Δυστυχήματα και εγκλήματα: Τα “στραβά μάτια” σκοτώνουν

Στη ζωή δεν υπάρχουν «μοιραία», δεν υπάρχει η «κακιά στιγμή». Πίσω από αυτά-πόσο μάλλον όταν εξελίσσονται σε τραγωδίες- υπάρχουν μία ή πολλές αιτίες. Υπάρχουν ευθύνες, ατομικές, συλλογικές, θεσμικές, πολιτικές.

Όταν είναι ακόμη «ζωντανές» μπροστά μας οι δύο τραγωδίες- της Ρουμανίας με τους οπαδούς και των Τρικάλων με τις εργάτριες- δεν επιτρέπεται ούτε να σιωπούμε για καμιά πτυχή τους, ούτε να τις προσπερνάμε με ένα «παντού συμβαίνουν αυτά» ούτε να εντοπίζουμε μόνο «διαχρονικές παθογένειες του κράτους μας, που πρέπει να διορθωθούν». Αν «κάνουμε τα στραβά μάτια», θα οδηγούμαστε σε τέτοιες ή άλλες τραγωδίες.

Και στις δύο αυτές περιπτώσεις έχουμε δυστυχήματα. Κυριολεκτικά και μεταφορικά. Γι’ αυτό δεν ξέρω αν στη λέξη πρέπει να βάλουμε εισαγωγικά (και σε ποια περίπτωση) ή αν η δεύτερη λέξη του τίτλου (εγκλήματα) αποδίδει καλύτερα την πραγματικότητα. Κι επειδή υπάρχει μια ροπή προς τις υπερβολές στο δημόσιο λόγο, μη εξαιρουμένων-αλίμονο- των ΜΜΕ και ημών που τα διακονούμε, θα προσπαθήσουμε να δώσουμε στις λέξεις το αληθινό νόημά τους.

Μέχρι εδώ η «φιλοσοφική» αναζήτηση, ας μπούμε στα συγκεκριμένα.

1.Στο δυστύχημα (χωρίς εισαγωγικά) της Ρουμανίας έχουμε να κάνουμε με αυτό που λέμε «ατομική ευθύνη». Μόνο; Ή εμφιλοχωρούν και μερικά ακόμα που συνήθως περνούν απαρατήρητα; Θα το δούμε.

Παρατήρηση πρώτη: Δέκα νέα παιδιά αποφασίζουν να νοικιάσουν ένα βαν και να κάνουν υπερβολικά πολλά χιλιόμετρα σε μια δύσκολη, αν όχι και επικίνδυνη και πάντως όχι την πιο φυσιολογική, διαδρομή, για να δουν τον αγώνα της ομάδας τους στη Γαλλία. Γιατί το έκαναν έτσι; Για λόγους κόστους; Για να αποφύγουν ελέγχους, που γίνονται στις χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης; Όποια κι αν είναι η απάντηση, η επιλογή έγινε. Με το γνωστό αποτέλεσμα.

Παρατήρηση δεύτερη: Φυσικά εδώ υπάρχει-πρώτη είναι- η ατομική ευθύνη. Ποιος να εμποδίσει δέκα ενήλικες να κάνουν αυτό που θέλουν; Αυτοί που τους νοίκιασαν το αυτοκίνητο, όταν άκουσαν από πού θα πήγαιναν και ότι θα το οδηγούσαν οι ίδιοι; Ελάτε τώρα, εμπορική συναλλαγή είναι, ούτε κάν επαγγελματικό δίπλωμα χρειαζόταν, όλα «νόμιμα».

