Ο πόλεμος στο Ιράν και το “παιχνίδι” του Τραμπ με τις αγορές

Υπήρξαν τόσες πολλές αποτυχημένες διπλωματικές συζητήσεις μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν με αποτέλεσμα οι δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ για “πολύ καλές συνομιλίες” με την Τεχεράνη να προκαλούν τουλάχιστον δυσπιστία.

Ωστόσο, ο Αμερικανός πρόεδρος προσπάθησε να παρουσιάσει αυτή την ξαφνική αποκλιμάκωση χωρίς πολλές λεπτομέρειες. Δεν πέρασε απαρατήρητο ότι αυτή η αιφνίδια αλλαγή στάσης συνέβη λίγες ώρες πριν ανοίξουν οι αγορές των ΗΠΑ για μια ακόμη δύσκολη συνεδρίαση τη Δευτέρα. Όταν ο ίδιος ρωτήθηκε με ποιον διαπραγματεύονται οι ΗΠΑ στο Ιράν, ο Τραμπ είπε: «Έχουμε να κάνουμε με έναν άνθρωπο που πιστεύω ότι είναι ο πιο σεβαστός, όχι τον ανώτατο ηγέτη, δεν έχουμε νέα από αυτόν». Όταν του ζητήθηκε να τον κατονομάσει, υπαινίχθηκε ότι θα μπορούσε να στοχοποιηθεί: «Δεν μπορώ. Δεν θέλω να τον σκοτώσουν».

Η περιγραφή του για τους όρους μιας πιθανής συμφωνίας ήταν εξίσου ασαφής. Το Ιράν δεν θα αποκτούσε πυρηνικό όπλο, είπε, αλλά ο έλεγχος των Στενών του Ορμούζ θα ανήκε «ίσως σε μένα, σε μένα και στον Αγιατολάχ… ή σε όποιον είναι ο επόμενος Αγιατολάχ. Και θα υπάρξει επίσης κάποια μορφή αλλαγής καθεστώτος, πολύ σοβαρή αλλαγή καθεστώτος». Για ακόμη μία φορά, οι απεσταλμένοι Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρός του, ηγούνταν των συνομιλιών.

“Δεν έχουν διεξαχθεί διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ”

Όπως γράφει ο Guardian, o φερόμενος συνομιλητής των Ηνωμένων Πολιτειών είναι ο Μοχάμαντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου, ο οποίος είχε προηγουμένως υπηρετήσει ως διοικητής των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης και έχει επανειλημμένα προκαλέσει και σατιρίσει τον Τραμπ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης από την έναρξη των εχθροπραξιών.

Ο Γκαλιμπάφ έχει ήδη αρνηθεί ότι ο ίδιος ή οποιοσδήποτε στην ιρανική κυβέρνηση συνομιλεί με τις Ηνωμένες Πολιτείες και υποστήριξε ότι ο Τραμπ προσπαθεί να περιορίσει τις οικονομικές ζημιές που προκλήθηκαν από το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν. «Δεν έχουν διεξαχθεί διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ και χρησιμοποιούνται ψευδείς ειδήσεις για να χειραγωγηθούν οι χρηματοπιστωτικές και πετρελαϊκές αγορές και να ξεφύγουν από το αδιέξοδο στο οποίο έχουν εγκλωβιστεί οι ΗΠΑ και το Ισραήλ», δήλωσε ο Γκαλιμπάφ.

Παρότι οποιεσδήποτε διαπραγματεύσεις αντιμετωπίζουν μεγάλες δυσκολίες, είναι σαφές ότι προωθούνται εκ νέου με ώθηση από το Πακιστάν, σύμμαχο των Ηνωμένων Πολιτειών, που διατηρεί στενές σχέσεις με το Ιράν, καθώς και από άλλες περιφερειακές δυνάμεις εκτός του Κόλπου, όπως η Αίγυπτος και η Τουρκία.

Το ιρανικό υπουργείο Εξωτερικών δήλωσε ότι τις τελευταίες ημέρες έλαβε μηνύματα από «ορισμένες φιλικές χώρες που υποδεικνύουν αίτημα των ΗΠΑ για διαπραγματεύσεις με στόχο τον τερματισμό του πολέμου», σύμφωνα με τον εκπρόσωπο Εσμαΐλ Μπαγκαεΐ, αλλά αρνήθηκε ότι υπάρχουν άμεσες συνομιλίες μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών.

Οι συνομιλίες έχουν αντιμετωπιστεί με συγκρατημένα θετική διάθεση από διεθνείς ηγέτες, μεταξύ των οποίων και ο Κιρ Στάρμερ, ο οποίος επισήμανε ότι το Ηνωμένο Βασίλειο γνώριζε εξ αρχής για αυτές.

