Ζώντας σε συνθήκες ακραίας ξηρασίας

Όταν αφήνεις πίσω σου την πόλη Semera, το αιθιοπικό τοπίο απλώνεται γρήγορα σε απέραντες εκτάσεις ξηρής γης που φαίνεται να εκτείνονται ατέλειωτα προς τον ορίζοντα. Σποραδικοί πράσινοι θάμνοι διανθίζουν το σκονισμένο έδαφος, ενώ στο βάθος φαίνονται βουνά και ηφαίστεια που χαρακτηρίζουν το τοπίο του Afar.

Καθώς τα οχήματα των Γιατρών Χωρίς Σύνορα κατευθύνονται προς την πόλη Magenta για να παραδώσουν τροφή σε παιδιά, ένα ποτάμι κυλά παράλληλα με τον δρόμο. Μία από τις κύριες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι τοπικές κοινότητες βρίσκεται μπροστά στα μάτια μας: το νερό.

Η περιοχή Afar, που διασχίζεται από την Κοιλάδα Danakil, θεωρείται ένα από τα πιο ζεστά κατοικημένα μέρη της Γης. Η διαθεσιμότητα και η ποιότητα του νερού στην περιοχή επηρεάζονται σε μεγάλο βαθμό από το ξηρό κλίμα και την πολύπλοκη γεωλογία της. Ορισμένες πηγές υπόγειων υδάτων δεν είναι κατάλληλες για τακτική κατανάλωση, αλλά οι άνθρωποι εξαρτώνται από αυτές. Ο ποταμός Awash, μια κρίσιμη πηγή νερού για πολλές κοινότητες, υπόκειται σε περιβαλλοντική μόλυνση κατά μήκος της πορείας του και παραμένει ευάλωτος στη ρύπανση. Στο Afar, όπου ζουν περισσότερα από δύο εκατομμύρια άτομα, πολλά από τα οποία είναι νομάδες και κτηνοτρόφοι, πολλές οικογένειες εξαρτώνται από τις εποχιακές βροχές, τα ρηχά πηγάδια, τις γεωτρήσεις και, περιστασιακά από νερό που μεταφέρεται με φορτηγά, γεγονός που αντικατοπτρίζει τους περιορισμούς στην πρόσβαση σε ποιοτικές πηγές νερού.

«Φέτος η ξηρασία ήταν χειρότερη και δεν είχαμε την ίδια σοδειά με τα προηγούμενα χρόνια», λέει η Abahefa Ari, μητέρα πέντε παιδιών. «Η μικρή μου κόρη έπαθε διάρροια, οπότε πήγαμε στο πλησιέστερο κέντρο υγείας, όπου της δόθηκε θεραπεία και φύγαμε. Αφού επιστρέψαμε στο σπίτι, η κατάστασή της δεν βελτιώθηκε και αργότερα έπαθε ξανά διάρροια, κάτι που την έκανε πιο αδύναμη. Ένας γείτονας μας συμβούλεψε να πάμε στο νοσοκομείο Dubti, λέγοντας ότι είναι ένα καλό μέρος για παιδιά, όπως η Fatuma. Μόλις φτάσαμε, μας παρέπεμψαν στο θάλαμο των Γιατρών Χωρίς Σύνορα. Τότε έμαθα ότι το παιδί μου έπασχε από υποσιτισμό».

Για την Abahefa, ήταν η πρώτη φορά που ένα από τα παιδιά της εισήχθη στο επισιτιστικό κέντρο. Για άλλους, δυστυχώς, η πτέρυγα είναι γνωστή. Η Isaa, μητέρα της ενός έτους Fafi, έχει ξαναβρεθεί εκεί. «Την πρώτη φορά που ήρθαμε, η κόρη μου ήταν μόλις επτά μηνών», εξηγεί. «Μείναμε πέντε ημέρες μέχρι να πάρει εξιτήριο. Αυτή τη φορά, είμαστε εδώ 10 ημέρες και ήδη βλέπω ότι βελτιώνεται». Η Isaa και η Fafi παραπέμφθηκαν στο Νοσοκομείο Dubti από τις κινητές κλινικές ομάδες των Γιατρών Χωρίς Σύνορα.

Οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα βρίσκονται στο Afar από το 2022, παρέχοντας κρίσιμη υποστήριξη σε παιδιά, έγκυες και θηλάζουσες μητέρες που πάσχουν από υποσιτισμό. Στο Γενικό Νοσοκομείο Dubti του Υπουργείου Υγείας, λειτουργεί το επισιτιστικό κέντρο με χωρητικότητα 50 κλινών. Η πτέρυγα θεραπεύει παιδιά κάτω των πέντε ετών που πάσχουν από σοβαρό οξύ υποσιτισμό με ιατρικές επιπλοκές. Μόνο το 2025, φρόντισαν 1.594 παιδιά εδώ.

