Γεωπολιτική Κρίση: Χαμηλά ο “πήχης” για νέα μέτρα στήριξης

Με στοχευμένα και προσωρινά μέτρα θα είναι το μενού πιθανών νέων αναχωμάτων έναντι της κρίσης με βάση όσα είπε στην εισηγητική του τοποθέτηση την Τρίτη, ο Πρόεδρος του Eurogroup και Υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών της Ελλάδας Κυριάκου Πιερρακάκη στη συνεδρίαση της Επιτροπής Οικονομικών και Νομισματικών Υποθέσεων (ECON) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

“Πολλές κυβερνήσεις λαμβάνουν μέτρα για να μετριάσουν το βάρος των υψηλών τιμών ενέργειας για επιχειρήσεις και νοικοκυριά. Η προστασία των ευάλωτων ομάδων είναι απαραίτητη για λόγους κοινωνικής δικαιοσύνης και οικονομικής σταθερότητας. Καμία ευρωπαϊκή στρατηγική δεν μπορεί να πετύχει αν δεν είναι κοινωνικά δίκαιη. Είμαστε ωστόσο απολύτως συνειδητοποιημένοι ότι, για τον περιορισμό του πληθωρισμού, είναι σημαντικό τα δημοσιονομικά μέτρα στήριξης να είναι προσωρινά και στοχευμένα, ώστε οι τιμές να συνεχίσουν να λειτουργούν ως κίνητρο περιορισμού της κατανάλωσης” τόνισε ο κ. Πιερρακάκης.

Περιορισμένος δημοσιονομικός χώρος

Ο πρόεδρος του Eurogroup ξεκαθάρισε ότι ο δημοσιονομικός χώρος των κρατών-μελών παραμένει περιορισμένος μετά τα αλλεπάλληλα σοκ των τελευταίων ετών, γεγονός που καθιστά αναγκαία την προσεκτική σχεδίαση κάθε παρέμβασης. Όπως ανέφερε, “είμαστε απολύτως συνειδητοποιημένοι ότι, για τον περιορισμό του πληθωρισμού, είναι σημαντικό τα δημοσιονομικά μέτρα στήριξης να είναι προσωρινά και στοχευμένα, ώστε οι τιμές να συνεχίσουν να λειτουργούν ως κίνητρο περιορισμού της κατανάλωσης.

Παράλληλα, τα μέτρα δεν πρέπει να θέτουν σε κίνδυνο τη δημοσιονομική σταθερότητα. Δεν μπορούμε να απαντάμε σε κάθε κρίση με μηχανισμούς που θα δημιουργήσουν μια νέα κρίση, εάν δεν είναι σωστά σχεδιασμένοι και στοχευμένοι. Ο δημοσιονομικός χώρος είναι περιορισμένος μετά τα προηγούμενα «σοκ», σε μια περίοδο που καλούμαστε να ανταποκριθούμε σε μεγάλες επενδυτικές και αμυντικές ανάγκες. Η δημοσιονομική πολιτική πρέπει, προφανώς, να λειτουργεί εντός του πλαισίου των κοινά συμφωνημένων κανόνων, οι οποίοι ήδη παρέχουν έναν βαθμό ευελιξίας που μπορεί να αξιοποιηθεί κατάλληλα υπό τις παρούσες συνθήκες. Εάν οι συνθήκες επιδεινωθούν, θα επανεξετάσουμε και θα προσαρμόσουμε τις επιλογές μας.”

Tα 200 εκατ. και το 1 δισεκ.

Υπενθυμίζεται ότι κατά την παρουσίαση στις 22 Απριλίου του τελευταίου πακέτου μέτρων, ο Κυριάκος Πιερρακάκης σημείωσε ότι παραμένει διαθέσιμος δημοσιονομικός χώρος για νέα μέτρα, τόσο για το 2026 όσο και για το 2027. Για το τρέχον έτος διατηρείται «αποθεματικό» περίπου 200 εκατ. ευρώ για έκτακτες παρεμβάσεις, ανάλογα με τις εξελίξεις, ενώ για το 2027 εκτιμάται ότι θα υπάρχει επιπλέον χώρος της τάξης του 1 δισ. ευρώ μετά τις αμυντικές δαπάνες.

Σε κρίσιμο σταυροδρόμι

Συνολικά, πάντως, η Ευρώπη βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι, αντιμέτωπη με αλλεπάλληλες γεωπολιτικές, ενεργειακές και τεχνολογικές προκλήσεις, τόνισε ο Κυριάκος Πιερρακάκης και  υπογράμμισε, η παγκόσμια οικονομία εισέρχεται σε μια νέα φάση κατακερματισμού και αυξημένης αβεβαιότητας, με τις εξελίξεις να μην ακολουθούν πλέον γραμμική πορεία. «Η αβεβαιότητα τείνει να γίνει το νέο περιβάλλον στο οποίο λειτουργούμε», σημείωσε χαρακτηριστικά.

