όμως και μία ακόμη, λιγότερο γνωστή επίδραση.

Η όρεξη αυξάνεται, λέει ο Κέβιν Χολ, πρώην ανώτερος ερευνητής στα National Institutes of Health και ειδικός στη διατροφή, που έχει τεκμηριώσει το φαινόμενο.

«Αυτά τα φάρμακα παρεμβαίνουν σε εκείνο το σύστημα ανατροφοδότησης όσο τα παίρνετε, αλλά μόλις τα διακόψετε και έχετε χάσει τόσο βάρος, η όρεξή σας είναι πολύ μεγαλύτερη από ό,τι ήταν στην αρχή, οπότε θα καταναλώνετε υπερβολικές θερμίδες», λέει.

Οι γιατροί σημειώνουν ότι δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός πως η αύξηση βάρους είναι ταχύτερη σε όσους διακόπτουν τη φαρμακευτική αγωγή, σε σύγκριση με όσους έχασαν βάρος μέσω διατροφής και άσκησης.

Όταν κάποιος σταματά μια δίαιτα, δεν περνά από τον περιορισμό θερμίδων στο να τρώει χωρίς όρια, σημειώνει η δρ Κάθριν Χ. Σόντερς, κλινική επίκουρη καθηγήτρια Ιατρικής στο Weill Cornell Medicine και συνιδρύτρια της FlyteHealth, εταιρείας ιατρικής θεραπείας της παχυσαρκίας. Συνήθως πρόκειται για σταδιακή διαδικασία.

Όταν σταματά κανείς ένα GLP-1, «η πείνα και ο “θόρυβος” γύρω από το φαγητό επιστρέφουν με εκδικητικό τρόπο», εξηγεί.

Ένα ακόμη, λιγότερο μελετημένο φαινόμενο αφορά όσους σταματούν να παίρνουν ένα GLP-1 και στη συνέχεια αποφασίζουν ότι θέλουν να επιστρέψουν στη θεραπεία. Δεν είναι πάντα το ίδιο επιτυχημένη τη δεύτερη ή την τρίτη φορά, λέει η Σόντερς.

Γιατί επιστρέφει το βάρος και τι σημαίνει αυτό μακροπρόθεσμα

Η έννοια της μεταβολικής προσαρμογής εξηγεί την τάση του σώματος να ανακτά βάρος μετά τη διακοπή ενός GLP-1, λέει η δρ Γκιταντζάλι Σριβαστάβα, ιατρική διευθύντρια της Ιατρικής Παχυσαρκίας στο Vanderbilt University Medical Center στο Νάσβιλ του Τενεσί.

Πρόκειται για μηχανισμό επιβίωσης του οργανισμού, που εξελίχθηκε επί πολλούς αιώνες: σε περιόδους πείνας ή στρες, ο οργανισμός επιβραδύνει τον μεταβολισμό και εξοικονομεί ενέργεια.

Οι μεγαλύτερες επιτυχίες, σύμφωνα με τη Σριβαστάβα, προκύπτουν όταν οι αλλαγές στον τρόπο ζωής συνδυάζονται με φάρμακα για την παχυσαρκία. «Πραγματικά πρέπει να παρέχουμε αυτές τις θεραπείες συνδυαστικά, όλα μαζί, για το μέγιστο όφελος του ασθενούς», λέει.

Οι γιατροί επισημαίνουν ότι ο «κύκλος βάρους» —η επαναλαμβανόμενη απώλεια και επαναπρόσληψη— μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την αναλογία λίπους προς μυϊκή μάζα. Όταν χάνει κανείς βάρος, το ένα τέταρτο έως το ένα τρίτο είναι μυϊκή μάζα. Όταν το βάρος επιστρέφει, τείνει να επιστρέφει περισσότερο ως λίπος παρά ως μυς.

«Νομίζω ότι η σύσταση του σώματος είναι πιθανό να αλλάξει», λέει ο δρ Ρόμπερτ Κούσνερ, ειδικός στην ιατρική της παχυσαρκίας και ομότιμος καθηγητής στο Northwestern University.

Ο Κούσνερ λέει ότι έχει δει μόνο λίγους ασθενείς που κατάφεραν να διατηρήσουν την απώλεια βάρους μακροπρόθεσμα μετά τη διακοπή ενός GLP-1.

Πέρα από την επιστροφή της όρεξης, υπάρχει και η ψυχολογική επίπτωση του να ξαναπαίρνει κανείς βάρος, η οποία μπορεί να κάνει τους ανθρώπους να αισθάνονται ηττημένοι και να μειώσει την πιθανότητα να συνεχίσουν να ασκούνται.

Ο Κούσνερ λέει ότι εξηγεί στους ασθενείς πως η φροντίδα της παχυσαρκίας δεν διαφέρει από τη θεραπεία της υψηλής χοληστερόλης ή του διαβήτη. Όταν σταματάς να παίρνεις στατίνη, η χοληστερόλη ανεβαίνει ξανά. Όταν σταματάς να παίρνεις ινσουλίνη, ο διαβήτης επιστρέφει.

Άρα έχει νόημα η βραχυπρόθεσμη λήψη ενός GLP-1; Οι γιατροί θεωρούν πως ναι.

Ο Κούσνερ λέει ότι έχει ασθενείς που θέλουν να λάβουν ένα GLP-1 για περιορισμένο χρονικό διάστημα. Τους εξηγεί ότι χρειάζονται μια μακροπρόθεσμη στρατηγική, η οποία μπορεί να περιλαμβάνει μετάβαση σε ένα φθηνότερο, παλαιότερης γενιάς φάρμακο απώλειας βάρους ή την έναρξη μιας πιο εντατικής παρέμβασης στον τρόπο ζωής.

«Ποτέ δεν θα τους έλεγα ότι δεν έχει νόημα να ξεκινήσουν, αλλά θα τους πω εξαρχής ότι πρέπει να αρχίσουμε να σκεφτόμαστε από τώρα την ημέρα μετά τη διακοπή», λέει.