Πέρυσι ξεκίνησαν επίσης εξωτερικές δράσεις για να προσεγγίσουν και να εξυπηρετήσουν κοινότητες που ζουν μακριά από το νοσοκομείο. «Αυτή η μακροπρόθεσμη προσέγγιση συμβάλλει στη μείωση της ανάγκης για επαναλαμβανόμενες εισαγωγές στο νοσοκομείο», εξηγεί η Emmanuelle Quet, συντονίστρια του προγράμματος των Γιατρών Χωρίς Σύνορα στο Afar. «Δύο κινητές ομάδες επισκέπτονται τώρα οκτώ τοποθεσίες κάθε εβδομάδα, εξετάζοντας και θεραπεύοντας παιδιά με σοβαρό οξύ υποσιτισμό και παρέχοντας θεραπευτική τροφή όπως το Plumpy’Nut», προσθέτει η Quet. Τα παιδιά με σοβαρές επιπλοκές παραπέμπονται στο επισιτιστικό κέντρο του Γενικού Νοσοκομείου Dubti όταν χρειάζεται, όπως συνέβη στην περίπτωση της Fafi.

«Η απόσταση είναι ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια για την περίθαλψη εδώ», λέει η Quet. «Οι οικογένειες συχνά ταξιδεύουν ώρες για να φτάσουν στο πλησιέστερο κέντρο υγείας και μερικές φορές μέρες για να φτάσουν στο νοσοκομείο. Οποιαδήποτε διακοπή, όπως πλημμυρισμένοι δρόμοι ή έλλειψη μεταφορικών μέσων, μπορεί να σημαίνει ότι ένα παιδί δεν θα λάβει έγκαιρη θεραπεία».

Η πρόσβαση σε ορισμένες περιοχές του Afar είναι δύσκολη όχι μόνο για τους ασθενείς, αλλά και για τις ομάδες των Γιατρών Χωρίς Σύνορα. Στο δρόμο προς τη Magenta, για παράδειγμα, ο ποταμός μπορεί να πλημμυρίσει τους δρόμους, καθιστώντας εξαιρετικά δύσκολη τη διέλευση ακόμη και για οχήματα 4×4. Πρόσφατα, μια ομάδα των Γιατρών Χωρίς Σύνορα χρειάστηκε περισσότερες από έξι ώρες για να διανύσει μόλις 30 με 40 χιλιόμετρα, ενώ οι νοσηλευτές και οι οδηγοί αναγκάστηκαν να σπρώξουν τα οχήματα για να τα βγάλουν από τη λάσπη, ώστε να διασφαλίσουν ότι το Plumpy’Nut (θεραπευτική τροφή) θα φτάσει στις οικογένειες που είχαν ανάγκη από τη σωτήρια εβδομαδιαία διατροφή τους.

Μόλις λίγες ημέρες νωρίτερα, μια ομάδα εξωτερικής παρέμβασης κόλλησε στο δρόμο, ενώ μετέφερε ένα παιδί που χρειαζόταν επείγουσα περίθαλψη και είχε παραπεμφθεί στο νοσοκομείο των Γιατρών Χωρίς Σύνορα, με αποτέλεσμα να προκληθεί μια καθυστέρηση που έθεσε σε κίνδυνο τη ζωή του παιδιού. Η ομάδα τελικά κατάφερε να φτάσει στο νοσοκομείο για να παρέχει την έγκαιρη ζωτικής σημασίας περίθαλψη στον μικρό ασθενή.

Ο συνδυασμός έντονης ζέστης, μη ασφαλούς πόσιμου νερού, μεγάλων αποστάσεων μετακίνησης και δυσπρόσιτων υγειονομικών εγκαταστάσεων συνεχίζει να επιδεινώνει τις συνθήκες διαβίωσης των κατοίκων του Afar, περιορίζοντας σημαντικά την πρόσβαση σε έγκαιρη υγειονομική περίθαλψη. Αυτές οι προκλήσεις έχουν επιδεινωθεί από τη δραστική μείωση των Κινητών Ομάδων Υγείας και Διατροφής, οι οποίες συνήθως φέρνουν τις ιατρικές υπηρεσίες πιο κοντά στις απομακρυσμένες και νομαδικές κοινότητες. Το Afar έχει μερικούς από τους χαμηλότερους δείκτες υγείας στην Αιθιοπία, συμπεριλαμβανομένων των υψηλών ποσοστών βρεφικής θνησιμότητας, της καθυστέρησης στην ανάπτυξη των παιδιών και του υψηλότερου ποσοστού ελλιποβαρών παιδιών στη χώρα.

Το 2025, οι εξωτερικές ομάδες των Γιατρών Χωρίς Σύνορα περιέθαλψαν 1.745 παιδιά και σχεδόν 100 έγκυες και θηλάζουσες μητέρες σε οκτώ τοποθεσίες στο Afar και παρέπεμψαν 272 παιδιά από υγειονομικά κέντρα και σταθμούς στο επισιτιστικό κέντρο λόγω ιατρικών επιπλοκών.