Έκτακτοι φόροι αλλά σε εθνικό επίπεδο

Αναλυτικά, ο Πρόεδρος του Eurogroup και Υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης, στο πλαίσιο της συνεδρίασης της Επιτροπής Οικονομικών και Νομισματικών Υποθέσεων (ECON) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, απαντώντας, σε  ερωτήσεις Ευρωβουλευτών για τις βασικές προτεραιότητες της Ευρωζώνης δεν απέκλεισε το ότι εξετάζεται και σχέδιο εθνικής φορολόγησης υπερκερδών στα κράτη-μέλη κ.λπ.

“Πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι. Τόσο ως προς τις πολιτικές που θα προωθήσουμε για να στηρίξουμε συνολικά τα πιο ευάλωτα κράτη-μέλη, όσο και σε σχέση με τη δημοσιονομική μας στάση και τη δημοσιονομική μας υγεία. Η ενεργειακή κρίση δεν πρέπει να τροφοδοτήσει μια δημοσιονομική κρίση. Αλλά από την άλλη πλευρά, πρέπει επίσης να στηρίξουμε ιδιαίτερα τους πιο ευάλωτους. Αυτό είναι το μήνυμα που, υποθέτω, λαμβάνουμε όλοι από τους πολίτες σε κάθε χώρα.Άρα, πρέπει να είμαστε «χειρουργικοί». Θα έλεγα ότι πρέπει να ισορροπήσουμε και τα δύο. Η ισορροπία αυτή είναι συνάρτηση τόσο του περιεχομένου των πολιτικών όσο και του πλαισίου της κατάστασης. Σε αυτό το πλαίσιο, η Επιτροπή, και συμφωνούμε με αυτό, δεν προωθεί καμία απόκλιση από τους δημοσιονομικούς κανόνες.Αν αλλάξει το πλαίσιο, θα έλεγα ότι τότε ο τίτλος δεν θα είναι η απόκλιση. Ο τίτλος θα είναι το ίδιο το προβληματικό πλαίσιο.Γιατί αυτό θα σημαίνει ότι δεν θα βρισκόμαστε μόνο σε μια τάση στασιμοπληθωρισμού, αλλά σε μια πολύ χειρότερη κατάσταση. Ας ελπίσουμε ότι αυτό θα αποφευχθεί.”

Η εισφορά από εταιρίες που έχουν υπερκέρδη:

Σε σχέση με τα θέματα ειδικής φορολόγησης τόνισε με έμφαση ότι προς ώρας τηρείται μια ισορροπημένη στάση. «Νομίζω ότι, δεδομένων των ευαισθησιών και των διαφορετικών προσεγγίσεων που έχουν εκφραστεί από τα 21 κράτη-μέλη της ευρωζώνης και τα 27 της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Επιτροπή τηρεί μια ισορροπημένη στάση. Σε αυτό το πλαίσιο, η πρόταση που έχει προωθήσει η Επιτροπή, μετά και την επιστολή ορισμένων Υπουργών Οικονομικών για τα υπερκέρδη των ενεργειακών εταιρειών, είναι σαφής: η σχετική δυνατότητα υπάρχει, αλλά σε εθνική βάση.

Πρόκειται για μια κυρίαρχη επιλογή που ανήκει στα ίδια τα κράτη-μέλη. Άλλωστε, πρόκειται για μια πρακτική που εφαρμόστηκε το 2022 σε ορισμένα κράτη-μέλη, και υπάρχει ήδη σχετική εμπειρία. Επιτρέπεται σε ευρωπαϊκό επίπεδο, αλλά υλοποιείται σε εθνικό. Αυτή είναι, θα έλεγα, η κατεύθυνση που έχει διαμορφώσει η Επιτροπή μέχρι στιγμής, και είναι μια προσέγγιση με την οποία συμφωνώ. Διότι στην εξίσωση αυτή πρέπει να λάβουμε υπόψη και κρίσιμες παραμέτρους που σχετίζονται με τις εφοδιαστικές αλυσίδες και τις αδυναμίες στην πλευρά της προσφοράς. Και εδώ χρειάζεται να βλέπουμε τη συνολική εικόνα.

Όπως ανέφερα και πριν, συχνά υπερδραματοποιούμε το παρόν και υποτιμούμε το μέλλον. Οφείλουμε να διαμορφώσουμε τα κατάλληλα κίνητρα για το ενεργειακό μας σύστημα συνολικά, ώστε να ενισχύσουμε την ενεργειακή μας κυριαρχία. Το βασικό ερώτημα είναι: ποιες βραχυπρόθεσμες αποφάσεις δεν υπονομεύουν τους μακροπρόθεσμους στόχους; Και επιτρέψτε μου να το συνδέσω με την προηγούμενη συζήτηση. Ακούστηκε ότι η διαφοροποίηση ήταν λάθος, κάτι με το οποίο διαφωνώ.