Παρατήρηση τρίτη: εκτός από την ατομική ευθύνη, μήπως υπάρχει και καμιά άλλη; Για παράδειγμα, μήπως οι ομάδες πρέπει να διευκολύνουν τους οπαδούς τους, που θέλουν να τους ακολουθούν σε μακρινά και δύσκολα ταξίδια; Αν, λέμε, οι τέσσερις πλούσιες ομάδες έβαζαν πτήσεις τσάρτερ με προσιτά εισιτήρια ή αν νοίκιαζαν λεωφορεία με επαγγελματίες οδηγούς και με ακόμα πιο προσιτά κόμιστρα, μήπως οι οπαδοί δεν θα είχαν ιδιαίτερο λόγο να κάνουν τη ριψοκίνδυνη επιλογή που έκαναν τα δέκα παιδιά του ΠΑΟΚ; Τίποτα δεν είναι σίγουρο. Ή μάλλον είναι σίγουρο ότι ο επαγγελματίας οδηγός δεν θα κάπνιζε, δεν θα έπινε και δεν θα έκανε τη θανατηφόρα προσπέραση που είδαμε. Οι επιβάτες του ας έκαναν ό,τι ήθελαν.

Παρατήρηση τελική, γι’ αυτό το δυστύχημα: ναι, υπάρχει η ατομική ευθύνη. Όμως, στα προηγμένα ευρωπαϊκά κράτη μπορεί να εφαρμόζονται προληπτικά μέτρα, να υπάρχουν εγγυήσεις ασφαλείας σαν κι αυτές που περιγράψαμε, που θα είχαν αποτρέψει τη «μοιραία» εξέλιξη. Και αυτά τα μέτρα τα παίρνουν τόσο οι σοβαρές επιχειρήσεις όσο, και, κυρίως, τα σοβαρά κράτη. Διαφορετικά θα «συγκλονίζονται» εκ των υστέρων όλοι και θα κυριαρχούν τα «ηρωϊκά» συνθήματα(«αδέλφια ζείτε εσείς μας οδηγείτε»). Όμως, κάποια άλλα «αετόπουλα» θα έχουν πετάξει για τον (όποιον) άλλο κόσμο.

Γιατί να μην προσπαθήσουμε να μην ξαναγίνει έτσι;

2. Στο δυστύχημα, με πολλά εισαγωγικά, των Τρικάλων έχουμε ένα κουβάρι ευθυνών, που είναι πιο βαρύ και από αυτό των Τεμπών. Διότι εκεί υπήρχε το «άλλοθι» του «μοιραίου» σταθμάρχη, που έβαλε δύο τρένα να πηγαίνουν από αντίθετη κατεύθυνση στην ίδια γραμμή. Και αυτό το «άλλοθι» το χρησιμοποιούν οι πονηροί και ξετσίπωτοι προπαγανδιστές για να υποβαθμίζουν ή και να σβήνουν τις ευθύνες όσων αγνοούσαν τις προειδοποιήσεις, δεν έβαλαν την τηλεδιοίκηση που θα μπορούσε να είχε αποτρέψει το «μοιραίο»(έτσι είπαν το πόρισμα του κρατικού οργανισμού και η ευρωπαϊκή εισαγγελία) και, παρόλα αυτά, κορδώνονταν μέσα στη Βουλή ότι «διασφάλιζαν την ασφάλεια».

Λοιπόν, για το δυστύχημα-έγκλημα των Τρικάλων έχουμε τα εξής:

Πρώτον, στα θύματα δεν μπορεί να καταλογιστεί «ατομική ευθύνη», οι εργάτριες μιλούσαν, έλεγαν για τη μυρωδιά αερίου που υπήρχε μέσα στο εργοστάσιο.

Δεύτερον, το ερώτημα είναι ποιοι(δεν) τις άκουγαν. Θα μπορούσε, για παράδειγμα, να τις ακούσει το σωματείο τους, αν υπήρχε. Διότι αλλιώς πιέζει ένα σωματείο να ληφθούν μέτρα και αλλιώς οι μεμονωμένοι εργαζόμενοι, που ξέρουν ότι, αν πολυφωνάξουν, την επομένη μπορεί να ακούσουν «περάστε από το λογιστήριο».

