“Στο χιλιοστό”: Η αλήθεια όπως δεν μας αρέσει

«Στο χιλιοστό». Το πρώτο επεισόδιο του ντοκιμαντέρ των Βαρβιτσιώτη-Δενδρινού για τον ΣΚΑΙ είναι υποδειγματικό για τον τρόπο με τον οποίο η ερευνητική δημοσιογραφία διαχειρίζεται την πρόσφατη Ιστορία. Παρεμπιπτόντως, αξίζει να αναδειχθεί και η σκηνοθετική ευχέρεια της Ελένης Βαρβιτσιώτη.

Οι δύο δημοσιογράφοι, επιλέγουν μία ευθεία και έντιμη οδό: δίνουν αποκλειστικά το λόγο στους πρωταγωνιστές των γεγονότων. Δεν δημιουργούν αφηγηματικές γέφυρες με προσωπικό χρώμα και άποψη. Οι δε ερωτήσεις τους τίθενται με τρόπο που ευνοεί τη ροή της συζήτησης χωρίς όμως να δίνουν κατεύθυνση. Με τεχνικούς και δημοσιογραφικούς όρους παρακολουθήσαμε μία αντικειμενική προσέγγιση η οποία δεν κρύβει και τους λόγους για τους οποίους η χώρα έπεσε στα γόνατα. Αναδεικνύονται και τα Greek Statistics με τα οποία μπήκαμε στο ευρώ και ο εκμαυλισμός του πολιτικού συστήματος που συντηρήθηκε βασισμένο στις πελατειακές σχέσεις. Το είπαν όλοι. «Η Ελλάδα ζούσε πάνω από τις δυνάμεις της». Και, ασφαλώς, ο μόνος που δεν έφταιγε για αυτό ήταν ο ΣΥΡΙΖΑ.

Αυτό που μας έδειξε το ντοκιμαντέρ ήταν η αλήθεια όπως είναι. Οι δύο συστημικοί πυλώνες της πολιτικής μας ζωής, η ΝΔ και το ΠΑΣΟΚ, οδήγησαν τη χώρα στα βράχια. Και η διάσωση ανατέθηκε σε μία νομενκλατούρα αρχαρίων -και οι ίδιοι το παραδέχονται-που πήραν και εξέλιξαν τα λαϊκίστικα αντιμνημονιακά κηρύγματα του Αντώνη Σαμαρά. Παρασκηνιακά βέβαια, έλεγαν άλλα στους εταίρους. Ο Τσίπρας έλεγε στο Βερολίνο και στον Ντράγκι της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας να μην ανησυχούν. Αλλά, μεταξύ μας, δεν θα μπορούσε να πει και κάτι διαφορετικό. Τα υπόλοιπα τα αφηγούνται μια χαρά στελέχη που διαδραμάτισαν πρωταγωνιστικό ρόλο. Ο Παναγιώτης Λαφαζάνης απαξιώνει πλήρως, ως λαϊκίστικο και ανεδαφικό, το Πρόγραμμα της Θεσσαλονίκης. Και ο Γιώργος Σταθάκης, με ένα χαμόγελο που μπορεί και να σε εκνευρίσει, λέει ότι εκείνη η ρητορική ήταν θεμιτή στο πλαίσιο του προεκλογικού παιχνιδιού.

Ο Αλέξης Τσίπρας αρνήθηκε να συμμετάσχει στο ντοκιμαντέρ. Για να είμαι ειλικρινής και εγώ στη θέση του το ίδιο θα έκανα. Φτιάχνει κόμμα. Είναι η χειρότερη στιγμή για να ανακατεύονται οι στάχτες εκείνης της περιόδου. Για αυτό και το περιβάλλον του ισχυρίζεται ότι είναι σκόπιμη η επιλογή του χρόνου κατά τον οποίο μεταδίδεται το ντοκιμαντέρ. Επίσης ο Τσίπρας καταθέτει τη «δική του αλήθεια» στο βιβλίο του. Δεν μπορεί να περάσει το υπόλοιπο του πολιτικού του βίου ανατρέχοντας στο στοιχειωμένο 2015. Απλώς η δικαιολογία του δεν είναι πειστική. Πράγματι, οι δύο δημοσιογράφοι δεν αναφέρουν στο βιβλίο τους «Η τελευταία μπλόφα» (εκδ. Παπαδόπουλος) ότι έγινε συναλλαγή για τις συντάξεις και το Μακεδονικό. Εμφανίζουν τον Γιουνκέρ να λέει στον Τσίπρα «εμείς κάνουμε πολλά για την Ελλάδα, θέλουμε και εσύ να κάνεις κάτι με το Μακεδονικό». Όταν ο Μητσοτάκης ισχυρίστηκε ότι αυτή η συναλλαγή περιγράφεται στο βιβλίο δεν διαψεύστηκε από τις συγγραφείς. Όμως είναι δουλειά των δημοσιογράφων να παρεμβαίνουν στους πολιτικούς διαξιφισμούς;

Ομοίως και ο Γιάνης Βαρουφάκης. Πολιτικά δεν θα του ήταν χρήσιμη η συμμετοχή. Άλλωστε τα έχει πει και τα έχει γράψει πολλές φορές. Δεν είχε να προσθέσει κάτι καινούργιο. Ούτως ή άλλως οι αφηγήσεις των Ελλήνων πρωταγωνιστών δεν θα μας κάνουν σοφότερους. Τα ξέρουμε. Ίσως τελικά αυτό είναι και το μεγαλύτερο κέρδος του ντοκιμαντέρ. Όχι ότι μας λέει κάτι καινούργιο. Αλλά ότι μας υποχρεώνει να ξανακούσουμε όσα ήδη γνωρίζουμε, χωρίς την άνεση της δικής μας αφήγησης. Γιατί η Ιστορία, όταν τη διηγείσαι μόνος σου, είναι ανεκτή. Οταν την ακούς από τους άλλους, γίνεται πιο αληθινή.