Υποκατάσταση τεστοστερόνης: Ποιοι άνδρες τη χρειάζονται πραγματικά

Η θεραπεία υποκατάστασης τεστοστερόνης (TRT) βρίσκεται τα τελευταία χρόνια στο επίκεντρο αυξημένου ενδιαφέροντος, με ολοένα και περισσότερους άνδρες να αναζητούν εξετάσεις και ιατρική αξιολόγηση για πιθανή ορμονική ανεπάρκεια ειδικά όταν μειώνεται η σεξουαλική τους επιθυμία.

Η άνοδος της σχετικής αγοράς είναι ενδεικτική: σύμφωνα με την εταιρεία ερευνών Future Market Insights, η παγκόσμια αγορά τεστοστερόνης αποτιμήθηκε σε 114,3 εκατ. δολάρια το 2025, με τις αιματολογικές εξετάσεις να αποτελούν το μεγαλύτερο τμήμα της.

Ποιοι, όμως, χρειάζονται πραγματικά έλεγχο και τι πρέπει να γνωρίζουν πριν ξεκινήσουν θεραπεία;

Η τεστοστερόνη είναι κεντρικής σημασίας για τον ανδρικό οργανισμό. Ρυθμίζει την ανάπτυξη της τριχοφυΐας και της μυϊκής μάζας, την οστική πυκνότητα, την κατανομή του λίπους, τη διάθεση, την παραγωγή ερυθρών αιμοσφαιρίων και τη σεξουαλική λειτουργία.

Παράγεται και από τις γυναίκες, αλλά σε σημαντικά χαμηλότερα επίπεδα. Με την ηλικία, τα επίπεδά της μειώνονται φυσιολογικά: έως την ηλικία των 40 ετών, εκτιμάται ότι το 10% έως 30% των ανδρών παρουσιάζει κάποια πτώση, σύμφωνα με τον καθηγητή Σουκς Μίνχας, ουρολόγο και ανδρολόγο στο Imperial College London.

Η μείωση αυτή, ωστόσο, δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκη παθολογικά χαμηλές τιμές. Ο δρ Ρομπ Στίβενς, που διευθύνει ιδιωτική Κλινική Ανδρικής Υγείας στο Ντόρσετ, επισημαίνει ότι η ανεπάρκεια τεστοστερόνης μπορεί να είναι σοβαρή κατάσταση.

«Παρακολουθούμε 5.000 ασθενείς ηλικίας 18 έως 90 ετών και ένας ανησυχητικός αριθμός έχει αναφέρει τόσο χαμηλή διάθεση ώστε να φτάνει σε αυτοκτονικό ιδεασμό», τονίζει. Την ίδια στιγμή, όμως, πολλοί άνδρες 50 και 60 ετών διατηρούν απολύτως φυσιολογικά επίπεδα.

Τα τέσσερα συχνότερα συμπτώματα χαμηλής τεστοστερόνης είναι:

• η καταθλιπτική διάθεση,
• η δυσκολία συγκέντρωσης («ομίχλη» εγκεφάλου),
• η επίμονη κόπωση και
• η μειωμένη σεξουαλική επιθυμία.

Άλλα πιθανά συμπτώματα περιλαμβάνουν αύξηση του λίπους στην κοιλιακή χώρα, στυτική δυσλειτουργία και απώλεια μυϊκής μάζας. Ωστόσο, τα συμπτώματα αυτά είναι μη ειδικά. «Η κόπωση μπορεί να οφείλεται σε δεκάδες αιτίες, από κακό ύπνο έως σοβαρά νοσήματα», επισημαίνει ο Στίβενς.

Γι’ αυτό και οι ειδικοί τονίζουν ότι η μέτρηση της τεστοστερόνης δεν πρέπει να γίνεται αποσπασματικά.

Η χαμηλή τεστοστερόνη συνδέεται με διαβήτη τύπου 2 και μεταβολικό σύνδρομο, το οποίο αυξάνει τον κίνδυνο καρδιαγγειακής νόσου. «Η μέτρηση της τεστοστερόνης μεμονωμένα προσφέρει περιορισμένη πληροφορία και μπορεί να οδηγήσει σε βιαστική συνταγογράφηση TRT αν η τιμή εμφανίζεται χαμηλή», σημειώνει ο Στίβενς. «Υπάρχει και ο κίνδυνος προκατάληψης επιβεβαίωσης, όταν κάποιος αναζητά εξήγηση για ασαφή συμπτώματα».