Οι αποφάσεις που ελήφθησαν τη δεκαετία του 1970 είχαν επιπτώσεις που διαρκούν μέχρι σήμερα. Μετά την πετρελαϊκή κρίση δημιουργήθηκε ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας, ξεκίνησαν οι έρευνες στη Βόρεια Θάλασσα, ανακαλύφθηκαν νέοι ενεργειακοί πόροι, ενώ η πυρηνική ενέργεια, ιδίως στη Γαλλία, αναπτύχθηκε σημαντικά.

Ορισμένες επιλογές αποδείχθηκαν θετικές, άλλες λιγότερο. Όλες, όμως, άφησαν αποτύπωμα που φτάνει μέχρι σήμερα. Γι’ αυτό και η βασική αρχή είναι ότι η βραχυπρόθεσμη αντίδραση πρέπει να ευθυγραμμίζεται με τη μακροπρόθεσμη στρατηγική.”

 Η ακρίβεια

Για τις ανατιμήσεις και τα αιτήματα εργαζομένων σε όλη την ΕΕ παράλληλα ο κ. Πιερρακάκης τόνισε ότι «εμείς θα συνεχίσουμε να στηρίζουμε όλους εκείνους οι οποίοι το έχουν περισσότερο ανάγκη με τον καλύτερο δυνατό τρόπο, με τον πιο στοχευμένο τρόπο, αλλά πάντα εντός των δυνατοτήτων μας. Αυτό με βάση το ελληνικό μου «καπέλο» ως Έλληνας Υπουργός Οικονομικών παρά το γεγονός ότι σήμερα έχω έρθει με το άλλο «καπέλο» του Προέδρου του Eurogroup».

Η ενέργεια

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στον ρόλο της ενέργειας, την οποία χαρακτήρισε συνώνυμο της κυριαρχίας, της ασφάλειας και της προστασίας των πολιτών, επισημαίνοντας ότι οι επιπτώσεις της κρίσης παραμένουν δύσκολο να προβλεφθούν. Παράλληλα, αναφέρθηκε στις διαφορετικές προβλέψεις για τον πληθωρισμό και την ανάπτυξη από διεθνείς οργανισμούς, υπογραμμίζοντας ότι τα πολλαπλά σενάρια αντανακλούν τη ρευστότητα της κατάστασης.

Αναφερόμενος στη νομισματική πολιτική, τόνισε ότι η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα παραμένει προσηλωμένη στον στόχο της επαναφοράς του πληθωρισμού στο 2%, υπογραμμίζοντας παράλληλα ότι η σταθερότητα των τιμών αποτελεί θεμέλιο της εμπιστοσύνης των πολιτών. Στο ίδιο πλαίσιο, ανέδειξε και τον κρίσιμο ρόλο της δημοσιονομικής πολιτικής, επισημαίνοντας ότι τα μέτρα στήριξης πρέπει να είναι αυστηρά στοχευμένα και προσωρινά, ώστε να μην υπονομεύουν τη σταθερότητα ούτε να ενισχύουν τον πληθωρισμό.

Παράλληλα, επεσήμανε ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να αρκεστεί στη διατήρηση της ανθεκτικότητας, αλλά πρέπει να περάσει σε φάση ενεργητικής ανάπτυξης. «Η ανθεκτικότητα είναι άμυνα, όχι στρατηγική ανάπτυξης», ανέφερε, τονίζοντας ότι τα διαρθρωτικά προβλήματα — όπως η χαμηλή παραγωγικότητα, οι δημογραφικές πιέσεις και η υστέρηση ανταγωνιστικότητας — απαιτούν ένα φιλόδοξο πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων.

Στο πλαίσιο αυτό, έθεσε ως βασικές προτεραιότητες την ενίσχυση της ενεργειακής αυτονομίας, την προώθηση της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, καθώς και την επιτάχυνση της ψηφιακής μετάβασης του χρηματοπιστωτικού τομέα. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην ανάγκη υλοποίησης του ψηφιακού ευρώ, το οποίο — όπως σημείωσε — θα ενισχύσει τη νομισματική κυριαρχία της Ευρώπης και θα λειτουργήσει ως βάση για περαιτέρω καινοτομία.

Κλείνοντας, υπογράμμισε ότι η Ευρώπη διαθέτει τα μέσα — ανθρώπινο δυναμικό, πόρους και θεσμική ισχύ — για να ανταποκριθεί στις προκλήσεις, επισημαίνοντας ωστόσο ότι το ζητούμενο πλέον είναι η ταχύτητα και η αποφασιστικότητα στην υλοποίηση των απαραίτητων πολιτικών. «Δεν είναι πλέον θέμα ετών, αλλά μηνών», ανέφερε χαρακτηριστικά, καλώντας σε επιτάχυνση των ευρωπαϊκών πρωτοβουλιών.