Γιατί έκανε πίσω ο Τραμπ

Το βράδυ του Σαββάτου, ο Τραμπ έδωσε στο Ιράν διορία 48 ωρών: είτε να ανοίξει τα Στενά του Ορμούζ είτε να αντιμετωπίσει αμερικανικό πλήγμα σε μεγάλη ενεργειακή εγκατάσταση. Ωστόσο, μέχρι το πρωί της Δευτέρας άλλαξε στάση και ανακοίνωσε ότι δίνει επιπλέον πέντε ημέρες, επικαλούμενος πρόοδο στις επαφές με την Τεχεράνη.

Ωστόσο, το Ιράν αρνήθηκε ότι υπάρχει οποιαδήποτε επικοινωνία με την Ουάσιγκτον. Οι αντικρουόμενες εκδοχές, μαζί με τα ζητήματα αξιοπιστίας του ίδιου του Τραμπ, αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο η υποχώρησή του να οφείλεται σε άλλους λόγους — όπως ο φόβος ότι μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να κλιμακώσει τον πόλεμο και να επιβαρύνει περαιτέρω την παγκόσμια οικονομία.

Οι επικριτές του κάνουν λόγο για άλλο ένα «TACO» του Τραμπ — από το “Trump Always Chickens Out” («ο Τραμπ κάνει πάντα πίσω»). Αυτό βέβαια δεν μπορεί να αποδειχθεί, όμως η κίνησή του ταιριάζει σε ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο: οι ανακοινώσεις του συχνά συμπίπτουν με το άνοιγμα ή το κλείσιμο των αγορών.

Ο Τραμπ είπε ότι δίνει περισσότερο χρόνο στο Ιράν λίγο πριν ανοίξουν οι αγορές το πρωί της Δευτέρας, σε μια ημέρα που αναμενόταν ιδιαίτερα δύσκολη λόγω των απειλών κλιμάκωσης. Αντί γι’ αυτό, αποδείχθηκε μια ισχυρή ημέρα για τις αγορές.

Και δεν είναι η πρώτη φορά: έχει κάνει παρόμοιες ανακοινώσεις σε χρονικές στιγμές που φαίνεται να επηρεάζουν τις αγορές, ανεξάρτητα από το πόσο ουσιαστικές αποδείχθηκαν.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν οι δασμοί της που ανακοίνωσε στις 2 Απριλίου. Η συνέντευξη Τύπου είχε οριστεί για τις 4 μ.μ. (ώρα Ανατολικών ΗΠΑ), όμως ο Τραμπ ανακοίνωσε τις λεπτομέρειες λίγο μετά το κλείσιμο των αγορών, στις 4:30 μ.μ. Παράλληλα, είπε ότι οι δασμοί θα τεθούν σε ισχύ μετά τα μεσάνυχτα του Σαββάτου 5 Απριλίου — δηλαδή όταν οι αγορές θα ήταν ξανά κλειστές.

Μια εβδομάδα αργότερα, έπειτα από μια πολύ δύσκολη εβδομάδα για το χρηματιστήριο, ο Τραμπ ανάρτησε λίγα λεπτά μετά το άνοιγμα των αγορών (9:30 π.μ.): «ΜΕΙΝΕΤΕ ΨΥΧΡΑΙΜΟΙ! Όλα θα πάνε καλά» και «ΑΥΤΗ ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΗ ΣΤΙΓΜΗ ΓΙΑ ΑΓΟΡΕΣ!!». Την επόμενη ημέρα, αφού οι αγορές είχαν φτάσει στο χαμηλότερο σημείο της χρονιάς, ανακοίνωσε 90ήμερη παύση στους περισσότερους δασμούς άνω του 10%, οδηγώντας τις μετοχές στην καλύτερη ημερήσια άνοδό τους από το 2008.

Στις 10 Οκτωβρίου, ημέρα Παρασκευή, ανακοίνωσε δασμούς 130% στην Κίνα, 20 λεπτά μετά το κλείσιμο των αγορών για το Σαββατοκύριακο (οι δασμοί θα ίσχυαν επίσης Σάββατο, όταν οι αγορές είναι κλειστές).

Στις 21 Ιανουαρίου, 20 λεπτά πριν ανοίξουν οι αγορές, ανακοίνωσε κατά τη διάρκεια ταξιδιού στο εξωτερικό ότι δεν θα επιχειρούσε να καταλάβει τη Γροιλανδία με «υπερβολική ισχύ και βία». Την προηγούμενη ημέρα, οι μετοχές είχαν σημειώσει τη χειρότερη επίδοσή τους από τον Οκτώβριο και το δολάριο τη χειρότερη από τον Αύγουστο.

Ο Τραμπ, φυσικά, δεν εφηύρε αυτή την τακτική. Συχνά οι εταιρείες κάνουν ανακοινώσεις που μπορεί να επηρεάσουν τις μετοχές τους πριν ή μετά το κλείσιμο των αγορών, ώστε οι επενδυτές να έχουν χρόνο να αξιολογήσουν τα δεδομένα. Παράλληλα, τόσο οι εταιρείες όσο και οι κυβερνήσεις επιλέγουν συχνά τα βράδια της Παρασκευής για να δημοσιοποιούν αρνητικές ειδήσεις — πρακτική γνωστή ως “news dump”.