Τρίτον, ένας θαρραλέος εργαζόμενος, ακόμα και αν ξέρει ότι θα μπει στο στόχαστρο, μπορεί να φωνάξει περισσότερο. Πότε; Αν η νομοθεσία τον διασφαλίζει. Αν ξέρει ότι ένα δικαστήριο θα ακυρώσει μια παράνομη, καταχρηστική ή εκδικητική απόλυση ή, το λιγότερο, θα υποχρεώσει τον εργοδότη σε γενναία αποζημίωση. Τον Απρίλιο του 2019 η τότε κυβέρνηση(του ΣΥΡΙΖΑ με υπουργό Εργασίας την Έφη Αχτσιόγλου) θέσπισε τον «βάσιμο λόγο απόλυσης», ώστε οι εργαζόμενοι να έχουν μεγαλύτερη προστασία. Η διάταξη αυτή ήταν η πρώτη που καταργήθηκε τον Αύγουστο του ίδιου έτους με το που ανέλαβε η κυβέρνηση της ΝΔ (υπουργός Γιάννης Βρούτσης). Η αγορά, δηλαδή οι εργοδότες, «ανάσανε». Φυσικά, θα μπορούσαν να απολύουν ευκολότερα. Γιατί να τρέχουν στα δικαστήρια να αποδεικνύουν ότι η απόλυση ήταν βάσιμη και όχι εκδικητική ή για παραδειγματισμό των άλλων, που θα τολμούσαν να φωνάξουν παραπάνω;

Συμπεραίνουμε: αν οι εργάτριες των Τρικάλων φώναζαν περισσότερο ότι «μυρίζει αέριο» χωρίς να φοβούνται, μήπως θα ήταν ακόμη στη ζωή, αφού μπορεί να είχαν ληφθεί μέτρα και το εργοστάσιο να μην ανατιναζόταν;

Τέταρτον, μετά το «κακό», οι αποκαλύψεις για πλήθος παρατυπιών και παρανομιών έρχονται η μία μετά την άλλη. Τις εντόπισαν οι αρμόδιες κρατικές αρχές(Πυροσβεστική κ.α), δυστυχώς εκ των υστέρων. Οι άδειες για τη λειτουργία του εργοστασίου δίνονταν υπό την αίρεση ότι θα αποκατασταθούν οι παρανομίες. Το αέριο διέφευγε επί μήνες. Οι εργάτριες έλεγαν «μυρίζει», ο εργοδότης(φέρεται να) νόμιζε ότι «ήταν από την αποχέτευση». Οι αρμόδιες υπηρεσίες δεν ξέρουμε ακόμη τι νόμιζαν. Ελπίζουμε ότι θα το βρει ο (η) εισαγγελέας.

Πέμπτον, ο πρωθυπουργός έσπευσε, αμέσως μετά τη θανατηφόρα έκρηξη, να μιλήσει για «σύγχρονο» εργοστάσιο. Ο υπουργός Υγείας, αμετροεπής ως συνήθως, στο «σύγχρονο» εργοστάσιο πρόσθεσε «είχαν γίνει όλοι οι έλεγχοι»(που δεν είχαν γίνει) και υπήρχαν «όλα τα επίπεδα ασφαλείας»(αποδείχτηκε ότι δεν υπήρχαν). Τι θυμίζουν αυτά; Το «διασφαλίζουμε την ασφάλεια» του τότε υπουργού Μεταφορών πριν γίνει το «δυστύχημα» στα Τέμπη.

Στο κείμενο αυτό ξεπεράσαμε τις χίλιες λέξεις. Θα μπορούσαμε να γράψουμε άλλες τόσες, αλλά είναι απαγορευτικό για την ανάγνωση (ο «κανόνας» λέει «όχι μεγάλα κείμενα»), σταματάμε εδώ.

Μια τελευταία επισήμανση. Αν το δυστύχημα της Ρουμανίας ήταν «μοιραίο» (καταχρηστική παραδοχή), το «δυστύχημα» στα Τρίκαλα ήταν προαναγγελθέν έγκλημα. Το οποίο εξηγείται, ίσως, με αυτό που έχει πει πριν από σχεδόν δυόμισι αιώνες ο Γάλλος συγγραφέας Ονορέ ντε Μπαλζάκ: «πίσω από κάθε μεγάλη περιουσία κρύβεται ένα έγκλημα».

Κι αν φαίνεται βαρύ, έχουμε εναλλακτική. Είναι η κυνική ρήση του Άγγλου ποιητή Τζον Ντράιντεν «μόνο τα πετυχημένα εγκλήματα είναι δικαιολογημένα»…