Η σωστή αξιολόγηση απαιτεί πλήρη αιματολογικό έλεγχο από πιστοποιημένο επαγγελματία υγείας. Πέρα από την ολική και ελεύθερη τεστοστερόνη, πρέπει να εξετάζονται παράγοντες όπως η λειτουργία των νεφρών και του θυρεοειδούς, τα επίπεδα βιταμίνης D και ψευδαργύρου, στοιχεία που επηρεάζουν την ορμονική ισορροπία.

Παράλληλα, συχνά προτείνονται αλλαγές στον τρόπο ζωής: βελτίωση ύπνου, μείωση στρες, σωστή διατροφή και τακτική άσκηση. «Σε πολλούς ασθενείς εξηγώ ότι πριν εξετάσουμε την TRT, χρειάζεται να διορθώσουμε βασικούς παράγοντες της καθημερινότητας», αναφέρει ο Στίβενς.

Σημαντική είναι και η σωστή χρονική στιγμή της εξέτασης. Τα επίπεδα τεστοστερόνης είναι υψηλότερα το πρωί και η αιμοληψία πρέπει να γίνεται πριν τις 10 π.μ. Διαφορετικά, υπάρχει κίνδυνος λανθασμένης διάγνωσης. Όπως υπογραμμίζει ο Μίνχας, η αξιολόγηση πρέπει να ακολουθεί τεκμηριωμένες ιατρικές οδηγίες, ώστε να αποφεύγεται η υπερσυνταγογράφηση.

Η θεραπεία υποκατάστασης τεστοστερόνης χορηγείται συνήθως με ενέσιμη μορφή. Δρα καταστέλλοντας τη φυσική παραγωγή τεστοστερόνης στους όρχεις και, όταν ξεκινήσει, συχνά απαιτεί μακροχρόνια ή και δια βίου συνέχιση. Η παρακολούθηση είναι απαραίτητη, καθώς ενδέχεται να αυξηθούν η αρτηριακή πίεση και η χοληστερόλη.

«Πρόκειται για ελεγχόμενο φάρμακο και η αλόγιστη χρήση χωρίς επαρκή ιατρική επίβλεψη μπορεί να προκαλέσει μακροπρόθεσμη βλάβη», τονίζει ο Στίβενς.

Ένα ακόμη σημαντικό ζήτημα είναι η γονιμότητα. Η εξωγενής χορήγηση τεστοστερόνης μπορεί να μειώσει την παραγωγή σπέρματος. Για τον λόγο αυτό, ορισμένοι γιατροί συνδυάζουν τη θεραπεία με hCG (ανθρώπινη χοριακή γοναδοτροπίνη), ορμόνη που στους άνδρες διεγείρει τη σπερματογένεση.

Το κόστος της θεραπείας δεν είναι αμελητέο και συχνά υπερβαίνει τα 100 ευρώ τον μήνα.

Παράλληλα, η ανεπάρκεια τεστοστερόνης παραμένει σε κάποιο βαθμό παρεξηγημένη. Δεν διδάσκεται εκτενώς στις ιατρικές σχολές, ενώ η TRT συχνά συνδέεται με στερεότυπα χρήσης από αθλητές σωματικής διάπλασης. Ως αποτέλεσμα, ορισμένοι άνδρες με συμπτώματα λαμβάνουν αντικαταθλιπτικά χωρίς να έχει προηγηθεί ολοκληρωμένος ορμονικός έλεγχος.

Οι ειδικοί συμφωνούν ότι η τεστοστερόνη είναι κρίσιμη για την ανδρική υγεία, αλλά δεν χρειάζεται κάθε άνδρας θεραπεία.

Η διάγνωση πρέπει να βασίζεται σε συνδυασμό συμπτωμάτων και τεκμηριωμένων εργαστηριακών ευρημάτων, και η απόφαση για TRT να λαμβάνεται με προσεκτική ιατρική καθοδήγηση.