Ο όρος αυτός μοιάζει πολύ ήπιος για να περιγράψει την έναρξη ενός πολέμου. Ωστόσο, ο Τραμπ περίμενε να κλείσουν οι αγορές την Παρασκευή για να ανακοινώσει τα πρώτα πλήγματα στο Ιράν και δημοσίευσε βίντεο που επιβεβαίωνε τις επιθέσεις τα ξημερώματα του Σαββάτου, στις 28 Φεβρουαρίου, περίπου στις 2:30 π.μ. (και προηγούμενες επιχειρήσεις του, τόσο στο Ιράν τον Ιούνιο όσο και κατά του προέδρου της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο τον Ιανουάριο, είχαν επίσης γίνει μέσα σε Σαββατοκύριακο).

Δύο εβδομάδες πριν, το απόγευμα της 9ης Μαρτίου, είχε δηλώσει σε δημοσιογράφο ότι ο πόλεμος, που τότε μετρούσε 10 ημέρες, είχε «σχεδόν ολοκληρωθεί». Η δήλωση αυτή οδήγησε άμεσα σε άνοδο τις πιεσμένες αγορές.

Όμως, μετά το κλείσιμο των αγορών, έδωσε διαφορετικό μήνυμα σε συγκέντρωση Ρεπουμπλικανών, λέγοντας ότι απομένουν ακόμη πολλά: «Έχουμε ήδη κερδίσει με πολλούς τρόπους, αλλά όχι αρκετά». (Σημειώνεται ότι τα μηνύματά του για τον πόλεμο είναι συχνά αντιφατικά.) Δύο εβδομάδες αργότερα, η απόφασή του να δώσει πενθήμερη παράταση για το άνοιγμα των στενών, λίγο πριν ανοίξουν οι αγορές τη Δευτέρα, φαίνεται ότι απέτρεψε μια ακόμη δύσκολη συνεδρίαση.

Είναι επίσης ενδεικτικό ότι υπήρχαν ακόμη περίπου 12 ώρες για να διαπιστώσει πόσο σοβαρή ήταν η πρόθεση του Ιράν για συμφωνία — κάτι που θα μπορούσε να θεωρηθεί πιο προσεκτική στάση, δεδομένων των επανειλημμένων επισημάνσεών του ότι το Ιράν δεν είναι αξιόπιστο.

Αντί γι’ αυτό, επέλεξε να μεταθέσει τη δική του «κόκκινη γραμμή» — και μάλιστα μέχρι μετά το κλείσιμο των αγορών για το Σαββατοκύριακο.

Το Ισραήλ «συνεχίζει να πλήττει στόχους στο Ιράν και στον Λίβανο»

Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου, ο Ισραηλινός ηγέτης που έχει επιχειρήσει να ωθήσει τον Τραμπ να παράσχει περαιτέρω υποστήριξη στο Ισραήλ για τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, δήλωσε τη Δευτέρα ότι είχε συνομιλήσει με τον Τραμπ και προσπάθησε να παρουσιάσει μια πιθανή συμφωνία ως μέσο διασφάλισης των συμφερόντων του Ισραήλ.

Ο Τραμπ «πιστεύει ότι υπάρχει ευκαιρία να αξιοποιηθούν τα σημαντικά επιτεύγματα των Ισραηλινών Ενόπλων Δυνάμεων και του αμερικανικού στρατού για να επιτευχθούν οι στόχοι του πολέμου μέσω μιας συμφωνίας – μιας συμφωνίας που προστατεύει τα ζωτικά μας συμφέροντα», ανέφερε ο Νετανιάχου.

Ωστόσο, το Ισραήλ, το οποίο έχει αναλάβει πρωταγωνιστικό ρόλο στη δολοφονία διαδοχικών στελεχών της ιρανικής ηγεσίας από τις 28 Φεβρουαρίου, ενδέχεται να μην είναι ακόμη έτοιμο για συμφωνία. Το Ισραήλ «συνεχίζει να πλήττει στόχους στο Ιράν και στον Λίβανο», πρόσθεσε.

Οι τελευταίες διαπραγματεύσεις ενδέχεται επίσης να αποτελούν έναν τρόπο για τον Τραμπ να κερδίσει χρόνο, ιδιαίτερα σε σχέση με τις αγορές πετρελαίου και ενέργειας. Το Πεντάγωνο εξακολουθεί να μετακινεί πεζοναύτες και αερομεταφερόμενες δυνάμεις σε θέσεις, και οι επόμενες ημέρες θα δουν τις ΗΠΑ έτοιμες για ένα πλήγμα ή πιθανή κατάληψη ιρανικών νησιών ή ακτογραμμών, που θα επέτρεπε το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ – ένα πιθανό σχέδιο έκτακτης ανάγκης για τον Τραμπ αν δεν καταφέρει να επιτύχει μια διπλωματική λύση την τελευταία στιγμή.